Η αναπνοή είναι μια λειτουργία που επιτελείτε κάθε στιγμή, συνήθως χωρίς καν να το σκέφτεστε. Ωστόσο, ο τρόπος με τον οποίο αναπνέετε μπορεί να επηρεάσει σημαντικά τόσο τη σωματική όσο και την ψυχική σας κατάσταση, μεταβάλλοντας τη διάθεση, τα επίπεδα άγχους, ακόμη και τον τρόπο με τον οποίο σκέφτεστε και αντιλαμβάνεστε τον κόσμο γύρω σας.
Οι τεχνικές αναπνοής, γνωστές ως breathwork, περιλαμβάνουν μια σειρά από ασκήσεις που έχουν στόχο να επηρεάσουν τη νοητική και συναισθηματική σας κατάσταση. Ορισμένες από αυτές, μάλιστα, φαίνεται ότι μπορούν να προκαλέσουν εμπειρίες που θυμίζουν τις επιδράσεις ψυχεδελικών ουσιών, όπως αλλαγές στην αντίληψη, έντονη συναισθηματική απελευθέρωση και την αίσθηση ότι τα όρια ανάμεσα στον εαυτό σας και τον κόσμο γύρω σας εξασθενούν.
Μια νέα μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Progress in Neuropsychopharmacology and Biological Psychiatry, επιχειρεί να εξηγήσει τι συμβαίνει στον εγκέφαλο κατά τη διάρκεια αυτών των εμπειριών.
Πώς επηρεάζει τον εγκέφαλο η έντονη αναπνοή;
Μία από τις τεχνικές που εξετάστηκαν είναι η λεγόμενη high ventilation breathwork, η οποία περιλαμβάνει σκόπιμα γρήγορη ή και βαθιά αναπνοή, με στόχο την πρόκληση αλλαγών στη νοητική και συναισθηματική κατάσταση. Η συγκεκριμένη πρακτική χρησιμοποιείται ολοένα και περισσότερο σε ορισμένα θεραπευτικά πλαίσια, ενώ έχει συνδεθεί με τη διαχείριση του στρες και την ψυχική ευεξία.
Για να διερευνήσουν τους μηχανισμούς που κρύβονται πίσω από αυτές τις εμπειρίες, οι ερευνητές μελέτησαν 30 υγιείς ενήλικες, ηλικίας περίπου 45 ετών κατά μέσο όρο, οι οποίοι είχαν προηγούμενη εμπειρία με εντατικές αναπνευστικές ασκήσεις.
Κατά τη διάρκεια του πειράματος, οι συμμετέχοντες εφάρμοσαν μια τεχνική που ονομάζεται κυκλική αναπνοή. Πρόκειται για μια συνεχή, αδιάκοπη αναπνοή, χωρίς τη συνηθισμένη παύση ανάμεσα στην εκπνοή και την επόμενη εισπνοή. Παράλληλα, οι επιστήμονες κατέγραφαν τη δραστηριότητα του εγκεφάλου τους με μαγνητική τομογραφία.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι, όταν η αναπνοή έφτασε στη μέγιστη έντασή της, η αιματική ροή στη φαιά ουσία του εγκεφάλου μειώθηκε κατά περίπου 45,5% σε σύγκριση με τα αρχικά επίπεδα. Ταυτόχρονα, αυξήθηκαν οι καρδιακοί παλμοί και ο ρυθμός της αναπνοής.
Η φαιά ουσία περιλαμβάνει περιοχές του εγκεφάλου που συμμετέχουν σε σημαντικές λειτουργίες, όπως η επεξεργασία πληροφοριών, η μνήμη και η αντίληψη. Η σημαντική μείωση της αιματικής ροής αποτέλεσε ένα από τα πιο εντυπωσιακά ευρήματα της μελέτης.
Οι ερευνητές επισημαίνουν, ωστόσο, ότι η μείωση αυτή δεν έφτασε το επίπεδο στο οποίο έχει αναφερθεί ανεπαρκής οξυγόνωση του εγκεφάλου, αν και πλησίασε ένα κρίσιμο όριο. Το εύρημα υπογραμμίζει ότι οι έντονες αναπνευστικές τεχνικές μπορούν να προκαλέσουν σημαντικές φυσιολογικές μεταβολές και δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως εντελώς ακίνδυνες σε κάθε περίπτωση.
Γιατί αλλάζει η αίσθηση του εαυτού σας;
Ένα ακόμη στοιχείο που εξέτασαν οι επιστήμονες ήταν η λειτουργική συνδεσιμότητα του εγκεφάλου, δηλαδή ο τρόπος με τον οποίο διαφορετικές περιοχές του επικοινωνούν μεταξύ τους.
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στο λεγόμενο δίκτυο προεπιλεγμένης λειτουργίας (default mode network – DMN). Πρόκειται για ένα δίκτυο εγκεφαλικών περιοχών που σχετίζεται, μεταξύ άλλων, με την αυτοαναφορική σκέψη, τις αναμνήσεις και την αίσθηση της προσωπικής ταυτότητας. Μεταβολές στη λειτουργία του έχουν παρατηρηθεί και σε μελέτες για την επίδραση ψυχεδελικών ουσιών, όπως η ψιλοκυβίνη και το LSD.
