Τα καρδιαγγειακά νοσήματα παραμένουν ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα υγείας, επομένως τόσο στην πρόληψη όσο και στη θεραπεία τους, έχει ιδιαίτερη σημασία να εντοπίζονται οι παράγοντες κινδύνου που μπορούν να αλλάξουν. Με νέες επιστημονικές συστάσεις, το Αμερικανικό Κολέγιο Καρδιολογίας ζητά να ενταχθεί η άσκηση στη συνήθη φροντίδα για την καρδιά, επισημαίνοντας ότι ακόμη και λίγη περισσότερη κίνηση μπορεί να ωφελήσει την καρδιαγγειακή υγεία.
Οι συστάσεις, που δημοσιεύτηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Journal of the American College of Cardiology, τονίζουν ότι η άσκηση πρέπει να συνταγογραφείται μαζί με τις υπόλοιπες θεραπείες για την πρόληψη και την αντιμετώπιση των καρδιακών παθήσεων.
Η καρδιοαναπνευστική αντοχή, δηλαδή η ικανότητα του οργανισμού να τροφοδοτεί τους μυς με οξυγόνο κατά την παρατεταμένη σωματική δραστηριότητα, μπορεί να δώσει σημαντικές πληροφορίες για τον μελλοντικό καρδιαγγειακό κίνδυνο. Όταν είναι χαμηλή, η προγνωστική της αξία είναι συγκρίσιμη με εκείνη γνωστών παραγόντων κινδύνου, όπως το κάπνισμα, η υψηλή αρτηριακή πίεση, η υψηλή χοληστερόλη και ο διαβήτης.
Τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι η τακτική σωματική δραστηριότητα, τα οργανωμένα προγράμματα άσκησης και η βελτίωση της καρδιοαναπνευστικής αντοχής μπορούν να αυξήσουν την ικανότητα για άσκηση, να μειώσουν τις νοσηλείες και να βελτιώσουν την ποιότητα ζωής.
Οι ειδικοί τονίζουν, μάλιστα, ότι δεν χρειάζεται να ασκείστε έντονα για να δείτε οφέλη. Εάν μέχρι σήμερα κινείστε ελάχιστα, ακόμη και λίγη περισσότερη δραστηριότητα στην καθημερινότητά σας μπορεί να συμβάλει στη μείωση του καρδιαγγειακού κινδύνου.
Γιατί ακόμη και λίγη περισσότερη κίνηση κάνει διαφορά για την καρδιά
Παρότι τα οφέλη της καλής καρδιοαναπνευστικής αντοχής είναι τεκμηριωμένα, η άσκηση δεν αποτελεί σταθερό μέρος της φροντίδας των καρδιολογικών ασθενών. Το Αμερικανικό Κολέγιο Καρδιολογίας ζητά, επομένως, από τους επαγγελματίες υγείας να της δώσουν μεγαλύτερη θέση στο θεραπευτικό πλάνο, μαζί με τις υπόλοιπες κατάλληλες παρεμβάσεις.
Τα στοιχεία δείχνουν ότι μπορείτε να έχετε ουσιαστικά οφέλη για την υγεία σας χωρίς να φτάνετε τον πολυσυζητημένο στόχο των 10.000 βημάτων την ημέρα. Για πολλούς ενήλικες, περίπου 5.000 έως 7.000 βήματα ημερησίως συνδέονται με σημαντικές βελτιώσεις στην υγεία και αισθητά χαμηλότερο κίνδυνο θανάτου, τόσο από καρδιαγγειακά νοσήματα όσο και από κάθε αιτία.
Αυτό σημαίνει ότι, εάν κάνετε καθιστική ζωή, μπορείτε να ξεκινήσετε με εφικτούς στόχους, χωρίς να αισθάνεστε ότι πρέπει από την πρώτη στιγμή να ακολουθήσετε ένα απαιτητικό πρόγραμμα άσκησης.
Ωστόσο, δεν υπάρχει ένας συγκεκριμένος αριθμός βημάτων που να είναι κατάλληλος για όλους. Το πόσο και το πώς μπορείτε να ασκείστε εξαρτάται από την υγεία σας, τις σωματικές σας δυνατότητες, τυχόν συμπτώματα και τους στόχους της θεραπείας σας.
Γι’ αυτό, οι συντάκτες των συστάσεων προτείνουν τα προγράμματα άσκησης να προσαρμόζονται στις συνθήκες ζωής, τις προτιμήσεις και τις δυνατότητες κάθε ανθρώπου.
