Μία ιδιαίτερα ανησυχητική εικόνα για την Ελλάδα αναδεικνύουν τα στοιχεία του Ευρωπαϊκού Κέντρου Πρόληψης και Ελέγχου Νοσημάτων (ECDC) σχετικά με τη μικροβιακή αντοχή και την κατανάλωση αντιβιοτικών στην Ευρώπη.
Η χώρα μας βρίσκεται μεταξύ εκείνων που καταγράφουν τη μεγαλύτερη επιβάρυνση από λοιμώξεις οι οποίες προκαλούνται από βακτήρια ανθεκτικά στα αντιβιοτικά, ενώ την ίδια στιγμή καταναλώνει περισσότερα αντιβιοτικά από οποιαδήποτε άλλη χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου.
Η εικόνα αυτή αποτυπώνει δύο διαφορετικές αλλά αλληλένδετες διαστάσεις ενός σοβαρού προβλήματος δημόσιας υγείας. Από τη μία, το ανθρώπινο κόστος των λοιμώξεων που δεν αντιμετωπίζονται εύκολα με τα διαθέσιμα αντιβιοτικά και, από την άλλη, την εκτεταμένη χρήση των συγκεκριμένων φαρμάκων, η οποία, όταν δεν γίνεται ορθολογικά, ευνοεί την ανάπτυξη και εξάπλωση της μικροβιακής αντοχής.
Η Ελλάδα καταναλώνει τα περισσότερα αντιβιοτικά στην Ευρώπη
Τα στοιχεία του ECDC για την κατανάλωση αντιβιοτικών το 2024 κατατάσσουν την Ελλάδα στην πρώτη θέση μεταξύ των χωρών της ΕΕ/ΕΟΧ.
Ειδικότερα, η κατανάλωση στη χώρα μας ανήλθε σε 29,9 καθορισμένες ημερήσιες δόσεις ανά 1.000 κατοίκους ημερησίως, όταν ο αντίστοιχος ευρωπαϊκός μέσος όρος διαμορφώθηκε στις 20,3 δόσεις. Πρόκειται για επίπεδο περίπου 47% υψηλότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η εικόνα στην κοινότητα, δηλαδή στην κατανάλωση εκτός νοσοκομείων. Η Ελλάδα καταγράφει και σε αυτή την κατηγορία την υψηλότερη επίδοση, με 27,8 ημερήσιες δόσεις ανά 1.000 κατοίκους, έναντι 18,8 στην ΕΕ/ΕΟΧ.
Η συγκεκριμένη μέτρηση αποτυπώνει την κατανάλωση σε επίπεδο πληθυσμού, με βάση τον όγκο των αντιβιοτικών που καταγράφονται στα συστήματα διάθεσης και δεν σημαίνει ότι όλοι οι ασθενείς λαμβάνουν τις ίδιες ποσότητες φαρμάκων.
Ωστόσο, η μεγάλη απόσταση από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο αναδεικνύει την έκταση της χρήσης αντιβιοτικών στην Ελλάδα. Η υπερβολική ή ακατάλληλη χρήση τους αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες που επιταχύνουν τη μικροβιακή αντοχή, καθώς ευνοεί την επιβίωση και τον πολλαπλασιασμό βακτηρίων που αναπτύσσουν μηχανισμούς αντίστασης στη δράση των φαρμάκων.
Ελλάδα, Ιταλία και Ρουμανία στις χειρότερες θέσεις λόγω μικροβιακής αντοχής
Η υψηλή κατανάλωση αντιβιοτικών αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία αν συνδυαστεί με τα ευρήματα της έκθεσης του ECDC για το υγειονομικό βάρος των λοιμώξεων από ανθεκτικά βακτήρια την περίοδο 2016-2020.
Σύμφωνα με τη μελέτη, η Ελλάδα, η Ιταλία και η Ρουμανία συγκαταλέγονται στις χώρες με τη μεγαλύτερη επιβάρυνση στην Ευρώπη. Και οι τρεις ξεπέρασαν τα 2.000 χαμένα έτη υγιούς ζωής ανά 100.000 κατοίκους κατά την εξεταζόμενη περίοδο.
Ο συγκεκριμένος δείκτης, γνωστός ως DALYs, συνυπολογίζει τόσο τα χρόνια ζωής που χάνονται εξαιτίας πρόωρων θανάτων όσο και τα χρόνια που οι άνθρωποι ζουν με προβλήματα υγείας ή αναπηρία εξαιτίας μιας ασθένειας.
Μάλιστα, η Ελλάδα εμφάνισε την υψηλότερη ετήσια επιβάρυνσή της το 2020, γεγονός που αναδεικνύει τη σοβαρότητα του προβλήματος για το ελληνικό σύστημα υγείας.
