Το συνταγματικό δικαίωμα στην ισότιμη και δωρεάν πρόσβαση στο ΕΣΥ παραμένει για χιλιάδες πολίτες στην Ελλάδα συνάρτηση του ταχυδρομικού τους κώδικα. Στην ηπειρωτική επαρχία, τα ακριτικά νησιά και τις ορεινές περιοχές, η πρόσβαση στις δημόσιες δομές υγείας δεν είναι δεδομένη, αλλά μετατρέπεται καθημερινά σε μια διαρκή δοκιμασία.

Δεν είναι λίγες οι φορές που βλέπουμε περιπτώσεις υποστελέχωσης σε μονάδες απομακρυσμένων περιοχών. Η βασική διαφορά με κάποιο περιστατικό σε αστική περιοχή είναι η έλλειψη εναλλακτικής. Για παράδειγμα, αν δεν υπάρχει παιδίατρος σε κάποιο νοσοκομείο νησιού, οι γονείς δεν θα αναζητήσουν σε άλλο νοσοκομείο γιατί απλά δεν υπάρχει άλλο νοσοκομείο. Ή θα πρέπει να απευθυνθούν σε ιδιώτη (πιθανά να μη μπορούν λόγω οικονομικών δυσκολιών) ή θα πρέπει να κάνουν το ταξίδι μέχρι κάποιο άλλο νησί ή ακόμα και μέχρι την Αθήνα.

Η αόρατη κρίση της περιφέρειας

Η εικόνα στα περιφερειακά νοσοκομεία και τα Κέντρα Υγείας αποτυπώνει ανάγλυφα το πρόβλημα. Βασικές ειδικότητες -όπως παιδίατροι, παθολόγοι, αναισθησιολόγοι και ακτινολόγοι- λείπουν ή καλύπτονται με πρόσκαιρες μετακινήσεις προσωπικού (λύση η οποία απλά μεταφέρει το πρόβλημα). Αποτέλεσμα αυτής της υποστελέχωσης είναι οι άγονες προκηρύξεις θέσεων, καθώς το υψηλό κόστος διαβίωσης, ειδικά σε τουριστικές περιοχές, και οι εξαντλητικές συνθήκες εργασίας αποτρέπουν τους νέους γιατρούς να ενταχθούν στο ΕΣΥ.

Για τους μόνιμους κατοίκους, μια απλή διαγνωστική εξέταση ή μια τακτική ιατρική παρακολούθηση συχνά απαιτεί ταξίδι ωρών προς κάποιο αστικό κέντρο. Στα νησιά, το πρόβλημα οξύνεται κατακόρυφα κατά τους χειμερινούς μήνες λόγω των δυσμενών καιρικών συνθηκών, ενώ το καλοκαίρι οι υποδομές καλούνται να εξυπηρετήσουν πολλαπλάσιο πληθυσμό χωρίς την απαραίτητη ενίσχυση.

Το οικονομικό και κοινωνικό κόστος

Η γεωγραφική απομόνωση μεταφράζεται άμεσα σε οικονομική επιβάρυνση. Οι πολίτες της περιφέρειας αναγκάζονται να βάλουν βαθιά το χέρι στην τσέπη για μεταφορικά, διαμονή ή καταφυγή στον ιδιωτικό τομέα. Παράλληλα, καταγράφεται καθυστέρηση στην πρόληψη και τη διάγνωση σοβαρών παθήσεων, καθώς η δυσκολία πρόσβασης λειτουργεί αποτρεπτικά για τον τακτικό προσυμπτωματικό έλεγχο.

Το ζήτημα, επομένως, ξεπερνά τα στενά όρια της δημόσιας υγείας και μετατρέπεται σε βαθιά πολιτικό και κοινωνικό πρόβλημα. Δημιουργεί ένα σύστημα «δύο ταχυτήτων» και ενισχύει την ερήμωση της ελληνικής υπαίθρου, καθώς η έλλειψη βασικών υποδομών του ΕΣΥ αποτελεί καθοριστικό ανασταλτικό παράγοντα για τη διαμονή νέων οικογενειών στην περιφέρεια.

Η ανάγκη για δομικές μεταρρυθμίσεις

Η αντιμετώπιση του φαινομένου απαιτεί επανασχεδιασμό του υγειονομικού χάρτη. Η παροχή ουσιαστικών οικονομικών, στεγαστικών και επιστημονικών κινήτρων για την προσέλκυση γιατρών στις άγονες περιοχές αποτελεί επιτακτική ανάγκη. Παράλληλα, η οργανωμένη ανάπτυξη της τηλεϊατρικής και η ενίσχυση των διακομιδών μπορούν να γεφυρώσουν το χάσμα της απόστασης.

Η ισότιμη πρόσβαση στο ΕΣΥ δεν αποτελεί πολυτέλεια, αλλά θεμελιώδη υποχρέωση της πολιτείας και βασικό πυλώνα κοινωνικής συνοχής.