Τα δεδομένα γύρω από τον τρόπο με τον οποίο έρχονται στον κόσμο τα παιδιά στη χώρα μας προκαλούν έντονο προβληματισμό στην επιστημονική κοινότητα και την κοινωνία. Η Ελλάδα εξακολουθεί να φιγουράρει στις πρώτες θέσεις παγκοσμίως στα ποσοστά που αφορούν την καισαρική τομή.
Πιο συγκεκριμένα, το 67% των γεννήσεων στη χώρα μας, δηλαδή περίπου 7 στα 10 παιδιά, πραγματοποιείται με χειρουργική επέμβαση. Το νούμερο αυτό φαντάζει εξωπραγματικό αν αναλογιστεί κανείς ότι στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες ο μέσος όρος κυμαίνεται μεταξύ 15% και 30%. Σε ορισμένα επαρχιακά νοσοκομεία, μάλιστα, τα στοιχεία του 2023 αποκαλύπτουν ότι η καισαρική αγγίζει το ασύλληπτο ποσοστό του 84%.
Τα ανησυχητικά αυτά στοιχεία παρουσίασε στο Πρακτορείο FM η Κωνσταντίνα Νούσια, πρόεδρος του Παρατηρητηρίου Μαιευτικής Βίας Ελλάδος, υποψήφια διδάκτωρ της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ και αντιπρόεδρος του Πειθαρχικού Συμβουλίου του Συλλόγου Μαιών Πατρών.
Η μαιευτική βία
Σύμφωνα με την κ. Νούσια, η αναίτια καισαρική τομή αποτελεί μία από τις πιο συχνές και σοβαρές μορφές μαιευτικής βίας που καταγράφονται στη χώρα μας. Όταν μια καισαρική δεν επιβάλλεται από πραγματική ιατρική ανάγκη, δεν στερεί μόνο από τη γυναίκα τη φυσιολογική εμπειρία της γέννας, αλλά συνοδεύεται και από μια σαφώς πιο επώδυνη και χρονοβόρα διαδικασία ανάρρωσης για τη μητέρα.
Η μαιευτική βία, όπως εξήγησε η πρόεδρος του Παρατηρητηρίου, μπορεί να πάρει πολλές μορφές:
- Λεκτική και ψυχολογική βία: Άσκηση έντονης πίεσης με εκφοβιστικά διλήμματα.
- Έλλειψη συναίνεσης: Διενέργεια ιατρικών πράξεων χωρίς την ενημερωμένη συγκατάθεση της εγκύου.
- Άσκοπες παρεμβάσεις: Επαναλαμβανόμενες κολπικές εξετάσεις χωρίς ιατρική ένδειξη.
- Επικίνδυνοι χειρισμοί: Εφαρμογή της τεχνικής Christeller (έντονη πίεση στην κοιλιά της επιτόκου), μια πρακτική που έχει εγκαταλειφθεί στο εξωτερικό καθώς θεωρείται επικίνδυνη για τη μητέρα και το έμβρυο.
Η κ. Νούσια μοιράστηκε, μάλιστα, και τη δική της τραυματική εμπειρία, αναφέροντας πώς προσπάθησαν να την οδηγήσουν σε ένα αναίτιο χειρουργείο χρησιμοποιώντας τον φόβο. «Θα πεθάνει το μωρό σου αν δεν κάνουμε καισαρική τώρα», της είχαν πει. Λόγω της ιδιότητάς της ως μαία, κατάφερε να αντισταθεί καθώς έβλεπε ότι οι παλμοί του εμβρύου ήταν εξαιρετικοί, όμως τόνισε πως μια γυναίκα χωρίς τις ίδιες γνώσεις θα είχε οδηγηθεί με μαθηματική ακρίβεια στο χειρουργικό κρεβάτι.
