Μια μεγάλη μελέτη σε περίπου 7.500 ανθρώπους έδειξε ότι η υγιεινή διατροφή μπορεί να βοηθήσει τον οργανισμό να γερνά πιο αργά, χωρίς μία διατροφή να ξεχωρίζει ως η καλύτερη από όλες. Επιστήμονες από το Γερμανικό Κέντρο Νευροεκφυλιστικών Νοσημάτων εξέτασαν 10 διατροφικά πρότυπα, μεταξύ των οποίων η μεσογειακή και η σκανδιναβική διατροφή, η διατροφή που βασίζεται σε φυτικές τροφές και η δίαιτα DASH, η οποία σχεδιάστηκε ειδικά για τη μείωση της αρτηριακής πίεσης.
Και τα 10 συνδέθηκαν με πιο αργή βιολογική γήρανση. Για να την αξιολογήσουν, οι ερευνητές εξέτασαν χημικές αλλαγές στο DNA που δείχνουν πώς γερνά ο οργανισμός. Η έρευνα δημοσιεύτηκε στο Nature Communications.
«Η μελέτη μας δείχνει ότι η υγιεινή διατροφή συνδέεται με πιο αργή βιολογική γήρανση. Οι διαφορές δεν είναι μεγάλες, είναι όμως μετρήσιμες και έχουν σημασία για την πρόληψη. Αν επιβραδυνθεί η διαδικασία της γήρανσης, μπορεί να μειωθεί ο κίνδυνος παθήσεων που σχετίζονται με την ηλικία, όπως η άνοια και τα καρδιαγγειακά νοσήματα. Με αυτόν τον τρόπο, η υγιεινή διατροφή μάς βοηθά να διατηρούμε την υγεία μας όσο μεγαλώνουμε», επισήμανε η καθηγήτρια Monique Breteler, επικεφαλής της μελέτης.
«Το σημαντικό είναι ότι πιθανότατα δεν υπάρχει μία και μοναδική ‘σωστή’ διατροφή. Τα δεδομένα μας δείχνουν ότι διαφορετικά διατροφικά πρότυπα συνδέονται με πιο αργή γήρανση, άλλα σε μεγαλύτερο και άλλα σε μικρότερο βαθμό. Αυτό είναι ενθαρρυντικό, γιατί σημαίνει ότι η υγιεινή διατροφή μπορεί να προσαρμοστεί στις προτιμήσεις, στις διατροφικές παραδόσεις, στις οικονομικές δυνατότητες και στα γούστα του καθενός».
Τι αποκαλύπτει το DNA για τη βιολογική ηλικία
Για να εξετάσουν τη σχέση της διατροφής με τη γήρανση, οι επιστήμονες ανέλυσαν στοιχεία για τις διατροφικές συνήθειες και δείγματα αίματος από περίπου 7.500 άνδρες και γυναίκες.
Η ερευνητική ομάδα δεν βασίστηκε μόνο στην πραγματική ηλικία των συμμετεχόντων, αλλά αναζήτησε στο αίμα τους ενδείξεις γήρανσης σε μοριακό επίπεδο. Συγκεκριμένα, εξέτασε τη μεθυλίωση του DNA, δηλαδή χημικές τροποποιήσεις που βοηθούν στη ρύθμιση της δραστηριότητας των γονιδίων και επηρεάζουν τον τρόπο λειτουργίας των κυττάρων.
Καθώς μεγαλώνουμε, οι τροποποιήσεις αυτές ακολουθούν σχετικά προβλέψιμα μοτίβα, επιτρέποντας στους επιστήμονες να εκτιμήσουν τη βιολογική ηλικία. Η χρονολογική ηλικία δείχνει πόσα χρόνια έχουν περάσει από τη γέννησή σας. Η βιολογική ηλικία, από την άλλη, δίνει μια εικόνα για το πώς γερνά ο οργανισμός σας σε μοριακό επίπεδο.
«Χρησιμοποιήσαμε τρεις διαφορετικές μεθόδους, τα λεγόμενα επιγενετικά ρολόγια, για να εκτιμήσουμε τη βιολογική γήρανση με βάση τη μεθυλίωση του DNA», εξήγησε η Juliana Tavares, πρώτη συγγραφέας της δημοσίευσης. «Αξιοποιήσαμε τεχνολογία αιχμής, η οποία μας επέτρεψε να εξετάσουμε περίπου 850.000 σημεία του DNA, σχεδόν τα διπλάσια από όσα είχαν εξεταστεί στις περισσότερες προηγούμενες μελέτες».
