Όταν τον Αύγουστο έγινε γνωστό ότι ένα εμβόλιο που θα μπορούσε να είναι το πρώτο εξατομικευμένο εμβόλιο mRNA κατά του καρκίνου είχε δοκιμαστεί με επιτυχία σε ασθενείς με μελάνωμα (επιθετική μορφή καρκίνου του δέρματος), στο πλαίσιο κλινικής δοκιμής προχωρημένης φάσης, η είδηση προκάλεσε ενθουσιασμό τόσο στους ογκολόγους όσο και στο ευρύ κοινό. Και αυτό προτού ακόμη οι εταιρείες που το ανέπτυξαν αποκαλύψουν πόσο αποτελεσματική ήταν η νέα θεραπεία.
Πλέον, τα αποτελέσματα έχουν ανακοινωθεί. Οι ασθενείς που έλαβαν το πειραματικό εμβόλιο μαζί με το ήδη εγκεκριμένο φάρμακο Keytruda είχαν 42% μικρότερο κίνδυνο να εμφανίσουν ξανά καρκίνο μετά τη χειρουργική επέμβαση ή να πεθάνουν, σε σύγκριση με εκείνους που έλαβαν μόνο Keytruda. Τα ευρήματα ανοίγουν τον δρόμο για μια εντελώς νέα προσέγγιση στη θεραπεία του μελανώματος.
«Δεν έχουμε ξαναδεί κάτι σαν αυτό το νέο εμβόλιο, τόσο όσον αφορά την αποτελεσματικότητα που έχει δείξει όσο και τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί», δήλωσε στο αμερικανικό CNN ο ογκολόγος Michael Postow, επικεφαλής του τμήματος μελανώματος στο Memorial Sloan Kettering Cancer Center.
Προς το παρόν, το εμβόλιο ονομάζεται intismeran autogene, μέχρι να αποκτήσει εμπορική ονομασία.
Τα αποτελέσματα πρόκειται να παρουσιαστούν το Σάββατο στη Μαδρίτη, σε συνέδριο της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Ιατρικής Ογκολογίας. Ωστόσο, οι Merck και Moderna, που ανέπτυξαν το πειραματικό εμβόλιο, δημοσιοποίησαν τα δεδομένα νωρίτερα, την Πέμπτη, έπειτα από αναφορές ότι είχαν αναρτηθεί στο διαδίκτυο και στη συνέχεια αποσύρθηκαν.
Με βάση τα αποτελέσματα, οι εταιρείες ανακοίνωσαν ότι «βρίσκονται σε συζητήσεις με τις ρυθμιστικές αρχές», αφήνοντας να εννοηθεί ότι ενδέχεται σύντομα να υποβάλουν αίτηση έγκρισης στον Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ (FDA). Παράλληλα, δοκιμάζουν την ίδια τεχνολογία και σε αρκετούς άλλους τύπους καρκίνου, μεταξύ των οποίων ο καρκίνος του πνεύμονα και του παγκρέατος.
Από τον κορωνοϊό στον καρκίνο
Το πειραματικό εμβόλιο βασίζεται στην ίδια τεχνολογία mRNA που χρησιμοποιείται και στο εμβόλιο της Moderna κατά της Covid. Μόνο που, αντί να εκπαιδεύει το ανοσοποιητικό σύστημα να καταπολεμά έναν ιό, το βοηθά να επιτίθεται πιο δυναμικά στα καρκινικά κύτταρα.
Μάλιστα, το εμβόλιο σχεδιάζεται ξεχωριστά για κάθε ασθενή, με βάση τα γενετικά χαρακτηριστικά του όγκου του. Μετά τη χειρουργική αφαίρεση του καρκίνου, λαμβάνεται δείγμα του όγκου και αναλύεται η αλληλουχία του γενετικού του υλικού. Στη συνέχεια, το εμβόλιο σχεδιάζεται ώστε να στοχεύει τους δείκτες του όγκου που έχουν τις περισσότερες πιθανότητες να ενεργοποιήσουν την απόκριση του ανοσοποιητικού συστήματος.
