Η πρόληψη του καρκίνου του παχέος εντέρου μπορεί να σας φαίνεται σαν κάτι που δεν χρειάζεται να σας απασχολήσει ακόμη, ειδικά αν αισθάνεστε καλά. Ωστόσο, ο καρκίνος του παχέος εντέρου και του ορθού μπορεί να αναπτυχθεί χωρίς εμφανή συμπτώματα και τα τελευταία χρόνια, τα κρούσματα έχουν αυξηθεί σημαντικά, ιδίως ανάμεσα στους νεότερους ενήλικες κάτω των 50 ετών.

«Είναι σημαντικό να θυμάστε ότι ο καρκίνος του παχέος εντέρου και του ορθού συχνά δεν προκαλεί συμπτώματα. Γι’ αυτό είναι απαραίτητο να αρχίζετε έγκαιρα τον προληπτικό έλεγχο και να τον επαναλαμβάνετε τακτικά, σύμφωνα με τις συστάσεις του γιατρού σας», εξήγησε στο Eating Well ο Pashtoon Kasi, ιατρικός διευθυντής της ογκολογικής μονάδας για τους καρκίνους του γαστρεντερικού στο Lennar Foundation Cancer Center του City of Hope, στην κομητεία Όραντζ. Οι αλλαγές στον τρόπο ζωής δεν μπορούν να μηδενίσουν τον κίνδυνο, μπορούν όμως να τον μειώσουν. Μιλήσαμε με ειδικούς στον καρκίνο του παχέος εντέρου και του ορθού, για να μάθουμε ποιες συνηθισμένες συνήθειες μπορεί να αυξήσουν τον κίνδυνο και ποια μέτρα πρόληψης αξίζει να λάβετε.

1. Μένετε καθιστοί για πολλές ώρες

Μία ημέρα χωρίς πολλή κίνηση πού και πού πιθανότατα δεν θα επηρεάσει τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του παχέος εντέρου. Το πρόβλημα δημιουργείται όταν το πολύωρο κάθισμα και η περιορισμένη σωματική δραστηριότητα γίνονται μόνιμη συνήθεια. Έρευνες έχουν συνδέσει την καθιστική ζωή με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου του παχέος εντέρου και του ορθού, ενώ η τακτική σωματική δραστηριότητα συνδέεται γενικά με χαμηλότερο κίνδυνο.

«Ο καθιστικός τρόπος ζωής, που χαρακτηρίζεται από πολύωρο κάθισμα και περιορισμένη σωματική δραστηριότητα, αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο καρκίνου του παχέος εντέρου μέσω αρκετών βιολογικών μηχανισμών», τόνισε ο Steven A. Lee Kong, επικεφαλής του τμήματος χειρουργικής παχέος εντέρου και ορθού στο Hackensack University Medical Center. Εξήγησε ότι η σωματική αδράνεια μπορεί να συμβάλει στην αντίσταση στην ινσουλίνη, στη χρόνια ήπια φλεγμονή και στη συσσώρευση υπερβολικού σωματικού λίπους. Όλοι αυτοί οι παράγοντες μπορεί να δημιουργήσουν δυσμενείς συνθήκες για την υγεία του παχέος εντέρου.

Η Αμερικανική Αντικαρκινική Εταιρεία συνιστά στους ενήλικες 150 έως 300 λεπτά σωματικής δραστηριότητας μέτριας έντασης ή 75 έως 150 λεπτά έντονης σωματικής δραστηριότητας την εβδομάδα. Ο Lee Kong συνέστησε επίσης να διακόπτετε τα μεγάλα διαστήματα καθιστικής ζωής, σηκώνοντας από την καρέκλα, κάνοντας διατάσεις ή περπατώντας για λίγα λεπτά. Ένας περίπατος 30 λεπτών μετά τη δουλειά μπορεί να είναι μια καλή αρχή. Αν κάθεστε το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας, προσπαθήστε να σηκώνεστε ή να περπατάτε για λίγο ανά τακτά χρονικά διαστήματα.

2. Δεν καταναλώνετε τακτικά αρκετές φυτικές ίνες

Όταν η διατροφή σας περιέχει λίγες φυτικές ίνες, τα απόβλητα μπορεί να παραμένουν περισσότερο χρόνο στο παχύ έντερο. Έτσι, δυνητικά επιβλαβείς ενώσεις έχουν περισσότερο χρόνο να έρθουν σε επαφή με τα κύτταρα που καλύπτουν το εσωτερικό του. Η χαμηλή πρόσληψη φυτικών ινών μπορεί επίσης να περιορίσει την παραγωγή λιπαρών οξέων βραχείας αλύσου, όπως το βουτυρικό οξύ. Οι ουσίες αυτές παράγονται όταν τα βακτήρια του εντέρου ζυμώνουν τις φυτικές ίνες, θρέφουν τα κύτταρα του παχέος εντέρου και συμβάλλουν στη ρύθμιση της φλεγμονής. Μία συστηματική ανασκόπηση και μεταανάλυση διαπίστωσε ότι η μεγαλύτερη πρόσληψη τόσο διαλυτών όσο και αδιάλυτων φυτικών ινών συνδεόταν με χαμηλότερο κίνδυνο καρκίνου του παχέος εντέρου και του ορθού.

