Σημαντικές εξελίξεις στην αντιμετώπιση του καρκίνου του παγκρέατος φέρνουν στο φως τρεις νέες διεθνείς πολυκεντρικές μελέτες, στις οποίες συμμετείχε το Τμήμα Χειρουργικής Ήπατος, Παγκρέατος και Χοληφόρων του Νοσοκομείου «ΥΓΕΙΑ». Ως το μοναδικό ελληνικό κέντρο σε αυτές τις επιστημονικές δημοσιεύσεις, η ελληνική ομάδα συμβάλλει ενεργά στην ανάδειξη κρίσιμων δεδομένων για ιδιαίτερα σύνθετους και επιθετικούς υποτύπους της νόσου.

Ο Διευθυντής του Τμήματος, Δρ. Γεώργιος Τζίμας, εξηγεί τα ανατρεπτικά ευρήματα των μελετών, τη σημασία της έγκαιρης παρακολούθησης των προκαρκινικών αλλοιώσεων, καθώς και το πώς η σύγχρονη ιατρική μετατοπίζεται από τις οριζόντιες λύσεις σε μια απόλυτα εξατομικευμένη προσέγγιση για κάθε ασθενή.

- κ. Τζίμα, πρόσφατα δημοσιεύθηκαν τρεις πολύ σημαντικές διεθνείς μελέτες για τον καρκίνο του παγκρέατος στις οποίες συμμετείχε η ομάδα σας. Ποιο είναι το κεντρικό μήνυμα αυτών των δημοσιεύσεων και τι σημαίνει για την ελληνική ιατρική κοινότητα η συμμετοχή του τμήματος Χειρουργικής Ήπατος, Παγκρέατος και Χοληφόρων του Υγεία, ως το μοναδικό ελληνικό κέντρο;

Είναι αλήθεια ότι μέσα στο 2026 το Τμήμα Ήπατος, Παγκρέατος και Χοληφόρων του Νοσοκομείου Υγεία, υπό τη διεύθυνσή μου συμμετείχε σε τρεις πολύ μεγάλες μελέτες οι οποίες αφορούν σοβαρά και νεοπλάσματα του παγκρέατος. Οι μελέτες αυτές οι οποίες ήταν διεθνείς και πολυκεντρικές και είχαν στόχο το να μελετήσουν έναν συγκεκριμένο υπότυπο καρκίνο παγκρέατος, το αδενοπλακώδες καρκίνωμα παγκρέατος, καθώς και τα ενδοπορικά βλεννώδη θηλώδη νεοπλάσματα του παγκρέατος (ΙΡΜΝ). Θεωρώ σημαντική πρωτοπορία το γεγονός ότι και στις τρεις μελέτες το Τμήμα Ήπατος, Παγκρέατος και Χοληφόρων του νοσοκομείου ΥΓΕΙΑ ήταν το μόνο ελληνικό ιδιωτικό κέντρο το οποίο συμμετείχε. Στην δε μελέτη για τα ΙΡΜΝ ήταν το μόνο ελληνικό κέντρο.

- Η πρώτη μελέτη αφορά καρκίνους που αναπτύχθηκαν από συγκεκριμένες κύστεις του παγκρέατος (τα λεγόμενα ενδοπορικά θηλώδη βλεννώδη νεο-πλάσματα). Ποιο ήταν το απρόσμενο εύρημα σχετικά με τη χημειοθεραπεία μετά το χειρουργείο και πώς αλλάζει πλέον ο σχεδιασμός της θεραπείας για αυτούς τους ασθενείς;

Η πρώτη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό JAMA αφορά στην επίδραση της μοντέρνας χημειοθεραπείας που χορηγείται μετεγχειρητικά για αδενοκαρκινώματα τα οποία αναπτύσσονται σε έδαφος ΙΡΜΝ. Αυτή ήταν μία αναδρομική μελέτη η οποία όμως περιελάμβανε πάρα πολλούς ασθενείς (1321 ασθενείς) και μελέτησε το αν η προσθήκη μετεγχειρητικής χημειοθεραπείας επηρέαζε την 5ετή επιβίωση των ασθενών.