«Αυτό το εξατομικευμένο εμβόλιο κατά του καρκίνου είναι μια θεραπεία που ενισχύει την ανοσολογική απόκριση του οργανισμού μόνο απέναντι στα συγκεκριμένα καρκινικά κύτταρα», εξήγησε ο Postow. «Έτσι, η ενίσχυση του ανοσοποιητικού συστήματος είναι πολύ πιο στοχευμένη και στρέφεται ειδικά εναντίον του όγκου του κάθε ασθενούς».
Ο Postow παρακολούθησε ασθενείς που συμμετείχαν στην κλινική δοκιμή, μεταξύ των οποίων και την 59χρονη Beth Ryzyk, η οποία διαγνώστηκε με μελάνωμα σταδίου IIIC τον Δεκέμβριο του 2023. Στο συγκεκριμένο στάδιο, ο όγκος έχει φτάσει σε ορισμένο πάχος στο δέρμα και ο καρκίνος έχει εξαπλωθεί στους λεμφαδένες, γεγονός που αυξάνει τον κίνδυνο να επανεμφανιστεί μετά τη χειρουργική επέμβαση.
«Θα θέλαμε η χειρουργική επέμβαση να αρκεί για να θεραπευτεί ο καρκίνος. Εντούτοις, γνωρίζουμε από πάρα πολλές μελέτες ότι οι ασθενείς που βρίσκονται σε αυτή την κατάσταση έχουν πολύ υψηλό κίνδυνο να εμφανίσουν ξανά τη νόσο, είτε σε άλλους λεμφαδένες είτε σε διαφορετικά σημεία του σώματος, όπως τα οστά, το συκώτι, οι πνεύμονες ή ο εγκέφαλος», είπε ο Postow.
Για να μειωθεί αυτός ο κίνδυνος, οι ασθενείς λαμβάνουν στη συνέχεια τη λεγόμενη επικουρική θεραπεία. Πρόκειται για θεραπεία που χορηγείται μετά την αρχική αντιμετώπιση του καρκίνου, η οποία στη συγκεκριμένη περίπτωση είναι η χειρουργική επέμβαση. Συνήθως χορηγείται ένα φάρμακο όπως το Keytruda, το οποίο αποτέλεσε σημαντική εξέλιξη στη θεραπεία του καρκίνου όταν εγκρίθηκε το 2014. Το φάρμακο επιτρέπει στο ανοσοποιητικό σύστημα να επιτεθεί σε καρκινικά κύτταρα που μέχρι τότε ενδεχομένως κατάφερναν να περνούν απαρατήρητα από αυτό.
Το επόμενο βήμα μετά την επιτυχία του Keytruda
Το Keytruda έγινε ιδιαίτερα γνωστό όταν χρησιμοποιήθηκε για τη θεραπεία του πρώην προέδρου των ΗΠΑ Τζίμι Κάρτερ, ο οποίος είχε διαγνωστεί με μελάνωμα που είχε εξαπλωθεί στο συκώτι και στον εγκέφαλό του. Τον Δεκέμβριο του 2015, ο Κάρτερ ανακοίνωσε ότι δεν είχε πλέον καρκίνο.
Η Ryzyk, όπως και οι υπόλοιποι 1.136 συμμετέχοντες στην κλινική δοκιμή, εξακολουθεί να μη γνωρίζει αν έλαβε το πειραματικό εμβόλιο ή ένα εικονικό φάρμακο (placebo), παράλληλα με το Keytruda που χορηγήθηκε σε όλους τους ασθενείς. Ωστόσο, υποψιάζεται ότι έλαβε το εμβόλιο, καθώς μετά από κάθε θεραπεία ένιωθε «λίγο άρρωστη, σαν να είχε μια ελαφριά γρίπη, και την επόμενη μέρα ήταν κάπως πεσμένη».
Το πειραματικό εμβόλιο, ή το εικονικό φάρμακο, χορηγούνταν με ενδομυϊκή ένεση κάθε 3 εβδομάδες, για συνολικά έως 9 δόσεις. Αντίστοιχα, το Keytruda χορηγούνταν ενδοφλέβια κάθε 6 εβδομάδες, για διάστημα έως περίπου ενός έτους. Έτσι, η Ryzyk δεν λάμβανε πάντα τις δύο θεραπείες την ίδια ημέρα.
