Σημαντικές αλλαγές στη γενετική σύνθεση των ιών της γρίπης που κυκλοφόρησαν στην Ευρώπη κατά την περίοδο 2025-2026 καταγράφει νέα έκθεση του Ευρωπαϊκού Κέντρου Πρόληψης και Ελέγχου Νοσημάτων (ECDC). Σύμφωνα με τα στοιχεία της ιολογικής επιτήρησης από τις 30 χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου, από την 40ή εβδομάδα του 2025 έως την 33η εβδομάδα του 2026 καταγράφηκαν συνολικά 256.967 ανιχνεύσεις ιών γρίπης.
Από αυτές, το 97,1% αφορούσε ιούς γρίπης τύπου Α, ενώ μόλις το 1,3% αφορούσε τον τύπο Β. Στις περιπτώσεις όπου προσδιορίστηκε ο υπότυπος των ιών τύπου Α, το 65% ήταν A(H3N2) και το 35% A(H1N1)pdm09. Τα ευρήματα αποτυπώνουν την κυριαρχία του τύπου Α κατά την εξεταζόμενη περίοδο, αλλά και τη σημαντική γενετική διαφοροποίηση των στελεχών που κυκλοφόρησαν.
Η κυριαρχία νέου υποκλάδου
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα αποτελέσματα της γενετικής ανάλυσης των ιών A(H1N1)pdm09. Από τις 6.636 γενετικές αλληλουχίες που εξετάστηκαν από 25 χώρες, το 95% ανήκε στον νέο υποκλάδο D.3.1.1, ο οποίος εντάσσεται στον ευρύτερο κλάδο 5a.2a.1.
Ο συγκεκριμένος υποκλάδος χαρακτηρίζεται από τέσσερις γενετικές αντικαταστάσεις στην αιμοσυγκολλητίνη, μια πρωτεΐνη που βρίσκεται στην επιφάνεια του ιού και διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην είσοδό του στα κύτταρα του ανθρώπινου οργανισμού. Αξιοσημείωτο είναι ότι ο D.3.1.1 δεν περιλαμβανόταν στις κατηγορίες αναφοράς ή στα στελέχη αναφοράς που είχαν οριστεί για τη συγκεκριμένη περίοδο γρίπης.
Αντίθετα, μόλις το 5% των αλληλουχιών ανήκε στον υποκλάδο D.3, ο οποίος αντιστοιχεί στα εμβολιακά στελέχη A/Missouri/11/2025 που έχουν επιλεγεί για την περίοδο 2026-2027 στο βόρειο ημισφαίριο.
Η εικόνα αυτή αναδεικνύει τη συνεχή γενετική εξέλιξη του ιού της γρίπης και τη σημασία της συστηματικής παρακολούθησης των μεταλλάξεών του.
Νέος υποκλάδος κυριαρχεί και στους ιούς A(H3N2)
Ακόμη πιο έντονη είναι η επικράτηση ενός νέου υποκλάδου στην περίπτωση των ιών A(H3N2). Από τις 9.538 γενετικές αλληλουχίες που αναλύθηκαν, το 92% ανήκε στον υποκλάδο K, ο οποίος προέκυψε από την προηγούμενη ταξινόμηση J.2.4.1.
Ο συγκεκριμένος υποκλάδος χαρακτηρίζεται από επτά γενετικές μεταλλάξεις στην αιμοσυγκολλητίνη και αντιπροσωπεύεται από το στέλεχος A/Norway/8765/2025.
Αντίθετα, το στέλεχος A/Croatia/10136RV/2023, το οποίο αντιστοιχούσε στο εμβολιακό στέλεχος της περιόδου 2025-2026, εντάσσεται στον υποκλάδο J.2, στον οποίο ανήκε μόλις το 0,9% των αλληλουχιών που εξετάστηκαν.
Η διαφοροποίηση αυτή αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα της έκθεσης, καθώς καταδεικνύει πόσο γρήγορα μπορεί να μεταβάλλεται η γενετική σύνθεση των ιών της γρίπης από τη μία περίοδο στην άλλη.
Τι συμβαίνει με την αντοχή στα αντιιικά φάρμακα
Ένα ακόμη σημαντικό σκέλος της έκθεσης αφορά την ευαισθησία των ιών στα αντιιικά φάρμακα που χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση της γρίπης, όπως η οσελταμιβίρη, η ζαναμιβίρη και η μπαλοξαβίρη μαρμποξίλη.
Στην περίπτωση του A(H1N1)pdm09, γενετικές μεταλλάξεις που συνδέονται με μειωμένη αναστολή από την οσελταμιβίρη εντοπίστηκαν στο 2,4% των ιών που αξιολογήθηκαν, ενώ σημαντικά μειωμένη αναστολή καταγράφηκε στο 0,2%.
Για τη ζαναμιβίρη, τα αντίστοιχα ποσοστά ήταν χαμηλότερα από 0,1%, τόσο για τη μειωμένη όσο και για τη σημαντικά μειωμένη αναστολή. Όσον αφορά την μπαλοξαβίρη μαρμποξίλη, μόλις το 0,1% των ιών παρουσίασε μεταλλάξεις που συνδέονται με μειωμένη ευαισθησία.
Ανάλογη εικόνα καταγράφηκε και στους ιούς A(H3N2). Μεταλλάξεις που σχετίζονται με μειωμένη αναστολή από την οσελταμιβίρη εντοπίστηκαν στο 0,2% των ιών, ενώ σημαντικά μειωμένη αναστολή καταγράφηκε σε ποσοστό μικρότερο του 0,1%. Για τη ζαναμιβίρη, το ποσοστό μειωμένης αναστολής ήταν επίσης 0,2%, ενώ για την μπαλοξαβίρη μαρμποξίλη μόλις το 0,1% των εξεταζόμενων ιών εμφάνισε σχετικές μεταλλάξεις.
Συνεπώς, παρά τη σημαντική γενετική διαφοροποίηση των ιών, η έκθεση δεν καταγράφει εκτεταμένη παρουσία μεταλλάξεων που συνδέονται με μειωμένη ευαισθησία στα συγκεκριμένα αντιιικά φάρμακα.
Χωρίς ενδείξεις μειωμένης ευαισθησίας στους ιούς τύπου Β
Διαφορετική είναι η εικόνα για τους ιούς γρίπης B/Victoria. Από τις 318 γενετικές αλληλουχίες που αναλύθηκαν, το 91% ανήκε στον κλάδο C.5, με επικρατέστερους τους υποκλάδους C.5.6 και C.5.6.1.
Σημαντικό εύρημα είναι ότι κανένας από τους 298 ιούς που εξετάστηκαν γενετικά ούτε από τους 14 που εξετάστηκαν με φαινοτυπικές μεθόδους δεν παρουσίασε μειωμένη ευαισθησία στους αναστολείς της νευραμινιδάσης ή στην μπαλοξαβίρη μαρμποξίλη.
Η συνολική εικόνα της έκθεσης του ECDC αναδεικνύει τη συνεχή εξέλιξη των ιών της γρίπης και την επικράτηση νέων γενετικών υποκλάδων στην Ευρώπη. Παράλληλα, τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι οι μεταλλάξεις που συνδέονται με μειωμένη ευαισθησία στα αντιιικά φάρμακα παραμένουν σχετικά σπάνιες, υπογραμμίζοντας τη σημασία της συνεχούς ιολογικής επιτήρησης.