Το απρόσμενο εύρημα αυτής της μελέτης, η οποία σημειωτέων είναι αναδρομική και άρα έχει αρκετούς μεθοδολογικούς περιορισμούς, είναι ότι τα σύγχρονα χημειοθεραπευτικά σχήματα δεν φαίνονταν να σχετίζονται με βελτιωμένη συνολική επιβίωση σε αδενοκαρκινώματα τα οποία σχετίζονται με ΙΡΜΝ καθιστώντας πλέον απαραίτητο τον σχεδιασμό μίας προοπτικής πολυκεντρικής μελέτης γι΄αυτά τα νεοπλάσματα.

- Με δεδομένο ότι τα ενδοπορικά θηλώδη βλεννώδη νεοπλάσματα (IPMNs) αποτελούν συχνά τυχαία ευρήματα σε απεικονιστικές εξετάσεις, πόσο σημαντική είναι η σωστή παρακολούθηση αυτών των κύστεων ώστε να προλάβουμε την κακοήθεια πριν γίνει επιθετική;

Τα ενδοπορικά βλεννώδη θηλώδη νεοπλάσματα του παγκρέατος όντως αποτελούν συχνά τυχαία ευρήματα σε απεικονιστικές εξετάσεις, κυρίως αξονική και μαγνητική τομογραφία. Η σημασία αυτών των νεοπλασμάτων έγκειται στο ότι ένα μικρό συνήθως ποσοστό αυτών κινδυνεύει να μεταλλαχθεί σε καρκίνο παγκρέατος. Για αυτό τον λόγο, υπάρχουν κατευθυντήριες οδηγίες αναφορικά με την παρακολούθηση αυτών των ασθενών και οι οποίες μας καθοδηγούν στο σε ποιους ασθενείς θα προσφερθεί προφυλακτικό χειρουργείο. Το σκεπτικό αυτών των οδηγιών είναι να προσφέρουμε προφυλακτικό χειρουργείο προτού αυτά τα νεοπλάσματα μεταλλαχθούν σε πραγματικές κακοήθειες - αδενοκαρκινώματα αλλά και ταυτόχρονα να μη γίνουν περισσότερα χειρουργεία απ΄όσα θα έπρεπε.

Όπως παρουσιάσαμε στο Πανευρωπαϊκό Συνέδριο Χειρουργικής Ήπατος, Παγκρέατος και Χοληφόρων στο Δουβλίνο το 2025 και όπως θα παρουσιάσουμε και στο Παγκόσμιο Συνέδριο Ήπατος, Παγκρέατος και Χοληφόρων στη Σιγκαπούρη σύντομα η προσήλωση σε αυτές τις κατευθυντήριες οδηγίες (Τοkyo guidelines) έχουν οδηγήσει μεγάλο ποσοστό των ασθενών μας σε θεραπευτικό χειρουργείο για αρχόμενα αδενοκαρκινώματα και ταυτόχρονα – πράγμα το οποίο θεωρώ πάρα πολύ σημαντικό – έχουν βοηθήσει πολλούς ασθενείς να αποφύγουν ένα αναίτιο χειρουργείο.

- Περνώντας στις άλλες δύο μελέτες, εστιάζετε σε έναν ιδιαίτερα επιθετικό υποτύπο, το αδενοπλακώδες καρκίνωμα του παγκρέατος. Εκεί εντοπίσατε ορισμένα σημάδια που σας προειδοποιούν ότι ένα χειρουργείο δεν θα βοηθήσει τον ασθενή. Αλλάζουν αυτά τα ευρήματα το πλάνο θεραπείας;

Οι δύο άλλες μελέτες ήταν προϊόν ενός μεγάλου group μελέτης αυτών των όγκων του ΑDESQUPAN PROJECT που αφορά μία μεγάλη πολυκεντρική μελέτη των αδενοπλακωδών καρκινωμάτων του παγκρέατος. Αυτός ο υπότυπος καρκινώματος του παγκρέατος είναι ιδιαίτερος γιατί συνοδεύεται από χειρότερη πρόγνωση σε σχέση με το κλασικό αδενοκαρκίνωμα παγκρέατος.

