Τα στοιχεία που συνδέουν τη σκλήρυνση κατά πλάκας με έναν από τους πιο συχνούς ιούς στον κόσμο αυξάνονται συνεχώς.
Ο ιός Epstein Barr είναι ένας πολύ κοινός ιός και ευθύνεται για αυτό που πολλοί αποκαλούν «νόσο του φιλιού», γνωστή και ως λοιμώδης μονοπυρήνωση ή αδενικός πυρετός.
Ακόμη και πολύ καιρό μετά την έκθεση, ο ιός μπορεί να παραμένει αδρανής στο σώμα, κρυμμένος ακόμη και μέσα σε κύτταρα του εγκεφάλου. Ο ιός Epstein Barr εντοπίζεται σε μεγάλο ποσοστό των ενηλίκων και σχεδόν σε όλους όσοι έχουν σκλήρυνση κατά πλάκας, μια αυτοάνοση νόσο που μπορεί να εμφανιστεί ξαφνικά και να επιτεθεί λανθασμένα σε τμήματα των νευρικών ινών του εγκεφάλου.
Εδώ και δεκαετίες, οι επιστήμονες υποθέτουν ότι μια έξαρση του ιού Epstein Barr μπορεί με κάποιον τρόπο να πυροδοτεί την εμφάνιση της σκλήρυνσης κατά πλάκας. Τώρα, μια νέα μελέτη, με επικεφαλής ερευνητές από το University of California San Francisco (UCSF) στις ΗΠΑ, εντόπισε έναν πιθανό μηχανισμό.
Η ερευνητική ομάδα διαπίστωσε ότι τα «φονικά» Τ κύτταρα, κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος που μπορούν να καταστρέψουν ιικούς παθογόνους παράγοντες, είναι περισσότερα στους ασθενείς με σκλήρυνση κατά πλάκας. Επιπλέον, ορισμένα από αυτά φαίνεται να είναι ειδικά «προγραμματισμένα» να αναγνωρίζουν τον ιό Epstein Barr.
«Η μελέτη αυτών των σχετικά ανεξερεύνητων CD8+ Τ κυττάρων συνδέει πολλά διαφορετικά κομμάτια του παζλ και μας δίνει ένα νέο παράθυρο για το πώς ο ιός Epstein Barr πιθανότατα συμβάλλει σε αυτή τη νόσο», εξήγησε ο νευρολόγος Joe Sabatino από το UCSF.
Τα ευρήματα έρχονται μετά από μια πρωτοποριακή μελέτη σε περισσότερα από 10 εκατομμύρια άτομα, η οποία διαπίστωσε ότι ο κίνδυνος εμφάνισης σκλήρυνσης κατά πλάκας είναι 32 φορές υψηλότερος μετά από λοίμωξη με τον ιό Epstein Barr. Δεν εντοπίστηκαν άλλες ιογενείς συνδέσεις.
Τα χρόνια που ακολούθησαν, οι επιστήμονες συνέχισαν να διερευνούν πιο βαθιά αυτή τη σχέση. Προηγούμενες έρευνες υποδηλώνουν ότι το ανοσοποιητικό σύστημα αναγνωρίζει τα κύτταρα που φιλοξενούν τον ιό Epstein Barr ως «ξένα» και όχι ως μέρος του σώματος.
Ως αποτέλεσμα, λευκά αιμοσφαίρια που ονομάζονται Β κύτταρα παράγουν αντισώματα που σημαδεύουν αυτά τα κύτταρα για καταστροφή. Στη συνέχεια, ένας μεγάλος αριθμός κλώνων Τ κυττάρων ενεργοποιείται για να ολοκληρώσει αυτή τη διαδικασία.
