Το 2025, περίπου 240 εκατομμύρια έφηβοι σε όλο τον κόσμο δήλωσαν ότι δεν συμπλήρωναν ούτε μία ώρα σωματικής δραστηριότητας σε καμία μέρα της εβδομάδας. Πρόκειται για έναν στους τέσσερις εφήβους παγκοσμίως, σύμφωνα με νέα διεθνή μελέτη.
Κατά μέσο όρο, οι έφηβοι έφταναν τη μία ώρα σωματικής δραστηριότητας 2,7 ημέρες την εβδομάδα, όσο και το 2010. Μόλις το 14%, δηλαδή ένας στους επτά, έφτανε αυτό το όριο κάθε μέρα.
Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό The Lancet Global Health και βασίστηκε σε στοιχεία από 389 έρευνες, στις οποίες συμμετείχαν 3,2 εκατομμύρια έφηβοι ηλικίας 11 έως 17 ετών. Οι έρευνες έγιναν σε 140 χώρες, όπου ζει το 59% των εφήβων παγκοσμίως.
Για κάθε έφηβο, οι ερευνητές μέτρησαν πόσες ημέρες την εβδομάδα δήλωσε ότι έκανε τουλάχιστον 60 λεπτά άσκηση μέτριας έως υψηλής έντασης, με βάση τη σύσταση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ). Υπολόγισαν τη δραστηριότητα στο σχολείο, στις μετακινήσεις και στον ελεύθερο χρόνο.
Στόχος του ΠΟΥ είναι να μειωθεί κατά 15% μεταξύ 2010 και 2030 το ποσοστό των εφήβων που δεν φτάνουν τα 60 λεπτά γυμναστικής κάθε μέρα της εβδομάδας. Με τον σημερινό ρυθμό προόδου, όμως, καμία χώρα ή περιοχή δεν αναμένεται να πετύχει τον στόχο.
Η εικόνα διαφέρει από χώρα σε χώρα, αλλά και ανάμεσα στα αγόρια και τα κορίτσια.
Το 2025, τα αγόρια παγκοσμίως δήλωσαν ότι έφταναν τα 60 λεπτά κατά μέσο όρο τρεις ημέρες την εβδομάδα, ενώ για τα κορίτσια ο μέσος όρος ήταν 2,4 ημέρες. Όσο μεγαλώνουν τα κορίτσια, κινούνται λιγότερο και η διαφορά από τα αγόρια μεγαλώνει.
Πώς η καθιστική ζωή επηρεάζει την υγεία των εφήβων
Η έλλειψη σωματικής δραστηριότητας στην εφηβεία συνδέεται με χειρότερη σωματική και ψυχική υγεία, ενώ ορισμένες από τις επιπτώσεις της μπορεί να επηρεάσουν την υγεία και στην ενήλικη ζωή.
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, η παρατεταμένη καθιστική συμπεριφορά στους εφήβους συνδέεται με αυξημένο σωματικό λίπος, χειρότερη καρδιοαναπνευστική φυσική κατάσταση, δυσμενείς καρδιομεταβολικούς δείκτες και μικρότερη διάρκεια ύπνου.
Μια μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο Nature Communications, παρακολούθησε 6.059 παιδιά και νέους από την ηλικία των 11 έως τα 24 ετών. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η αύξηση του χρόνου καθιστικής συμπεριφοράς συνδεόταν με μεγαλύτερη συσσώρευση σωματικού λίπους. Αντίθετα, η περισσότερη σωματική δραστηριότητα, ακόμη και χαμηλής έντασης, συνδεόταν με μικρότερη λιπώδη μάζα.
Η ανεπαρκής άσκηση φαίνεται να σχετίζεται και με τη συσσώρευση σπλαχνικού λίπους, δηλαδή του λίπους που βρίσκεται βαθιά στην κοιλιακή χώρα, γύρω από τα εσωτερικά όργανα. Μελέτη του 2025 σε 309 εφήβους διαπίστωσε ότι όσοι είχαν χαμηλότερα επίπεδα μέτριας έως έντονης σωματικής δραστηριότητας παρουσίαζαν κατά μέσο όρο 4,6 κιλά περισσότερη συνολική λιπώδη μάζα και 0,13 λίτρα περισσότερο σπλαχνικό λίπος σε σχέση με τους περισσότερο δραστήριους συνομηλίκους τους.
Η παχυσαρκία και το αυξημένο σπλαχνικό λίπος έχουν ιδιαίτερη σημασία για τη μακροπρόθεσμη υγεία. Το σπλαχνικό λίπος συνδέεται με αντίσταση στην ινσουλίνη και αυξημένο καρδιομεταβολικό κίνδυνο, ενώ η παχυσαρκία αποτελεί παράγοντα κινδύνου για τον διαβήτη τύπου 2, τα καρδιαγγειακά νοσήματα, τη λιπώδη νόσο του ήπατος και ορισμένες μορφές καρκίνου, όπως του παχέος εντέρου, του μαστού και του ενδομητρίου.