Αυτό που γνωρίζει με βεβαιότητα είναι ότι, περισσότερο από έναν χρόνο μετά την ολοκλήρωση της θεραπείας της στο πλαίσιο της κλινικής δοκιμής, εξακολουθεί να μην έχει καρκίνο.
«Είμαι καλά. Μερικές φορές το ξεχνάω κιόλας», τόνισε η Ryzyk στο CNN. «Βέβαια, είναι κάτι που πάντα υπάρχει στο πίσω μέρος του μυαλού σου… αλλά οι γιατροί με παρακολουθούν».
Τα αποτελέσματα που έδειξαν μείωση κατά 42% του κινδύνου επανεμφάνισης του καρκίνου βασίζονται σε διάμεση περίοδο παρακολούθησης περίπου 2 ετών μετά τη θεραπεία. Η κλινική δοκιμή θα συνεχιστεί, ώστε να αξιολογηθούν και άλλοι παράγοντες, όπως το πόσο διαρκεί η προστασία που προσφέρει η θεραπεία. Κυρίως, όμως, οι ερευνητές θέλουν να διαπιστώσουν αν η θεραπεία βελτιώνει τη συνολική επιβίωση, δηλαδή αν βοηθά τους ασθενείς να ζουν περισσότερο.
Οι εταιρείες ανέφεραν ότι είναι ακόμη πολύ νωρίς για να δοθεί οριστική απάντηση σε αυτό το ερώτημα, αλλά έχει ήδη «παρατηρηθεί μια θετική τάση» όσον αφορά τη βελτίωση της συνολικής επιβίωσης.
Τα σκαμπανεβάσματα της Moderna
Παρότι ογκολόγοι όπως ο Postow θεωρούν τα αποτελέσματα ιδιαίτερα θετικά, η Wall Street αντέδρασε αρνητικά στις ανακοινώσεις της Πέμπτης. Η μετοχή της Moderna υποχώρησε κατά 18% πριν από το κλείσιμο της αγοράς, ενώ η μετοχή της Merck σημείωσε πτώση 1,8%.
Αναλυτές, όπως ο Trung Huynh της εταιρείας χρηματοοικονομικών υπηρεσιών RBC Capital Markets, επισήμαναν ότι τα νέα αποτελέσματα δεν ήταν τόσο εντυπωσιακά όσο εκείνα μιας προηγούμενης, μικρότερης κλινικής δοκιμής. Παρ' όλα αυτά, σε ανάλυσή τους εκτίμησαν ότι ο FDA είναι πιθανό να εγκρίνει τη θεραπεία μέσα στο επόμενο έτος.
Οι επενδυτές της Moderna θέλουν ιδιαίτερα να δουν αν η συγκεκριμένη προσέγγιση μπορεί να αποδειχθεί αποτελεσματική όχι μόνο στο μελάνωμα, αλλά και σε άλλους τύπους καρκίνου. Η εταιρεία βιοτεχνολογίας γνώρισε τεράστια επιτυχία με τα εμβόλια mRNA κατά του κορωνοϊού, όμως στη συνέχεια βρέθηκε αντιμέτωπη με τη στασιμότητα της ζήτησης, όταν πέρασε η οξεία φάση της πανδημίας, γεγονός που προκάλεσε μεγάλες διακυμάνσεις στην οικονομική της πορεία.
Οι επενδυτές βλέπουν πλέον στην αξιοποίηση της τεχνολογίας mRNA για τη θεραπεία του καρκίνου μια ευκαιρία ανάκαμψης για τη Moderna. Τον Αύγουστο, όταν ανακοινώθηκε η επιτυχία της κλινικής δοκιμής, η αξία της μετοχής της εταιρείας υπερδιπλασιάστηκε και έκτοτε συνέχισε να αυξάνεται. Ακόμη και μετά την πτώση της Πέμπτης, η μετοχή κατέγραφε άνοδο άνω του 500% από την αρχή του έτους, όπως επισήμανε ο αναλυτής της William Blair, Myles Minter, ο οποίος χαρακτήρισε τα αποτελέσματα «εξαιρετικά».