Σχεδόν 866.000 λοιμώξεις σε ένα χρόνο στην Ευρώπη
Η έκθεση του ECDC καταγράφει την έκταση του προβλήματος σε ευρωπαϊκό επίπεδο, αποτυπώνοντας την αύξηση των λοιμώξεων από ανθεκτικά στα αντιβιοτικά βακτήρια κατά την περίοδο 2016-2020.
Ειδικότερα, ο εκτιμώμενος αριθμός των λοιμώξεων αυξήθηκε από περίπου 685.000 το 2016 σε σχεδόν 866.000 το 2019. Την ίδια περίοδο, οι θάνατοι που αποδίδονται στις συγκεκριμένες λοιμώξεις αυξήθηκαν από 30.730 σε 38.710 ετησίως.
Η συνολική επιβάρυνση αποτυπώνεται και στα χαμένα έτη υγιούς ζωής, τα οποία έφτασαν το 1,1 εκατομμύριο το 2019.
Το 2020 καταγράφηκε υποχώρηση, με περίπου 801.500 λοιμώξεις και 35.813 θανάτους. Ωστόσο, η εξέλιξη αυτή πρέπει να ερμηνευθεί με προσοχή, καθώς η πανδημία του κορονοϊού επηρέασε τη λειτουργία των συστημάτων υγείας, τις νοσηλείες, την επιτήρηση των λοιμώξεων και τις πρακτικές πρόληψης.
Το 70% των λοιμώξεων συνδέεται με τις υπηρεσίες υγείας
Ένα από τα πλέον ανησυχητικά ευρήματα της μελέτης αφορά τη σχέση των ανθεκτικών βακτηρίων με τις υπηρεσίες υγείας.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του ECDC, το 70,9% των λοιμώξεων από ανθεκτικά στα αντιβιοτικά βακτήρια συνδέεται με την παροχή υπηρεσιών υγείας. Αντίστοιχα, το 71,4% των θανάτων που αποδίδονται στις συγκεκριμένες λοιμώξεις συνδέεται επίσης με λοιμώξεις που σχετίζονται με την υγειονομική περίθαλψη.
Πρόκειται για λοιμώξεις που εμφανίζονται κατά τη διάρκεια ή μετά την παροχή υπηρεσιών υγείας και συνδέονται, μεταξύ άλλων, με τη νοσηλεία σε νοσοκομεία.
Τα στοιχεία αναδεικνύουν τη σημασία της πρόληψης και του ελέγχου των ενδονοσοκομειακών λοιμώξεων, αλλά και της ορθής χρήσης των αντιβιοτικών μέσα στις υγειονομικές δομές.
Ποια βακτήρια προκαλούν τη μεγαλύτερη επιβάρυνση
Η μεγαλύτερη επιβάρυνση στην Ευρώπη προέρχεται από τρεις βασικούς συνδυασμούς βακτηρίων και αντοχής στα αντιβιοτικά.
Στην πρώτη θέση βρίσκεται το βακτήριο Escherichia coli (E. coli), το οποίο εμφανίζει αντοχή στις κεφαλοσπορίνες τρίτης γενιάς. Ακολουθεί ο ανθεκτικός στη μεθικιλλίνη χρυσίζων σταφυλόκοκκος (MRSA), ενώ στην τρίτη θέση βρίσκεται η Klebsiella pneumoniae, επίσης ανθεκτική στις κεφαλοσπορίνες τρίτης γενιάς.
Οι τρεις αυτές κατηγορίες ευθύνονται συνολικά για το 58,2% της επιβάρυνσης, όπως αυτή μετράται σε χαμένα έτη υγιούς ζωής.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η αντοχή στις καρβαπενέμες, μία κατηγορία αντιβιοτικών ευρέος φάσματος που χρησιμοποιείται συχνά για την αντιμετώπιση σοβαρών λοιμώξεων. Τα βακτήρια που εμφανίζουν αντοχή σε αυτές ευθύνονται για το 30,9% της συνολικής επιβάρυνσης στην Ευρώπη.
Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο
Η ηλικία αποτελεί έναν ακόμη σημαντικό παράγοντα στην επιβάρυνση από τις λοιμώξεις με ανθεκτικά βακτήρια.
Σύμφωνα με τη μελέτη, τα βρέφη κάτω του ενός έτους εμφανίζουν τη μεγαλύτερη επιβάρυνση σε σχέση με τον πληθυσμό τους, ενώ ακολουθούν οι ηλικιωμένοι άνω των 65 ετών.
Στους ηλικιωμένους, σημαντικό μέρος της επιβάρυνσης συνδέεται με λοιμώξεις από ανθεκτικά στελέχη του E. coli, ενώ στα βρέφη σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν η ανθεκτική Klebsiella pneumoniae και ο ανθεκτικός στη μεθικιλλίνη χρυσίζων σταφυλόκοκκος.