«Το σημαντικότερο μήνυμα είναι ότι η άσκηση πρέπει να θεωρείται βασικό μέρος της φροντίδας για την καρδιαγγειακή υγεία και όχι απλώς μια επιλογή στον τρόπο ζωής. Έχουμε συντριπτικά στοιχεία ότι η τακτική σωματική δραστηριότητα βελτιώνει την καρδιαγγειακή υγεία, μειώνει τον κίνδυνο χρόνιων νοσημάτων και βοηθά τους ανθρώπους να ζουν περισσότερο», δήλωσε στο Medical News Today ο Jonathan Myers, ερευνητής υγείας στο σύστημα υγειονομικής περίθαλψης βετεράνων του Πάλο Άλτο και πρόεδρος της επιτροπής που συνέταξε τις συστάσεις.
«Εντούτοις, παρά τα στοιχεία αυτά, η άσκηση εξακολουθεί να μην αξιοποιείται όσο θα έπρεπε στην κλινική πράξη. Συνταγογραφούμε συστηματικά φάρμακα για τη ρύθμιση της πίεσης, της χοληστερόλης και του διαβήτη, αλλά συχνά παραλείπουμε να συνταγογραφήσουμε μία από τις αποτελεσματικότερες παρεμβάσεις που έχουμε στη διάθεσή μας: τη σωματική δραστηριότητα», πρόσθεσε ο ερευνητής.
Ο ίδιος εξήγησε ότι οι νέες συστάσεις δίνουν στους επαγγελματίες υγείας πρακτικές οδηγίες για το πώς να συνταγογραφούν την άσκηση, τόσο για την πρόληψη όσο και για την αντιμετώπιση των καρδιακών παθήσεων.
«Για το κοινό, πιστεύω ότι το σημαντικότερο μήνυμα είναι το εξής: δεν χρειάζεται να τρέχετε σε μαραθωνίους ή να γραφτείτε σε γυμναστήριο για να ωφεληθείτε. Ακόμη και λίγη περισσότερη δραστηριότητα μέσα στην ημέρα μπορεί να βελτιώσει ουσιαστικά την υγεία σας. Το κλειδί είναι να βρείτε δραστηριότητες που σας ευχαριστούν, μπορείτε να κάνετε και μπορείτε να συνεχίσετε σε βάθος χρόνου», είπε.
Τι πρέπει να περιλαμβάνει μια «συνταγή» άσκησης;
Οι νέες συστάσεις περιγράφουν όσα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη οι επαγγελματίες υγείας όταν προτείνουν σωματική δραστηριότητα.
Ένα πρόγραμμα προσαρμοσμένο στις ανάγκες σας
Το πρόγραμμα άσκησης πρέπει να διαμορφώνεται με βάση την κατάσταση της καρδιάς και των αγγείων σας, τις σωματικές σας δυνατότητες, τα συμπτώματα, τους στόχους της θεραπείας και τις προτιμήσεις σας. Έτσι, μπορείτε να βρείτε δραστηριότητες που είναι ασφαλείς για εσάς και να τις διατηρήσετε στην καθημερινότητά σας.
Οι συντάκτες τονίζουν ότι, για να είναι αποτελεσματικό ένα πρόγραμμα, πρέπει να μπορείτε να το ακολουθείτε και να το συνεχίζετε μακροπρόθεσμα. Ένας κοινός στόχος για όλους δεν καλύπτει τις ανάγκες κάθε ανθρώπου.
Συνδυασμός αερόβιας άσκησης και μυϊκής ενδυνάμωσης
Για τους περισσότερους ενήλικες, η αερόβια άσκηση πρέπει να συνδυάζεται με ασκήσεις με αντιστάσεις.
Δραστηριότητες όπως το περπάτημα και η ποδηλασία μπορούν να βελτιώσουν την καρδιοαναπνευστική αντοχή, ενώ οι ασκήσεις με αντιστάσεις βοηθούν να αυξήσετε και να διατηρήσετε τη μυϊκή σας δύναμη. Συνδυάζοντας τα δύο είδη άσκησης, μπορείτε να βελτιώσετε διαφορετικές πλευρές της φυσικής σας κατάστασης, στο πλαίσιο της συνολικής φροντίδας για την καρδιά σας.
Η τεχνολογία μπορεί να βοηθήσει
Οι φορητές συσκευές καταγραφής δραστηριότητας, καθώς και τα προγράμματα αποκατάστασης που γίνονται εξ αποστάσεως ή στο σπίτι, μπορούν να σας βοηθήσουν να παρακολουθείτε πόσο κινείστε και να συνεχίζετε την άσκηση.
Αυτά τα μέσα μπορούν να είναι ιδιαίτερα χρήσιμα όταν συνδυάζονται με οργανωμένα προγράμματα, όπως η καρδιακή αποκατάσταση. Η τεχνολογία προσφέρει επιπλέον τρόπους για να διευκολυνθεί η συμμετοχή, αν και το ζητούμενο παραμένει να συνεχίζεται η άσκηση σε βάθος χρόνου.