Ο Lance Uradomo, επεμβατικός γαστρεντερολόγος, ενθαρρύνει τους ασθενείς του να προσέχουν περισσότερο την ποσότητα φυτικών ινών που καταναλώνουν. «Οι φυτικές ίνες παίζουν σημαντικό ρόλο στην υγεία του πεπτικού συστήματος και του εντέρου», επισήμανε. «Τροφοδοτούν με ενέργεια τα κύτταρα του παχέος εντέρου και συμβάλλουν στην ομαλή λειτουργία του πεπτικού συστήματος».

Ένας εύκολος τρόπος για να αρχίσετε να καταναλώνετε περισσότερες φυτικές ίνες είναι να τις προσθέσετε στα γεύματα που ήδη τρώτε. Δοκιμάστε να βάλετε φασόλια στο μεσημεριανό σας, μούρα στο πρωινό σας ή ένα συνοδευτικό με δημητριακά ολικής άλεσης στο βραδινό σας. Αυξήστε σταδιακά την πρόσληψη φυτικών ινών, ώστε να δώσετε χρόνο στο πεπτικό σας σύστημα να προσαρμοστεί και να περιορίσετε τα αέρια και το φούσκωμα.

3. Καταναλώνετε τακτικά αλκοόλ

Η τακτική κατανάλωση κρασιού, μπίρας ή δυνατών αλκοολούχων ποτών μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο καρκίνου του παχέος εντέρου και του ορθού, λόγω του τρόπου με τον οποίο ο οργανισμός μεταβολίζει το αλκοόλ. Όταν ο οργανισμός διασπά την αιθανόλη, παράγει ακεταλδεΰδη, μια καρκινογόνο ένωση που μπορεί να προκαλέσει βλάβες στο DNA. Τα βακτήρια του εντέρου μπορούν επίσης να μετατρέψουν το αλκοόλ σε ακεταλδεΰδη, εκθέτοντας πιο άμεσα σε αυτήν τα κύτταρα που καλύπτουν το εσωτερικό του παχέος εντέρου. Επιπλέον, το αλκοόλ μπορεί να αυξήσει το οξειδωτικό στρες και να επηρεάσει τη δράση του φυλλικού οξέος, μιας βιταμίνης του συμπλέγματος Β που συμμετέχει στην επιδιόρθωση του DNA και στην κυτταρική διαίρεση.

Σε σχετική σύσταση του αρχίατρου των ΗΠΑ, ο καρκίνος του παχέος εντέρου και του ορθού περιλαμβάνεται στους τουλάχιστον 7 τύπους καρκίνου που συνδέονται αιτιωδώς με την κατανάλωση αλκοόλ. Αν και η μεγάλη κατανάλωση αυξάνει περισσότερο τον κίνδυνο, αυξημένο κίνδυνο διατρέχουν ακόμη και όσοι πίνουν μέτριες ή μικρές ποσότητες αλκοόλ.

«Η μείωση ή η πλήρης διακοπή της κατανάλωσης αλκοόλ είναι μία αλλαγή στον τρόπο ζωής στην οποία αξίζει να εστιάσετε», ανέφερε ο Kasi. Επειδή ο κίνδυνος καρκίνου που σχετίζεται με το αλκοόλ φαίνεται να αυξάνεται όσο συχνότερη είναι η κατανάλωσή του, οποιαδήποτε μείωση μπορεί να βοηθήσει. Αν το αλκοόλ αποτελεί μέρος της καθημερινότητάς σας, ξεκινήστε με μία ρεαλιστική αλλαγή. Για παράδειγμα, μπορείτε να καθιερώσετε μερικές ημέρες χωρίς αλκοόλ κάθε εβδομάδα, να αντικαταστήσετε ένα κοκτέιλ με ένα κοκτέιλ χωρίς αλκοόλ ή να περιορίσετε τον αριθμό των ποτών που καταναλώνετε κάθε φορά.

4. Καπνίζετε

Το κάπνισμα εκθέτει τον οργανισμό σε καρκινογόνες ουσίες, οι οποίες μπορούν να επηρεάσουν και άλλους ιστούς εκτός από τους πνεύμονες. Στο παχύ έντερο, αυτές οι χημικές ουσίες μπορεί να προκαλέσουν βλάβες στο DNA και να συμβάλουν στην ανάπτυξη προκαρκινικών πολυπόδων. Μία συστηματική ανασκόπηση και μεταανάλυση διαπίστωσε ότι το κάπνισμα συνδεόταν με αυξημένες πιθανότητες εμφάνισης καρκίνου του παχέος εντέρου και του ορθού.

