Εξετάσεις αίματος που εντοπίζουν πρωτεΐνες σχετικές με τη νόσο Αλτσχάιμερ ίσως στο μέλλον βοηθήσουν τους επιστήμονες να εκτιμούν πότε μπορεί να εμφανιστούν τα πρώτα συμπτώματα της ασθένειας, ακόμη και πολλά χρόνια νωρίτερα. Ωστόσο, οι ειδικοί τονίζουν ότι αυτές οι εξετάσεις δεν είναι ακόμη έτοιμες για χρήση σε υγιή άτομα χωρίς συμπτώματα.

«Παρότι τα αποτελέσματα είναι ενθαρρυντικά, δεν έχουν ακόμη σημαντικό κλινικό όφελος για κάθε ασθενή ξεχωριστά», δήλωσε ο Corey Bolton, κλινικός νευροψυχολόγος και επίκουρος καθηγητής ιατρικής στο Vanderbilt University Medical Center. Όπως εξηγεί, το Αλτσχάιμερ είναι μια πολύπλοκη ασθένεια με πολλούς παράγοντες κινδύνου και προστασίας που διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο και επηρεάζουν τόσο την ηλικία εμφάνισης των συμπτωμάτων όσο και την εξέλιξη της νόσου.

Η μελέτη περιέλαβε περισσότερους από 600 ανθρώπους ηλικίας 62 έως 78 ετών, οι οποίοι δεν είχαν προβλήματα μνήμης ή άλλες γνωστικές δυσκολίες. Οι συμμετέχοντες έκαναν εξέταση αίματος για την πρωτεΐνη p-tau217, η οποία συσσωρεύεται στον εγκέφαλο ατόμων με Αλτσχάιμερ. Στη συνέχεια, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν ένα μοντέλο για να υπολογίσουν σε ποια ηλικία θα μπορούσαν να εμφανιστούν τα συμπτώματα, με περιθώριο αβεβαιότητας περίπου τριών έως τεσσάρων ετών.

«Η βασική καινοτομία ήταν ότι προσπαθήσαμε να εκτιμήσουμε πότε θα εμφανιστούν τα συμπτώματα», ανέφερε η Suzanne Schindler, αναπληρώτρια καθηγήτρια νευρολογίας στο Washington University School of Medicine στο Σεντ Λούις και συν-συγγραφέας της μελέτης.

Εκατομμύρια άνθρωποι ζουν με Αλτσχάιμερ και δεν υπάρχει θεραπεία

Η νόσος σχετίζεται με τη συσσώρευση πλακών αμυλοειδούς και «μπερδεμάτων» πρωτεΐνης tau στον εγκέφαλο, διαδικασίες που μπορεί να ξεκινούν ακόμη και μια δεκαετία πριν εμφανιστούν συμπτώματα όπως απώλεια μνήμης ή σύγχυση.

Οι εξετάσεις αίματος χρησιμοποιούνται όλο και περισσότερο για τον εντοπισμό βιολογικών ενδείξεων της νόσου, καθώς είναι πιο οικονομικές και απλές σε σχέση με πιο επεμβατικές μεθόδους, όπως η οσφυονωτιαία παρακέντηση ή οι απεικονιστικές εξετάσεις PET. Στις ΗΠΑ έχουν ήδη εγκριθεί δύο τέτοιες εξετάσεις για άτομα που έχουν συμπτώματα, όμως οι ειδικοί επισημαίνουν ότι δεν είναι πάντα ακριβείς και δεν συνιστώνται σε άτομα χωρίς γνωστικά προβλήματα.

Η έγκαιρη ανίχνευση της νόσου θεωρείται σημαντική, καθώς υπάρχουν φάρμακα που μπορούν να επιβραδύνουν την εξέλιξή της όταν χορηγούνται νωρίς. Παράλληλα, βρίσκονται σε εξέλιξη κλινικές δοκιμές για να εξεταστεί αν η θεραπεία μπορεί να προλάβει την εμφάνιση της νόσου σε άτομα που έχουν βιολογικά σημάδια αλλά όχι συμπτώματα.

Στη νέα έρευνα, οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι τα «ρολόγια» αίματος που βασίζονται στην πρωτεΐνη p-tau217 μπορούν να εκτιμήσουν πόσο πιθανό είναι και περίπου πότε θα εμφανιστούν συμπτώματα. Μάλιστα, όσο μεγαλύτερος είναι κάποιος όταν ανιχνεύεται η πρωτεΐνη, τόσο πιο γρήγορα φαίνεται να εκδηλώνεται η νόσος. Για παράδειγμα, ένα θετικό αποτέλεσμα στα 60 μπορεί να σημαίνει εμφάνιση συμπτωμάτων μετά από περίπου 20 χρόνια, ενώ ένα θετικό αποτέλεσμα στα 80 ίσως οδηγήσει σε συμπτώματα μέσα σε 10 χρόνια.

Παρά τα αισιόδοξα ευρήματα, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι οι εξετάσεις δεν είναι αλάνθαστες.

Επιπλέον, άλλες παθήσεις, όπως η χρόνια νεφρική νόσος ή η παχυσαρκία, μπορεί να επηρεάσουν τα επίπεδα των πρωτεϊνών στο αίμα και να οδηγήσουν σε λανθασμένα αποτελέσματα.

Παρόλα αυτά, οι επιστήμονες πιστεύουν ότι οι εξετάσεις έχουν αξία για τη διάγνωση και τον σχεδιασμό θεραπείας. Άτομα με αυξημένο κίνδυνο μπορούν να ωφεληθούν από αλλαγές στον τρόπο ζωής, όπως άσκηση, υγιεινή διατροφή και πνευματική ή κοινωνική δραστηριότητα.

Η μελέτη χρηματοδοτήθηκε μέσω συνεργασίας δημόσιων και ιδιωτικών φορέων από το Biomarkers Consortium του Foundation for the National Institutes of Health, ενώ τα δεδομένα της είναι διαθέσιμα δημόσια για περαιτέρω ανάλυση από την επιστημονική κοινότητα.