Οι επιστήμονες ενδέχεται να έχουν εντοπίσει έναν κρυφό βιολογικό μηχανισμό στον εγκέφαλο που επηρεάζει άμεσα τη διαδικασία της γήρανσης. Νέα έρευνα έδειξε ότι η μείωση μιας πρωτεΐνης που ονομάζεται Menin στον υποθάλαμο μπορεί να πυροδοτεί φλεγμονές, απώλεια μνήμης, οστική φθορά και άλλες αλλαγές που σχετίζονται με τη γήρανση.

Το πιο εντυπωσιακό εύρημα είναι ότι οι ερευνητές κατάφεραν να αντιστρέψουν αρκετά από αυτά τα φαινόμενα σε ποντίκια, ενώ ένα απλό συμπλήρωμα αμινοξέος, η D-σερίνη, φάνηκε να βελτιώνει τη γνωστική λειτουργία. Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό PLOS Biology και ανοίγει νέους δρόμους στην έρευνα για την επιβράδυνση της γήρανσης.

Ο υποθάλαμος στο επίκεντρο της γήρανσης

Τα τελευταία χρόνια, οι επιστήμονες θεωρούν όλο και περισσότερο ότι ο υποθάλαμος, μια μικρή αλλά εξαιρετικά σημαντική περιοχή του εγκεφάλου, λειτουργεί ως «κέντρο ελέγχου» της γήρανσης.

Ο υποθάλαμος ρυθμίζει βασικές λειτουργίες του οργανισμού, όπως:

• τον μεταβολισμό,
• τις ορμόνες,
• τη θερμοκρασία σώματος,
• τον ύπνο,
• και την αντίδραση στο στρες.

Η νέα έρευνα ενισχύει την άποψη ότι η γήρανση δεν είναι απλώς αποτέλεσμα φυσικής φθοράς του σώματος, αλλά πιθανόν να καθοδηγείται ενεργά από μηχανισμούς του εγκεφάλου.

Η πρωτεΐνη Menin μειώνεται με την ηλικία

Η ερευνητική ομάδα, με επικεφαλής τον Lige Leng από το Πανεπιστήμιο Xiamen στην Κίνα, επικεντρώθηκε στην πρωτεΐνη Menin, η οποία βοηθά στον περιορισμό των φλεγμονών στον εγκέφαλο. Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι τα επίπεδα της Menin μειώνονταν σημαντικά στον υποθάλαμο όσο τα ποντίκια γερνούσαν. Η μείωση αυτή εντοπίστηκε ειδικά στους νευρώνες μιας περιοχής που ονομάζεται κοιλιομέσος υποθάλαμος (VMH), η οποία σχετίζεται με τον μεταβολισμό και τη συστηματική γήρανση.

Αντίθετα, δεν παρατηρήθηκε αντίστοιχη μείωση σε άλλα υποστηρικτικά κύτταρα του εγκεφάλου, όπως τα αστροκύτταρα και τα μικρογλοιακά κύτταρα.

Τι συνέβη όταν μειώθηκε η Menin

Για να κατανοήσουν καλύτερα τον ρόλο της πρωτεΐνης, οι ερευνητές δημιούργησαν ποντίκια στα οποία η δράση της Menin είχε τεχνητά περιοριστεί.

Τα αποτελέσματα ήταν τα εξής και ήταν εντυπωσιακά:

• αυξημένη φλεγμονή στον εγκέφαλο,
• λεπτότερο δέρμα,
• χαμηλότερη οστική πυκνότητα,
• προβλήματα ισορροπίας,
• έκπτωση μνήμης,
• και μικρότερο προσδόκιμο ζωής.

Τα δεδομένα υποδηλώνουν ότι η Menin λειτουργεί ως ένας φυσικός «αντιγηραντικός» παράγοντας στον εγκέφαλο.