Ένα απρόσμενο εύρημα για τους καπνιστές
Όταν οι ερευνητές εξέτασαν τη σχέση διατροφής και γήρανσης στους καπνιστές, διαπίστωσαν κάτι απρόσμενο. Η υγιεινή διατροφή συνδεόταν πιο έντονα με την επιβράδυνση της βιολογικής γήρανσης στους καπνιστές απ’ ό,τι στους μη καπνιστές, παρότι οι καπνιστές δεν τρέφονταν γενικά πιο υγιεινά.
Οι ερευνητές δεν έχουν ακόμη εντοπίσει τους βιολογικούς μηχανισμούς που θα μπορούσαν να εξηγήσουν αυτή τη διαφορά. Μια πιθανή εξήγηση είναι ότι οι εκτεταμένες βλάβες που προκαλεί το κάπνισμα αφήνουν μεγαλύτερο περιθώριο να καταγραφούν μετρήσιμα οφέλη από την υγιεινή διατροφή. Ωστόσο, το εύρημα αυτό δεν αναιρεί τους καλά τεκμηριωμένους κινδύνους του καπνίσματος.
«Το κάπνισμα βλάπτει σοβαρά την υγεία», δήλωσε η Tavares. «Μια πιθανή εξήγηση για τα ευρήματά μας είναι ότι οι καπνιστές έχουν περισσότερα να κερδίσουν από την υγιεινή διατροφή, ακριβώς επειδή το κάπνισμα έχει τόσο σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία τους».
Πώς συνδέονται οι διαφορετικές διατροφές με τη γήρανση
Οι επιστήμονες εξέτασαν επίσης ποιοι βιολογικοί μηχανισμοί θα μπορούσαν να εξηγούν τη σχέση των διαφορετικών διατροφών με την πιο αργή γήρανση. Παρότι κάθε διατροφικό πρότυπο συνδέθηκε με αλλαγές στη μεθυλίωση διαφορετικών σημείων του DNA, οι βιολογικοί μηχανισμοί που εμπλέκονταν ήταν σε μεγάλο βαθμό οι ίδιοι.
Περισσότερο από το 70% αυτών των μηχανισμών ήταν κοινοί και στα 10 διατροφικά πρότυπα. Πρόκειται για διεργασίες που συμβάλλουν στη ρύθμιση βασικών λειτουργιών, όπως η δομή των κυττάρων, η επικοινωνία μεταξύ τους και ο μεταβολισμός. Οι ίδιες διεργασίες παίζουν καθοριστικό ρόλο στη γήρανση και στην εμφάνιση χρόνιων νοσημάτων.
Υπήρχαν, όμως, και διαφορές που συμβάδιζαν με τον σκοπό για τον οποίο σχεδιάστηκε κάθε διατροφή. Για παράδειγμα, η δίαιτα DASH συνδέθηκε με μηχανισμούς που αφορούν την υγεία της καρδιάς. Αντίστοιχα, η δίαιτα MIND, η οποία σχεδιάστηκε για την προστασία της υγείας του εγκεφάλου, παρουσίασε ιδιαίτερες συσχετίσεις με μηχανισμούς που σχετίζονται με τη μνήμη και τη γνωστική λειτουργία.
«Περισσότερο από το 70% των βιολογικών μηχανισμών που επηρεάζονταν ήταν κοινοί σε όλες τις διατροφές. Αφορούν τη δομή των κυττάρων, τη μετάδοση σημάτων μεταξύ τους και τον μεταβολισμό, δηλαδή διεργασίες με κεντρικό ρόλο στη γήρανση και στα χρόνια νοσήματα. Είναι λοιπόν εύλογο ότι όλα τα διατροφικά πρότυπα που εξετάσαμε συνδέθηκαν με πιο αργή βιολογική γήρανση», τόνισε η Tavares.
«Ορισμένοι μηχανισμοί συνδέονταν μόνο με συγκεκριμένες διατροφές και ανταποκρίνονταν στους βασικούς στόχους τους: εκείνοι που αφορούν την καρδιά συνδέονταν αποκλειστικά με τη δίαιτα DASH, ενώ όσοι αφορούν τη γνωστική λειτουργία και τη μνήμη συνδέονταν αποκλειστικά με τη λεγόμενη δίαιτα MIND, η οποία στοχεύει στην προστασία της υγείας του εγκεφάλου. Δεν χρειάζεται να τρέφεστε τέλεια. Αυτό είναι ίσως το πιο πρακτικό μήνυμα. Παράλληλα, οι μηχανισμοί που συνδέονται με συγκεκριμένες διατροφές δίνουν κατευθύνσεις για μελλοντικές έρευνες σε στοχευμένες διατροφικές παρεμβάσεις. Αυτό θα μπορούσε να βοηθήσει στη διαμόρφωση συστάσεων προσαρμοσμένων σε συγκεκριμένους στόχους υγείας».
