Οι περισσότεροι ιδιοκτήτες κατοικιδίων θεωρούν ότι γνωρίζουν καλά τη συμπεριφορά και τις ανάγκες του ζώου τους. Ωστόσο, η επιστημονική έρευνα δείχνει ότι η αναγνώριση του πόνου στους σκύλους δεν είναι πάντα τόσο αυτονόητη όσο πιστεύουμε.
Νέα μελέτη που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό PLOS One δείχνει ότι, παρότι οι άνθρωποι μπορούν να εντοπίσουν πιο εμφανή σημάδια δυσφορίας, συχνά δυσκολεύονται να αναγνωρίσουν τα πιο διακριτικά σημάδια πόνου. Το εύρημα αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς η έγκαιρη αναγνώριση του πόνου συνδέεται άμεσα με την υγεία, τη συμπεριφορά και τη συνολική ευζωία των ζώων.
Πώς θα καταλάβετε, λοιπόν, ότι το κατοικίδιό σας πονά και τι πρέπει να κάνετε;
Σημάδια πόνου
Είναι εύκολο να θεωρήσει κανείς ότι ένα ζώο που πονά θα το δείξει ξεκάθαρα, με φωνές ή έντονα σωματικά σημάδια. Αυτό μπορεί να συμβαίνει σε περιπτώσεις οξέος πόνου, όπως μετά από έναν σοβαρό τραυματισμό.
Στην πράξη όμως, τα ζώα συχνά «κρύβουν» τον πόνο ως μηχανισμό επιβίωσης και τα σημάδια εκδηλώνονται μέσα από μικρές, διακριτικές αλλαγές στη συμπεριφορά.
Οι άνθρωποι μπορούν συνήθως να αναγνωρίσουν βασικά συναισθήματα στα ζώα, όπως θυμό, φόβο ή χαρά, μέσα από τη στάση του σώματος και τις εκφράσεις του προσώπου. Δυσκολεύονται όμως περισσότερο να συνδέσουν αυτά τα σημάδια με πιο σύνθετες καταστάσεις, όπως ο πόνος, το άγχος ή η απογοήτευση.
Η πρόσφατη μελέτη εξέτασε πόσο καλά μπορούν οι άνθρωποι να εντοπίσουν σημάδια πόνου στους σκύλους, μέσω διαδικτυακού ερωτηματολογίου που συμπλήρωσαν 530 ιδιοκτήτες σκύλων και 117 άτομα χωρίς σκύλο.
Στους συμμετέχοντες δόθηκε μια λίστα με 17 διαφορετικές συμπεριφορές σκύλων και τους ζητήθηκε να αξιολογήσουν πόσο πιθανό είναι να σχετίζονται με πόνο, με βάση τη γνώση και την εμπειρία τους. Στην πραγματικότητα, και οι 17 συμπεριφορές ήταν ενδείξεις πόνου.
Ανάμεσα στα σημάδια υπήρχαν πιο εμφανείς αλλαγές, όπως το να σηκώνει ο σκύλος διστακτικά το πόδι του, να παίζει λιγότερο ή να παρουσιάζει αλλαγές στη συμπεριφορά του. Οι συμμετέχοντες αναγνώρισαν σχετικά εύκολα ότι αυτά σχετίζονται με πόνο.
Δεν κατάφεραν όμως να εντοπίσουν πιο διακριτικά σημάδια, όπως το χασμουρητό, το γλείψιμο των χειλιών ή της μύτης, αλλά και αλλαγές στην έκφραση, όπως το να αποστρέφει το βλέμμα ή να ανοιγοκλείνει πιο συχνά τα μάτια. Όλα αυτά μπορεί να αποτελούν ενδείξεις ότι ο σκύλος υποφέρει.
Ενδιαφέρον είναι ότι τα άτομα χωρίς σκύλο ήταν πιο πιθανό να αναγνωρίσουν ότι το «πάγωμα» ή η απομάκρυνση του κεφαλιού ή του σώματος σχετίζονται με πόνο, σε σύγκριση με τους ιδιοκτήτες. Αυτό δείχνει ότι οι ιδιοκτήτες μπορεί να εφησυχάζουν με τη συμπεριφορά του δικού τους ζώου.