Πότε χρειάζεται δοκιμασία κόπωσης
Για τους περισσότερους ανθρώπους που δεν έχουν συμπτώματα ή η κατάστασή τους είναι κλινικά σταθερή, δεν χρειάζεται να προηγηθεί δοκιμασία κόπωσης για να ξεκινήσουν να ασκούνται.
Η εξέταση, όμως, μπορεί να δώσει χρήσιμες πληροφορίες όταν ο γιατρός χρειάζεται να σχεδιάσει ένα εξατομικευμένο πρόγραμμα ή να αξιολογήσει την ικανότητα ενός ασθενούς για άσκηση. Εάν έχετε διαγνωσμένη καρδιαγγειακή νόσο ή συμπτώματα, θα πρέπει να συζητήσετε με την ομάδα που σας παρακολουθεί πόση και τι είδους δραστηριότητα είναι κατάλληλη για εσάς.
Γιατί η άσκηση δεν συνταγογραφείται συχνότερα, αφού τα οφέλη της είναι γνωστά;
Ο Jonathan Myers εξήγησε ότι υπάρχουν αρκετοί λόγοι:
«Πρώτον, πολλοί γιατροί και άλλοι επαγγελματίες υγείας δεν εκπαιδεύονται επαρκώς ώστε να συστήνουν την άσκηση. Μαθαίνουν πολλά για τα φάρμακα και τις ιατρικές πράξεις, αλλά συγκριτικά λίγα για το πώς να σχεδιάζουν ένα εξατομικευμένο πρόγραμμα άσκησης».
Πρόσθεσε ότι ο περιορισμένος χρόνος των ιατρικών επισκέψεων συχνά αφήνει τη συζήτηση για τη σωματική δραστηριότητα σε δεύτερη μοίρα, καθώς προτεραιότητα έχουν πιο επείγοντα προβλήματα υγείας.
«Υπάρχουν επίσης πρακτικά εμπόδια, όπως η περιορισμένη ασφαλιστική κάλυψη, οι δυσκολίες πρόσβασης σε προγράμματα άσκησης και η αβεβαιότητα για το πώς μπορεί να συνταγογραφηθεί με ασφάλεια η άσκηση σε ασθενείς με καρδιαγγειακή νόσο», συνέχισε.
«Είναι σημαντικό να αλλάξουμε τον τρόπο με τον οποίο εντάσσουμε τη σωματική δραστηριότητα στην καθημερινή κλινική φροντίδα. Θα πρέπει να αξιολογούμε τη σωματική δραστηριότητα και τη φυσική κατάσταση εξίσου συστηματικά με τους υπόλοιπους παράγοντες καρδιαγγειακού κινδύνου και να δίνουμε στους ασθενείς συγκεκριμένες, εξατομικευμένες συστάσεις», τόνισε ο ερευνητής.
Ο Myers επισήμανε ότι η γενική συμβουλή «να ασκείστε περισσότερο» συχνά δεν βοηθά. Οι επαγγελματίες υγείας θα πρέπει να μπορούν να προτείνουν συγκεκριμένες δραστηριότητες και να εξηγούν πόσο συχνά, με ποια ένταση και πώς μπορεί να αυξάνεται σταδιακά η άσκηση. Πρόσθεσε ότι ένας ειδικός στην άσκηση, όπως ένας εργοφυσιολόγος, θα μπορούσε να συμμετέχει συστηματικά στον σχεδιασμό της θεραπείας.
Αναφέρθηκε παράλληλα στα προγράμματα καρδιακής αποκατάστασης, μεταξύ αυτών και όσα γίνονται στο σπίτι ή εξ αποστάσεως.
«Πρέπει επίσης να διευρύνουμε την πρόσβαση στην καρδιακή αποκατάσταση και σε άλλα οργανωμένα προγράμματα άσκησης, συμπεριλαμβανομένων όσων γίνονται στο σπίτι ή διαδικτυακά. Τελικά, η συνταγογράφηση της άσκησης θα πρέπει να γίνει εξίσου συνηθισμένο μέρος της καρδιαγγειακής φροντίδας με τη συνταγογράφηση φαρμάκων ή τη ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης», υπογράμμισε.
Η σημασία της καρδιακής αποκατάστασης για τους ασθενείς
Οι νέες συστάσεις αναγνωρίζουν την καρδιακή αποκατάσταση ως θεραπεία πρώτης γραμμής για πολλούς ανθρώπους με καρδιαγγειακή νόσο και ζητούν να αποκτήσουν περισσότεροι ασθενείς πρόσβαση σε αυτά τα προγράμματα.