Στη συγκεκριμένη μελέτη, οι ερευνητές δεν διαπίστωσαν συνολικά σημαντική αλλαγή στη λειτουργική συνδεσιμότητα αυτού του δικτύου σε ολόκληρη την ομάδα των συμμετεχόντων. Ωστόσο, όσοι ανέφεραν πιο έντονες μεταβολές στη συνείδηση παρουσίασαν ορισμένες ενδείξεις μεγαλύτερων αλλαγών στο δίκτυο.
Το εύρημα αυτό θεωρείται προκαταρκτικό, καθώς εξαρτιόταν από τον τρόπο επεξεργασίας των δεδομένων και χρειάζεται να επιβεβαιωθεί από μελλοντικές έρευνες. Ενδιαφέρον παρουσιάζει και το γεγονός ότι η μείωση της αιματικής ροής δεν συνδέθηκε άμεσα ούτε με τις μεταβολές στο συγκεκριμένο εγκεφαλικό δίκτυο ούτε με την ένταση των υποκειμενικών εμπειριών που ανέφεραν οι συμμετέχοντες.
Με άλλα λόγια, η αλλαγή στην κυκλοφορία του αίματος στον εγκέφαλο δεν φαίνεται να αρκεί από μόνη της για να εξηγήσει όσα αισθάνεται κάποιος κατά τη διάρκεια της εντατικής αναπνοής.
Τι ένιωσαν οι συμμετέχοντες;
Οι συμμετέχοντες αξιολόγησαν την ένταση των εμπειριών τους ως σχετικά υψηλή, με μέσο όρο 3,47 σε μια κλίμακα τεσσάρων βαθμών.
Στις απαντήσεις τους μετά την ολοκλήρωση της άσκησης περιέγραψαν εμπειρίες όπως:
- Αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονταν το περιβάλλον τους.
- Έντονα συναισθήματα και συναισθηματική απελευθέρωση.
- Αίσθηση ενότητας με τους άλλους ανθρώπους ή τον κόσμο.
- Μειωμένη αίσθηση του προσωπικού εαυτού και των ορίων της ταυτότητάς τους.
Τέτοιου είδους εμπειρίες αναφέρονται και σε άλλες πρακτικές που επιδιώκουν τη μεταβολή της συνείδησης. Ωστόσο, η ομοιότητα των υποκειμενικών εμπειριών δεν σημαίνει ότι οι μηχανισμοί της εντατικής αναπνοής είναι ίδιοι με εκείνους των ψυχεδελικών ουσιών.
Τι σημαίνουν τα ευρήματα για το μέλλον;
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι η μειωμένη αιματική ροή στον εγκέφαλο ενδέχεται να δημιουργεί τις φυσιολογικές συνθήκες που επιτρέπουν την εμφάνιση αλλαγμένων καταστάσεων συνείδησης. Παράλληλα, οι μεταβολές στον τρόπο επικοινωνίας μεταξύ διαφορετικών εγκεφαλικών δικτύων ίσως σχετίζονται πιο άμεσα με το βάθος και την ένταση των εμπειριών.
Πρόκειται, ωστόσο, για μια πιθανή ερμηνεία και όχι για έναν μηχανισμό που έχει αποδειχθεί οριστικά.
Η μελέτη έχει επίσης σημαντικούς περιορισμούς: περιέλαβε μόλις 30 άτομα με προηγούμενη εμπειρία στις συγκεκριμένες τεχνικές και δεν υπήρχε ομάδα ελέγχου για σύγκριση. Επομένως, απαιτούνται μεγαλύτερες και πιο ολοκληρωμένες μελέτες προκειμένου να επιβεβαιωθούν τα αποτελέσματα και να αποσαφηνιστεί ο ρόλος της αναπνοής στη λειτουργία του εγκεφάλου.
Τα ευρήματα ανοίγουν, πάντως, ένα ενδιαφέρον πεδίο έρευνας για τη νευροβιολογία των αλλαγμένων καταστάσεων συνείδησης και τις πιθανές θεραπευτικές εφαρμογές των αναπνευστικών τεχνικών.
Αυτό που αξίζει να κρατήσετε είναι ότι η αναπνοή δεν επηρεάζει μόνο το σώμα σας, αλλά μπορεί να συνδέεται και με βαθύτερες αλλαγές στην αντίληψη και την εμπειρία του εαυτού σας. Αυτό δεν σημαίνει, ωστόσο, ότι οι εντατικές αναπνευστικές ασκήσεις είναι κατάλληλες για όλους ή ότι πρέπει να δοκιμάζονται χωρίς κατάλληλη καθοδήγηση, ιδιαίτερα όταν περιλαμβάνουν παρατεταμένη και γρήγορη αναπνοή.