Ο ρόλος της D-σερίνης

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα της μελέτης αφορούσε τη D-σερίνη, ένα αμινοξύ που λειτουργεί και ως νευροδιαβιβαστής. Η D-σερίνη συμβάλλει στην επικοινωνία μεταξύ των νευρώνων, στη μάθηση και στη μνήμη. Οι ερευνητές παρατήρησαν ότι όταν μειώνονταν τα επίπεδα της Menin, μειωνόταν και η παραγωγή D-σερίνης. Η αλλαγή αυτή σχετιζόταν με τη χαμηλότερη δραστηριότητα ενός ενζύμου απαραίτητου για τη σύνθεσή της.

Η D-σερίνη υπάρχει φυσικά σε τρόφιμα όπως:

• η σόγια,
• τα αυγά,
• τα ψάρια,
• και οι ξηροί καρποί,
• ενώ διατίθεται και ως συμπλήρωμα διατροφής.

Προηγούμενες μελέτες έχουν ήδη συνδέσει τη μείωση της D-σερίνης με προβλήματα μνήμης και μείωση της νευρωνικής πλαστικότητας που εμφανίζονται με την ηλικία.

Αντιστροφή σημείων γήρανσης σε ηλικιωμένα ποντίκια

Στη συνέχεια, οι επιστήμονες δοκίμασαν αν η αποκατάσταση της Menin μπορούσε να αντιστρέψει τις επιπτώσεις της γήρανσης.

Χορήγησαν το γονίδιο της Menin απευθείας στον υποθάλαμο ηλικιωμένων ποντικιών περίπου 20 μηνών, ηλικία που αντιστοιχεί σε προχωρημένη ηλικία στους ανθρώπους.

Μόλις 30 ημέρες αργότερα, τα ζώα εμφάνισαν:

• βελτίωση στη μνήμη και τη μάθηση,
• καλύτερη ισορροπία,
• μεγαλύτερο πάχος δέρματος,
• και αυξημένη οστική πυκνότητα.

Παράλληλα, αυξήθηκαν και τα επίπεδα D-σερίνης στον ιππόκαμπο, περιοχή του εγκεφάλου που σχετίζεται άμεσα με τη μνήμη.

Μπορεί η D-σερίνη να βοηθήσει και τους ανθρώπους;

Οι ερευνητές δοκίμασαν επίσης τη χορήγηση μόνο D-σερίνης σε ηλικιωμένα ποντίκια. Μετά από τρεις εβδομάδες, τα ζώα παρουσίασαν βελτίωση στις γνωστικές λειτουργίες, χωρίς όμως να παρατηρηθούν αλλαγές στα σωματικά σημάδια γήρανσης, όπως το δέρμα ή τα οστά. Το εύρημα αυτό δείχνει ότι η Menin πιθανόν επηρεάζει πολλαπλές βιολογικές οδούς που σχετίζονται με τη γήρανση και όχι μόνο την παραγωγή D-σερίνης.

Παρότι τα αποτελέσματα θεωρούνται ιδιαίτερα ενθαρρυντικά, οι επιστήμονες τονίζουν ότι η έρευνα πραγματοποιήθηκε αποκλειστικά σε ποντίκια και όχι σε ανθρώπους. Παραμένει άγνωστο αν η ενίσχυση της Menin ή η λήψη D-σερίνης θα μπορούσε να επιβραδύνει με ασφάλεια τη γήρανση ή να βελτιώσει τη μνήμη στους ανθρώπους.

Επιπλέον, η παρέμβαση σε τόσο σημαντικά εγκεφαλικά μονοπάτια ενδέχεται να έχει παρενέργειες που ακόμη δεν είναι γνωστές.

Ο επικεφαλής της μελέτης, Lige Leng, ανέφερε: «Εκτιμούμε ότι η μείωση της έκφρασης της Menin στον υποθάλαμο με την ηλικία μπορεί να αποτελεί έναν από τους βασικούς παράγοντες που οδηγούν στη γήρανση. Η Menin φαίνεται να είναι η πρωτεΐνη-κλειδί που συνδέει τους γενετικούς, φλεγμονώδεις και μεταβολικούς μηχανισμούς της γήρανσης.» Παράλληλα, υπογράμμισε ότι: «Η D-σερίνη αποτελεί μια πολλά υποσχόμενη θεραπευτική προσέγγιση για τη γνωστική έκπτωση».