Η σχέση πόνου και συμπεριφοράς
Στους συμμετέχοντες δόθηκαν επίσης τρεις περιγραφές συμπεριφοράς σκύλων και τους ζητήθηκε να αξιολογήσουν αν σχετίζονται με πόνο. Δεν γνώριζαν ότι οι δύο περιπτώσεις αφορούσαν ζώα με επώδυνες καταστάσεις, μία εμφανή και μία πιο διακριτική, ενώ η τρίτη δεν σχετιζόταν με πόνο.
Οι ιδιοκτήτες σκύλων αναγνώρισαν πιο εύκολα τον πόνο στην περίπτωση με εμφανή κινητικά προβλήματα, όπως όταν έβλεπαν το σκύλο να κουτσαίνει.
Σε αυτό το σενάριο τα πήγαν καλύτερα από τα άτομα χωρίς σκύλο. Όταν όμως τα σημάδια ήταν πιο διακριτικά, όπως ανησυχία τη νύχτα ή έντονη προσκόλληση στα μέλη της οικογένειας, δεν υπήρχε διαφορά μεταξύ των δύο ομάδων.
Παράλληλα, οι ιδιοκτήτες που είχαν εμπειρία με κατοικίδια που είχαν πονέσει στο παρελθόν φαίνεται να αναγνώριζαν καλύτερα τα σημάδια, τόσο στις εμφανείς αλλαγές στην κίνηση όσο και στη γλώσσα του σώματος. Αυτό δείχνει ότι η εμπειρία βοηθά σημαντικά στην κατανόηση της συμπεριφοράς.
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι, παρότι υπάρχουν κάποιες διαφορές ανάμεσα σε ιδιοκτήτες και μη ιδιοκτήτες, το να έχετε σκύλο δεν σημαίνει απαραίτητα ότι θα αναγνωρίσετε πιο εύκολα τα διακριτικά σημάδια πόνου.
Προηγούμενες μελέτες έχουν δείξει ότι κάθε είδος εκδηλώνει τον πόνο με διαφορετικό τρόπο. Για παράδειγμα, τα κουνέλια συχνά «παγώνουν», κάτι που μπορεί εύκολα να εκληφθεί ως φόβος.
Τα τελευταία χρόνια χρησιμοποιούνται όλο και περισσότερο και οι λεγόμενες «κλίμακες μορφασμών προσώπου» για την αξιολόγηση του πόνου σε ζώα όπως οι γάτες και τα άλογα. Τα εργαλεία αυτά καταγράφουν πολύ μικρές κινήσεις των μυών του προσώπου, όπως το σφίξιμο των ματιών.
Τι πρέπει να κάνετε αν πιστεύετε ότι το κατοικίδιό σας πονάει
Η έγκαιρη αναγνώριση των σημείων πόνου είναι κρίσιμη, ώστε να μπορέσετε να αντιδράσετε άμεσα. Μπορεί επίσης να μειώσει τον κίνδυνο δαγκωμάτων, τα οποία συχνά σχετίζονται με χρόνιο πόνο.
Ο πόνος μπορεί επίσης να κάνει τον σκύλο πιο ευαίσθητο στους ήχους, με αποτέλεσμα να τρομάζει ή να γαβγίζει έντονα σε ξαφνικούς ή δυνατούς θορύβους.
Αν παρατηρήσετε ξαφνική αλλαγή στη συμπεριφορά ή την κίνηση, καλό είναι να ζητήσετε τη συμβουλή κτηνιάτρου. Ο πόνος μπορεί να εκδηλωθεί με εμφανή σημάδια, όπως κόπωση, νωθρότητα ή απροθυμία για άσκηση και παιχνίδι, αλλά συχνά εκφράζεται και με πιο διακριτικούς τρόπους, όπως αλλαγές στο ανοιγοκλείσιμο των ματιών, μικρές παύσεις ή «πάγωμα».
Η έρευνα δείχνει ότι χρειάζεται να δίνετε προσοχή και σε αλλαγές στον ύπνο, ανησυχία, αυξημένη προσκόλληση, αλλά και σε ασυνήθιστο γλείψιμο ή μάσημα του σώματος.
Ακόμη και αλλαγές στη θέση των αυτιών, στην ποιότητα και την υφή του τριχώματος ή στον τρόπο που «κάθεται» πάνω στο σώμα μπορεί να υποδηλώνουν ενόχληση. Επίσης, η αποφυγή επαφής σε συγκεκριμένα σημεία του σώματος είναι ένα σημάδι που χρειάζεται αξιολόγηση από κτηνίατρο.