Ο Kasi συμπεριέλαβε το κάπνισμα στους παράγοντες κινδύνου που μπορούν να τροποποιηθούν, όπως και η κατανάλωση αλκοόλ. «Το κάπνισμα και η μεγάλη κατανάλωση αλκοόλ είναι δύο από αυτούς τους παράγοντες κινδύνου», υπογράμμισε. «Και τα δύο μπορούν να αυξήσουν τον κίνδυνο καρκίνου, επειδή βλάπτουν τα υγιή κύτταρα».

Για την πρόληψη, στόχος είναι να περιορίσετε όσο το δυνατόν περισσότερο την έκθεσή σας στον καπνό.

5. Καθυστερείτε τον προληπτικό έλεγχο

Κατά την κολονοσκόπηση, οι γιατροί μπορούν να αφαιρέσουν τους πολύποδες προτού αυτοί προλάβουν να εξελιχθούν σε καρκίνο. Όταν καθυστερείτε τον προληπτικό έλεγχο, οι προκαρκινικές αλλοιώσεις ή οι καρκίνοι σε αρχικό στάδιο έχουν περισσότερο χρόνο να αναπτυχθούν χωρίς να γίνουν αντιληπτοί. Σύμφωνα με τις ισχύουσες οδηγίες της Αμερικανικής Αντικαρκινικής Εταιρείας, οι ενήλικες που διατρέχουν μέσο κίνδυνο πρέπει να αρχίζουν τον τακτικό προληπτικό έλεγχο για τον καρκίνο του παχέος εντέρου και του ορθού στην ηλικία των 45 ετών. Ο έλεγχος πρέπει να συνεχίζεται έως την ηλικία των 75 ετών, εφόσον έχουν καλή υγεία και προσδόκιμο ζωής μεγαλύτερο από 10 χρόνια.

Υπάρχουν περισσότεροι από ένας τρόποι να κάνετε προληπτικό έλεγχο. Η κολονοσκόπηση είναι μία επιλογή, αλλά για ορισμένα άτομα διατίθενται επίσης εξετάσεις κοπράνων και εξετάσεις αίματος. «Οποιαδήποτε μορφή προληπτικού ελέγχου είναι καλύτερη από το να μην κάνετε καθόλου έλεγχο», είπε ο Kasi.

Η κατάλληλη εξέταση εξαρτάται από το επίπεδο κινδύνου σας. Στους παράγοντες που πρέπει να ληφθούν υπόψη περιλαμβάνονται το οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του παχέος εντέρου και του ορθού, το ατομικό ιστορικό πολυπόδων, η φλεγμονώδης νόσος του εντέρου, ορισμένα σύνδρομα που σχετίζονται με μεταλλάξεις σε συγκεκριμένα γονίδια και η παρουσία συμπτωμάτων.

Τα συμπτώματα πρέπει να αξιολογούνται σε οποιαδήποτε ηλικία, ακόμη και αν είστε νεότεροι από τη συνιστώμενη ηλικία έναρξης του προληπτικού ελέγχου. Το αίμα μέσα ή επάνω στα κόπρανα, μια επίμονη αλλαγή στις συνήθειες του εντέρου, ο συνεχής πόνος στην κοιλιά ή η ανεξήγητη απώλεια βάρους είναι λόγοι για να απευθυνθείτε σε γιατρό.

Άλλες συμβουλές για να μειώσετε τον κίνδυνο καρκίνου του παχέος εντέρου

Πέρα από τις παραπάνω συνήθειες, ορισμένα πρακτικά μέτρα μπορούν να σας βοηθήσουν να εντοπίσετε έγκαιρα τυχόν αλλαγές και να εντάξετε ευκολότερα την πρόληψη στην καθημερινότητά σας.

• Μάθετε το οικογενειακό ιστορικό σας. Ενημερώστε τον γιατρό σας αν ένας γονέας, ένας αδελφός, μία αδελφή ή ένα παιδί σας είχε καρκίνο του παχέος εντέρου και του ορθού ή προχωρημένους πολύποδες. Αυτό μπορεί να σημαίνει ότι πρέπει να αρχίσετε τον προληπτικό έλεγχο νωρίτερα.
• Δώστε προσοχή στα συμπτώματα. Η αιμορραγία από το ορθό, οι επίμονες αλλαγές στις συνήθειες του εντέρου, ο πόνος στην κοιλιά ή η ανεξήγητη απώλεια βάρους πρέπει να αξιολογούνται, ακόμη και αν είστε νεότεροι από τη συνιστώμενη ηλικία έναρξης του προληπτικού ελέγχου.
• Περιορίστε το κόκκινο και το επεξεργασμένο κρέας. Η Αμερικανική Αντικαρκινική Εταιρεία συνιστά ένα διατροφικό πρότυπο για την πρόληψη του καρκίνου, το οποίο περιορίζει την κατανάλωση κόκκινου και επεξεργασμένου κρέατος. Προσπαθήστε να τα αντικαθιστάτε συχνότερα με φασόλια, φακές, πουλερικά ή ψάρια, ειδικά αν τα επεξεργασμένα κρέατα αποτελούν συνηθισμένο μέρος του πρωινού ή του μεσημεριανού σας γεύματος.