Πώς επηρεάζεται το παιδί
Η αλόγιστη χρήση της καισαρικής δεν επηρεάζει μόνο τη μητέρα, αλλά έχει και μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στην υγεία του παιδιού. Επικαλούμενη σύγχρονες επιστημονικές μελέτες, η κ. Νούσια υπογράμμισε ότι τα παιδιά που γεννιούνται με καισαρική εμφανίζουν αυξημένες πιθανότητες να παρουσιάσουν αλλεργίες και άσθμα στην υπόλοιπη ζωή τους.
Αντίθετα, ο φυσιολογικός τοκετός ευνοεί την ομαλή μεταφορά του μικροβιώματος από τη μητέρα στο νεογνό. Αυτή η φυσική διαδικασία είναι καθοριστική, καθώς «χτίζει» και θωρακίζει το ανοσοποιητικό σύστημα του βρέφους από τις πρώτες κιόλας στιγμές της ζωής του.
Το ιατροκεντρικό μοντέλο και η διεθνής ασπίδα προστασίας
Γιατί όμως η Ελλάδα παρουσιάζει αυτή την αρνητική ιδιαιτερότητα; Η απάντηση κρύβεται στο γεγονός ότι η χώρα μας εξακολουθεί να λειτουργεί με ένα έντονα ιατροκεντρικό μοντέλο. Σε αντίθεση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες, όπου οι μαίες έχουν τον πρώτο και βασικό λόγο στη διαχείριση των φυσιολογικών κυήσεων και τοκετών, στην Ελλάδα η διαδικασία είναι σχεδόν απόλυτα κατευθυνόμενη από τους γιατρούς.
Σε αυτό το πλαίσιο, το Παρατηρητήριο Μαιευτικής Βίας Ελλάδος έρχεται να δώσει φωνή στις γυναίκες. Αποτελεί το ένατο «αδελφό» Παρατηρητήριο σε παγκόσμιο επίπεδο και είναι επίσημο μέλος της Διεθνούς Ομοσπονδίας InterOVO. Στόχος του είναι η συγκέντρωση μαρτυριών, η ανάδειξη των κακών πρακτικών και η προώθηση ριζικών αλλαγών στη μαιευτική φροντίδα κατά την εγκυμοσύνη, τον τοκετό και τη λοχεία.
Δημογραφικό αδιέξοδο
Οι συνέπειες μιας βίαιης ή αναίτιας καισαρικής επέμβασης δεν σταματούν στο μαιευτήριο. Η κ. Νούσια έκρουσε τον κώδωνα του κινδύνου για τις μακροπρόθεσμες ψυχολογικές επιπτώσεις, κάνοντας λόγο για τη δευτεροπαθή τοκοφοβία.
Πρόκειται για τον έντονο, μετατραυματικό φόβο που αναπτύσσουν οι γυναίκες απέναντι σε μια νέα εγκυμοσύνη, εξαιτίας της κακοποίησης ή της πίεσης που δέχτηκαν στον πρώτο τους τοκετό. Σε μια χώρα όπως η Ελλάδα, που μαστίζεται από έντονο δημογραφικό πρόβλημα, η μαιευτική βία και ο φόβος μιας επόμενης καισαρικής λειτουργούν αποτρεπτικά, εμποδίζοντας πολλές γυναίκες από το να αποκτήσουν περισσότερα παιδιά.
Ενημέρωση και διεκδίκηση
Κλείνοντας, η πρόεδρος του Παρατηρητηρίου απηύθυνε μια ισχυρή έκκληση προς όλες τις μέλλουσες μητέρες. Τις κάλεσε:
- Να ενημερώνονται σωστά και έγκαιρα κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης.
- Να συντάσσουν ένα ξεκάθαρο σχέδιο τοκετού (birth plan).
- Να απαιτούν ενημερωμένη συναίνεση για κάθε ιατρική πράξη που προτείνεται.
- Να γνωρίζουν τα δικαιώματά τους, τονίζοντας ότι υπό τις κατάλληλες προϋποθέσεις, ένας φυσιολογικός τοκετός (VBAC) είναι απόλυτα εφικτός ακόμη και μετά από μια προηγούμενη καισαρική.