Το 2024, μια άλλη μελέτη διαπίστωσε ότι στο αίμα ασθενών με σκλήρυνση κατά πλάκας, τα Τ κύτταρα που αναγνώριζαν τον ιό Epstein Barr είχαν αυξηθεί εντυπωσιακά. Περίπου το 13% των Τ κυττάρων είχε υποδοχείς που αναγνώριζαν κύτταρα μολυσμένα με τον ιό Epstein Barr, ενώ μόλις το 4% αναγνώριζε αντιγόνα της γρίπης.
Στο εγκεφαλονωτιαίο υγρό, τα Τ κύτταρα που αναγνώριζαν τον ιό Epstein Barr αντιπροσώπευαν το 47% των κυττάρων που αναλύθηκαν.
Η νέα έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature Immunology, επιβεβαιώνει αυτά τα ευρήματα και προσθέτει περισσότερες λεπτομέρειες.
Τι έδειξε η νέα μελέτη για τη σχέση μεταξύ ιού Epstein Barr και σκλήρυνσης κατά πλάκας
Οι ερευνητές ανέλυσαν το αίμα και το εγκεφαλονωτιαίο υγρό 13 ασθενών με σκλήρυνση κατά πλάκας και τα συνέκριναν με 5 άτομα χωρίς τη νόσο, μεταξύ των οποίων 2 είχαν άλλες νευροφλεγμονώδεις διαταραχές.
Στους ασθενείς με σκλήρυνση κατά πλάκας, τα φονικά Τ κύτταρα που αναγνώριζαν πρωτεΐνες του ιού Epstein Barr ήταν έως και 100 φορές περισσότερα στο εγκεφαλονωτιαίο υγρό γύρω από τον εγκέφαλο και τον νωτιαίο μυελό σε σύγκριση με την ευρύτερη κυκλοφορία του αίματος.
Η διαφορά αυτή είναι ιδιαίτερα μεγάλη και υποδηλώνει ότι το ανοσοποιητικό σύστημα αντιδρά σε κάποια αλλαγή, πιθανόν σε μια «επανενεργοποίηση» του ιού Epstein Barr στο κεντρικό νευρικό σύστημα, η οποία οδηγεί σε υπερβολικά έντονη ανοσολογική αντίδραση.
Σημαντικό είναι επίσης ότι οι περισσότεροι ασθενείς με σκλήρυνση κατά πλάκας είχαν δείκτες του ιού Epstein Barr στο εγκεφαλονωτιαίο υγρό τους, ενώ ορισμένα από τα γονίδια του ιού ήταν ενεργά. Ένα από αυτά τα γονίδια ήταν ενεργό μόνο στους ασθενείς με σκλήρυνση κατά πλάκας και όχι στα άτομα χωρίς τη νόσο που επίσης έφεραν τον ιό Epstein Barr.
«Η μεγάλη ελπίδα είναι ότι αν καταφέρουμε να παρέμβουμε στον ιό Epstein Barr, θα μπορούσαμε να έχουμε σημαντική επίδραση όχι μόνο στη σκλήρυνση κατά πλάκας αλλά και σε άλλες διαταραχές και να βελτιώσουμε την ποιότητα ζωής πάρα πολλών ανθρώπων», ανέφερε ο Sabatino.
Αυτός ο εξαιρετικά συχνός ιός φαίνεται ότι μπορεί να δημιουργεί προβλήματα μακροπρόθεσμα. Μια έξαρση του ιού Epstein Barr έχει συνδεθεί με τον λύκο, ορισμένους καρκίνους, τη σχιζοφρένεια, τη μακρά COVID, το σύνδρομο χρόνιας κόπωσης και την άνοια.
Αν οι ερευνητές καταφέρουν να κατανοήσουν τι ακριβώς κάνει ο ιός Epstein Barr στο ανοσοποιητικό σύστημα και πώς μπορεί να αντιμετωπιστεί, αυτό θα μπορούσε να βοηθήσει στη θεραπεία πολλών ασθενειών και παθήσεων και όχι μόνο της σκλήρυνσης κατά πλάκας.