Η καρδιακή αποκατάσταση συνδυάζει συνήθως οργανωμένη άσκηση με άλλες μορφές φροντίδας και υποστήριξης για την καρδιαγγειακή υγεία. Μπορεί να σας βοηθήσει να διαχειριστείτε την πάθησή σας, να βελτιώσετε τις σωματικές σας δυνατότητες και να έχετε καλύτερη ποιότητα ζωής.
Όμως, η πρόσβαση παραμένει δύσκολη για αρκετούς ασθενείς, με την ασφαλιστική κάλυψη να αποτελεί ένα από τα εμπόδια στη συμμετοχή.
Για τους ανθρώπους με διαγνωσμένη καρδιαγγειακή νόσο που δεν μπορούν να συμμετάσχουν σε οργανωμένα προγράμματα καρδιακής αποκατάστασης, οι συντάκτες προτείνουν να παρέχονται εξατομικευμένες οδηγίες άσκησης. Ζητούν επιπλέον η συζήτηση και η καθοδήγηση για την άσκηση να γίνουν πιο σταθερό μέρος των τακτικών καρδιολογικών επισκέψεων.
Ο Myers ανέφερε ότι οι συστάσεις για την άσκηση είναι στην πραγματικότητα αρκετά παρόμοιες, είτε υπάρχει διαγνωσμένη καρδιακή νόσος είτε όχι:
«Τόσο οι άνθρωποι με καρδιαγγειακή νόσο όσο και όσοι δεν πάσχουν ωφελούνται από την τακτική αερόβια δραστηριότητα, τις ασκήσεις με αντιστάσεις και τη μείωση του χρόνου που περνούν καθιστοί. Η βασική διαφορά είναι ότι οι ασθενείς με διαγνωσμένη καρδιαγγειακή νόσο συχνά χρειάζονται πιο εξατομικευμένη προσέγγιση, που να λαμβάνει υπόψη τα συμπτώματά τους, τις σωματικές τους δυνατότητες, τα φάρμακα που παίρνουν και τους πιθανούς κινδύνους της άσκησης. Ένα σημαντικό μήνυμα των συστάσεων του Αμερικανικού Κολεγίου Καρδιολογίας είναι ότι η καρδιαγγειακή νόσος δεν πρέπει να θεωρείται αυτομάτως λόγος αποφυγής της άσκησης. Αντίθετα, για πολλούς ασθενείς η άσκηση αποτελεί απαραίτητο μέρος της θεραπείας. Ο στόχος είναι να βρεθεί η ασφαλέστερη και αποτελεσματικότερη προσέγγιση για κάθε άνθρωπο».
Ωστόσο, ο Myers υπογράμμισε ότι σε ορισμένες περιπτώσεις, όπως η ενεργός μυοκαρδίτιδα, τα ασταθή καρδιακά συμπτώματα και ορισμένες μυοκαρδιοπάθειες, μπορεί να χρειαστεί περιορισμός της άσκησης για ένα διάστημα και εξειδικευμένη ιατρική αξιολόγηση.
Πώς θα γίνει η άσκηση σταθερό μέρος της φροντίδας για την καρδιά
Αν και τα οφέλη της σωματικής δραστηριότητας στηρίζονται σε πλήθος στοιχείων, παραμένει δύσκολο να ενθαρρυνθούν οι άνθρωποι να ξεκινήσουν να ασκούνται και να διατηρήσουν αυτή τη συνήθεια.
Το Αμερικανικό Κολέγιο Καρδιολογίας ζητά περισσότερη έρευνα για τους τρόπους που μπορούν να βοηθήσουν τους ανθρώπους να συνεχίζουν την άσκηση μακροπρόθεσμα. Παράλληλα, καλεί να διευρυνθεί η πρόσβαση στην καρδιακή αποκατάσταση και να ενταχθεί η καθοδήγηση για την άσκηση στη συνήθη ιατρική φροντίδα.
Στόχος των συστάσεων είναι να δώσουν στους γιατρούς πρακτικά εργαλεία, ώστε να βοηθούν τους ασθενείς να εντάσσουν με ασφάλεια τη σωματική δραστηριότητα στη θεραπεία τους.
Εάν μέχρι σήμερα κινείστε λίγο, το βασικό μήνυμα είναι ότι δεν χρειάζεται απαραίτητα να αλλάξετε ριζικά τη ζωή σας για να φροντίσετε την καρδιά σας. Μπορείτε να ξεκινήσετε με μικρές, εφικτές αλλαγές που θα σας βοηθήσουν να κινείστε περισσότερο, προσαρμόζοντας τους στόχους σας στις ανάγκες της υγείας σας και στις δυνατότητές σας.