Ήταν τιμή μας λοιπόν η πρόσκληση να συμμετάσχουμε - ως το μοναδικό Τμήμα του ιδιωτικού χώρου στην Ελλάδα - σ’ αυτό το study group.

Μελετώντας λοιπόν τα δεδομένα από 194 ασθενείς σε 11 ευρωπαϊκές χώρες καταλήξαμε ότι η επιβίωση αυτών των ασθενών είναι χαμηλή, της τάξης του 10% στην 5ετία, ακόμα όμως πιο σημαντικοί ήταν κάποιοι παράγοντες κινδύνου γι΄αυτό που αποκαλούμε futile χειρουργείο, δηλαδή αναίτιο χειρουργείο, που έχει να κάνει κυρίως με τα όρια εκτομής, με το μέγεθος του όγκου, τη λεμφαγγειακή διασπορά και την αδυναμία του ασθενούς να λάβει μετεγχειρητική χημειοθεραπεία.

Αυτά είναι δεδομένα τα οποία, παρότι προέρχονται από μία αναδρομική μελέτη, είναι από τις μεγαλύτερες που έχουν γίνει για αδενοπλακώδη καρκινώματα του παγκρέατος και είναι πάρα πολύ σημαντική. Έτσι λοιπόν, αν έχουμε - με βάση την προεγχειρητική σταδιοποίηση υποψία ότι το χειρουργείο θα οδηγήσει σε αυτό που λέμε R1 εκτομή ή αν ο ασθενής είναι επιβεβαρημένος από άποψη συνολικής κλινικής εικόνας είναι φρόνιμο να μην πάμε κατευθείαν σε χειρουργείο γιατί το χειρουργείο έχει μεγάλες πιθανότητες να μη βοηθήσει τον ασθενή και ο ασθενής πρέπει να οδηγηθεί πρώτα σε χημειοθεραπεία. Ασθενείς που θα ανταποκριθούν στην χημειοθεραπεία είναι οι ασθενείς που θα ωφεληθούν από το χειρουργείο.

- Τα αποτελέσματα αυτών των μελετών δείχνουν ότι η απόφαση για χειρουργείο ή χημειοθεραπεία δεν είναι πλέον οριζόντια. Πόσο κομβικός είναι ο ρόλος του εξειδικευμένου Ογκολογικού Συμβουλίου στη λήψη αυτών των σύνθετων αποφάσεων για κάθε ασθενή ξεχωριστά;

Τα αποτελέσματα των μελετών στις οποίες συμμετείχαμε, αλλά και συνολικά η σύγχρονη βιβλιογραφία λένε πρακτικά ένα πράγμα: ότι δεν ισχύει πλέον το one size fits all, δηλαδή ότι οι αποφάσεις είναι συγκεκριμένες για κάθε ασθενή. Υπάρχει πλέον εξατομικευμένη προσέγγιση.

Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο όλοι αυτοί οι ασθενείς παρουσιάζονται πλέον στο ογκολογικό συμβούλιο πεπτικού στο νοσοκομείο ΥΓΕΙΑ και στο οποίο έχω την τιμή να είμαι εις εκ των δύο συντονιστών. Με αυτό τον τρόπο βοηθάμε τους ασθενείς αλλά και τους συναδέλφους μας να πάρουν τις πιο σωστές αποφάσεις για το πώς θα προχωρήσουν ο διαγνωστικός αλλά και ο θεραπευτικός αλγόριθμος για κάθε ασθενή.

