Για πολλούς γονείς, το να πιάσουν το παιδί τους να λέει ψέματα μπορεί να μοιάζει με προσωπική προδοσία.
«Πολλοί μεγαλώσαμε με την αντίληψη ότι το ψέμα ισοδυναμεί με ασέβεια και ότι η ασέβεια αξίζει τιμωρία. Το πρόβλημα με την τιμωρία είναι ότι καλλιεργεί τον φόβο και ο φόβος μπορεί να οδηγήσει σε περισσότερα ψέματα. Σκεφτείτε την τελευταία φορά που είπατε ψέματα. Ποιο συναίσθημα το προκάλεσε; Φόβος, ντροπή, ενοχή; Αν ξέρατε ότι η ειλικρίνειά σας θα συναντούσε κατανόηση αντί για θυμό, θα νιώθατε ακόμα την ανάγκη να κρύψετε την αλήθεια;
Έχω αφιερώσει την καριέρα μου στην εκπαίδευση γονέων, εκπαιδευτικών και φροντιστών γύρω από την ανάπτυξη των παιδιών στην πρώιμη παιδική ηλικία. Αυτή είναι η συμβουλή που τους δίνω όταν διαπιστώνουν ότι τα παιδιά τους λένε ψέματα», είπε η Alyssa Blask Campbell, εκπαιδευτικός με μεταπτυχιακές σπουδές στην εκπαίδευση της πρώιμης παιδικής ηλικίας, μιλώντας στο CNBC.
1. Δείτε το ψέμα με διαφορετική ματιά
Το ψέμα στα παιδιά είναι αναπτυξιακά φυσιολογικό. Στην πραγματικότητα, δείχνει ότι ο εγκέφαλός τους αναπτύσσει την ικανότητα να σχεδιάζει, να λύνει προβλήματα και να φαντάζεται διαφορετικά αποτελέσματα. Πρόκειται για τις ίδιες δεξιότητες που ενισχύουν τη μάθηση και τη δημιουργικότητα. Οι ερευνητές το αποκαλούν μάλιστα «εκτελεστική λειτουργία σε δράση».
Με άλλα λόγια, το ψέμα είναι ένα αναπτυξιακό ορόσημο και όχι μια ηθική αποτυχία. Τα παιδιά μπορεί να πουν ψέματα για πολλούς λόγους: για να αποφύγουν την τιμωρία, για να διαχειριστούν κοινωνικό στρες, επειδή δυσκολεύονται να ελέγξουν τις παρορμήσεις τους ή για να προστατεύσουν την ανεξαρτησία τους.
Όταν κατανοείτε το «γιατί», μπορείτε να ανταποκριθείτε στην ανάγκη που κρύβεται πίσω από τη συμπεριφορά και όχι μόνο στη συμπεριφορά.
2. Αντιδράστε με ασφάλεια, όχι με ντροπή
Όταν το παιδί σας λέει ψέματα, το πρώτο ένστικτο μπορεί να είναι να το διορθώσετε, να το μαλώσετε ή να το τιμωρήσετε. Αντί γι’ αυτό, επικεντρωθείτε στο να κάνετε την ειλικρίνεια να νιώθει ασφαλής.
Αυτές είναι μερικές φράσεις που μπορείτε να χρησιμοποιείτε:
- «Δεν είμαι θυμωμένος μαζί σου. Με στεναχώρησε αυτό που συνέβη, επειδή θέλω να είσαι ασφαλής. Ας δούμε τι θα μπορούσε να γίνει διαφορετικά».
- «Σ’ αγαπώ ακόμη κι όταν κάνεις λάθη. Μπορείς να μου λες την αλήθεια με ασφάλεια».
- «Φοβάσαι να μου το πεις επειδή νομίζεις ότι θα θυμώσω; [Παύση.] Δεν πειράζει αν νιώσω ένα δύσκολο συναίσθημα. Μπορώ να ηρεμήσω για να σε βοηθήσω».
- «Θέλω να νιώθεις ασφαλής όταν μου λες την αλήθεια. Θα σε ακούσω και μπορούμε πάντα να βρίσκουμε λύσεις μαζί».
Κάθε μία από αυτές τις φράσεις στέλνει ένα ξεκάθαρο μήνυμα: ότι το παιδί είναι ασφαλές, ακόμη κι όταν κάνει λάθη.
3. Αναζητήστε το στρες που κρύβεται πίσω από το ψέμα
Ας δούμε ένα παράδειγμα: Η Εύα, 12 ετών, έχει ένα iPhone το οποίο επιτρέπεται να χρησιμοποιεί για μία ώρα μετά το σχολείο. Η μητέρα της, η Τζίνα, ανακαλύπτει ότι η Εύα πήρε κρυφά το κινητό στο δωμάτιό της και είπε ψέματα γι’ αυτό.
Όταν η Τζίνα τη ρώτησε ήρεμα γιατί το έκανε, η Εύα παραδέχτηκε ότι χρειαζόταν να συνεννοηθεί με τη φίλη της Άννα για το τι ρούχα θα φορέσουν και δεν ήθελε να την απογοητεύσει.
Η Τζίνα θα μπορούσε να εστιάσει στην παραβίαση του κανόνα. Αντί γι’ αυτό είπε: «Σε ευχαριστώ που ήσουν ειλικρινής. Το καταλαβαίνω. Θυμάμαι κι εγώ ότι ήθελα να ταιριάζω τα ρούχα μου με τις φίλες μου. Ο κανόνας της μίας ώρας εξακολουθεί να ισχύει, αλλά την επόμενη φορά απλώς πες μου το. Θα προτιμούσα να σου δώσω πέντε λεπτά ακόμη, παρά να νιώθεις ότι πρέπει να το κρύψεις».
Αντί να αντιδράσει με έλεγχο, η Τζίνα επέλεξε τη σύνδεση. Έτσι διατήρησε την εμπιστοσύνη και έδειξε στην Εύα ότι η ειλικρίνεια οδηγεί σε κατανόηση και όχι σε τιμωρία.
4. Δημιουργήστε μια κουλτούρα ειλικρίνειας
Ακόμη και σε ένα σπίτι που βασίζεται στην εμπιστοσύνη, τα παιδιά μπορεί κάποιες φορές να πουν ψέματα. Αυτό απλώς σημαίνει ότι συνεχίζουν να μαθαίνουν.
Για να ενισχύσετε την ειλικρίνεια στο σπίτι:
- Κανονικοποιήστε τα λάθη. Τα παιδιά λένε την αλήθεια όταν δεν φοβούνται τη ντροπή.
- Αναγνωρίστε τα συναισθήματά τους. Το «καταλαβαίνω γιατί ένιωσες νευρικός να μου το πεις» μπορεί να κάνει μεγάλη διαφορά.
- Επαναλάβετε τις προσδοκίες με ηρεμία. Τα όρια μπορούν να συνυπάρχουν με την κατανόηση.
- Δείξτε ευελιξία. Όταν τα παιδιά βλέπουν ότι προσαρμόζεστε, μαθαίνουν ότι η ειλικρίνεια αξίζει.
Όσο περισσότερο το παιδί σας νιώθει ασφάλεια μαζί σας, τόσο πιο πιθανό είναι να θέλει να είναι ειλικρινές και να απευθύνεται σε εσάς, ακόμη κι όταν αυτό είναι δύσκολο.
Αντί λοιπόν να ρωτάτε «πώς μπορώ να σταματήσω το παιδί μου από το να λέει ψέματα;», ρωτήστε «από τι προσπαθεί να το προστατεύσει αυτό το ψέμα;». Αντιδράστε με κατανόηση και κρατήστε την πόρτα της ειλικρίνειας ανοιχτή. Έτσι χτίζεται εμπιστοσύνη που διαρκεί.