- Συνοψίζοντας, πώς μεταφράζονται όλες αυτές οι επιστημονικές εξελίξεις στην πράξη; Οδηγούμαστε πλέον σε μια πιο "εξατομικευμένη" αντιμετώπιση του καρκίνου του παγκρέατος;

Όλες αυτές οι εξελίξεις, οι οποίες παρουσιάζονται στη διεθνή βιβλιογραφία, έχουν αρχίσει να αλλάζουν το τοπίο στην αντιμετώπιση των ογκολογικών ασθενών. Πρέπει να υπάρχει απόλυτη εξατομίκευση η οποία σχετίζεται με τα χαρακτηριστικά του όγκου, τα χαρακτηριστικά του ασθενούς, τα χαρακτηριστικά του συστήματος υγείας στο οποίο κινείται ο ασθενής και βέβαια τις δυνατότητες του τμήματος στο οποίο έχει αυτός παραπεμφθεί. Κι αυτό είναι αυτό που αποκαλούμε εξατομικευμένη αντιμετώπιση στον καρκίνο του παγκρέατος.

Είναι, δε, χαρά και τιμή μας και μπορούμε πλέον να πούμε με βεβαιότητα ότι το Τμήμα Χειρουργικής Ήπατος, Παγκρέατος και Χοληφόρων του νοσοκομείου ΥΓΕΙΑ προσφέρει εδώ και χρόνια εξατομικευμένη αντιμετώπιση αυτών των ασθενών.

Μέσω της προεγχειρητικής χημειοθεραπείας, της προεγχειρητικής χημειοθεραπείας / ακτινοθεραπείας καθώς και της χειρουργικής αντιμετώπισης των νεοπλασμάτων αυτών με ανοιχτό, κλασικό χειρουργείο με ανακατασκευή αρτηριών ή φλεβών όπου αυτό απαιτείται, είτε με ελάχιστα επεμβατικές τεχνικές (ρομποτική χειρουργική). Αυτό ακριβώς σημαίνει παραπομπή σ’ ένα τριτοβάθμιο κέντρο Χειρουργικής Ήπατος, Παγκρέατος και Χοληφόρων όπως είναι το δικό μας.

- Η συμμετοχή του τμήματός σας ως το μοναδικό ελληνικό κέντρο σε αυτές τις διεθνείς μελέτες βάζει την Ελλάδα στον παγκόσμιο χάρτη της έρευνας για τον καρκίνο του παγκρέατος. Ποια είναι τα επόμενα ερευνητικά βήματα ή πρωτόκολλα στα οποία συμμετέχει η ομάδα σας;

Δε σας κρύβω ότι η συμμετοχή του Τμήματός μας σε αυτά τα study groups είναι πάρα πολύ σημαντική και θεωρούμε τιμή μας ότι κληθήκαμε να συμμετέχουμε σ’ αυτές τις μελέτες. Τα επόμενα βήματά μας έχουν να κάνουν με περαιτέρω ανάλυση των δεδομένων των ασθενών και με ΙΡΜΝ αλλά και με αδενοπλακώδη καρκινώματα του παγκρέατος ενώ ταυτόχρονα είμαστε σε ένα study group το οποίο ασχολείται με τα ενδοηπατικά χολαγγειοκαρκινώματα και ταυτόχρονα συμμετέχουμε και σε όλες τις μελέτες, οι οποίες είναι υπό την αιγίδα της Ευρωπαϊκής και της Ελληνικής Εταιρείας Χειρουργικής Ήπατος, Παγκρέατος και Χοληφόρων.

Ταυτόχρονα το Τμήμα μας ηγείται του HELPNET STUDY GROUP, δηλαδή μίας ερευνητικής ομάδας που μελετά τα δεδομένα για τους Νευροενδοκρινικούς όγκους Παγκρέατος στην Ελλάδα και θα έχω την χαρά να παρουσιάσω τα δεδομένα αυτά στο Παγκόσμιο Συνέδριό μας σύντομα.

Καταλήγοντας, το Τμήμα Χειρουργικής Ήπατος, Παγκρέατος και Χοληφόρων του νοσοκομείου ΥΓΕΙΑ, του οποίου έχω την τιμή να ηγούμαι, με αυτό τον τρόπο δείχνει την προσήλωση του στην επιστημονική και στην τεχνική αριστεία.

Ευχαριστούμε θερμά τον Χειρουργό Ήπατος, Παγκρέατος και Χοληφόρων, Δρ. Γεώργιο Τζίμα, για τις πολύτιμες πληροφορίες που μοιράστηκε μαζί μας.