Οι συνέπειες, όμως, δεν περιορίζονται στη σωματική υγεία. Η ανεπαρκής σωματική δραστηριότητα συνδέεται επίσης με δυσμενέστερους δείκτες ψυχικής υγείας. Μια επιστημονική ανασκόπηση του 2025, που συγκέντρωσε στοιχεία από 375 τυχαιοποιημένες κλινικές δοκιμές με περισσότερα από 38.000 παιδιά και εφήβους, διαπίστωσε ότι τα προγράμματα σωματικής άσκησης μπορούσαν να μειώσουν τα συμπτώματα κατάθλιψης και άγχους. Αυτό υποστηρίζει τα οφέλη της άσκησης για την ψυχική υγεία, χωρίς να σημαίνει ότι η έλλειψή της προκαλεί απαραίτητα κατάθλιψη ή αγχώδεις διαταραχές.
Οι επιπτώσεις μπορεί να διαρκέσουν μέχρι την ενήλικη ζωή
Οι συνήθειες σωματικής δραστηριότητας στην εφηβεία φαίνεται ότι συνδέονται και με την κατάσταση της υγείας αρκετά χρόνια αργότερα.
Μια νορβηγική μελέτη, που εξέτασε τη σωματική δραστηριότητα στην ηλικία των 15 ετών και δείκτες υγείας στην ηλικία των 24 ετών, διαπίστωσε ότι οι έφηβοι που περνούσαν περισσότερο χρόνο καθισμένοι παρουσίαζαν χαμηλότερη καρδιοαναπνευστική ικανότητα ως νεαροί ενήλικες. Αντίθετα, η περισσότερη έντονη σωματική δραστηριότητα στην εφηβεία συνδεόταν με μικρότερη ποσότητα σπλαχνικού λίπους, χαμηλότερα επίπεδα ινσουλίνης και καλύτερη καρδιομεταβολική υγεία στην ηλικία των 24 ετών.
Ιδιαίτερα ανησυχητικά είναι και τα ευρήματα για την παχυσαρκία στην εφηβεία. Μια πρόσφατη συστηματική ανασκόπηση, που συγκέντρωσε 38 μακροχρόνιες μελέτες, διαπίστωσε ότι η παχυσαρκία κατά την εφηβική ηλικία συνδεόταν με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης σοβαρών χρόνιων ασθενειών ήδη από τη νεαρή ενήλικη ζωή.
Ειδικότερα, η σοβαρή παχυσαρκία στην εφηβεία συνδεόταν με αυξημένο κίνδυνο διαβήτη τύπου 2 πριν από την ηλικία των 25 ετών και χρόνιας νεφρικής νόσου πριν από τα 30 έτη. Η παχυσαρκία συνδεόταν επίσης με καρκίνο του παχέος εντέρου πριν από τα 30 έτη, ενώ το υπερβολικό βάρος και η παχυσαρκία σχετίζονταν με αυξημένο κίνδυνο ισχαιμικού εγκεφαλικού επεισοδίου πριν από τα 40 έτη. Η σοβαρή παχυσαρκία συνδεόταν ακόμη με μεγαλύτερο κίνδυνο πρόωρου θανάτου πριν από τα 50 έτη.
Μεγάλες διαφορές από περιοχή σε περιοχή
Καμία χώρα δεν βρίσκεται σε τροχιά επίτευξης του στόχου, όμως σε ορισμένες περιοχές οι έφηβοι κινούνται περισσότερο από ό,τι σε άλλες.
Στις πιο εύπορες περιοχές της μελέτης, δηλαδή στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη και την Κεντρική Ασία, στην Ανατολική Ασία και τον Ειρηνικό, καθώς και στις δυτικές χώρες υψηλού εισοδήματος, οι έφηβοι έφταναν τη μία ώρα σωματικής δραστηριότητας κατά μέσο όρο τέσσερις ημέρες την εβδομάδα. Από το 6,9% έως το 7,7% δήλωσε ότι δεν έφτανε αυτό το όριο ούτε μία μέρα.
Στις περιοχές που περιλαμβάνουν κυρίως χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος, ο μέσος όρος ήταν περίπου δύο ημέρες την εβδομάδα, ενώ το ποσοστό όσων δεν έφταναν τα 60 λεπτά καμία μέρα κυμαινόταν από 22,7% έως 33,1%. Στις περιοχές αυτές περιλαμβάνονται η Λατινική Αμερική και η Καραϊβική, η Μέση Ανατολή και η Βόρεια Αφρική, η Ωκεανία, η Νότια και Νοτιοανατολική Ασία και η υποσαχάρια Αφρική.
Τους υψηλότερους μέσους όρους είχαν η Φινλανδία, ο Καναδάς και η Σερβία, όπου οι έφηβοι έφταναν τα 60 λεπτά άσκησης 4,5 έως 4,8 ημέρες την εβδομάδα. Τους χαμηλότερους είχαν η Καμπότζη, η Ιορδανία και η Μαδαγασκάρη, με 1,7 έως 1,9 ημέρες.
Οι συγγραφείς της μελέτης απέδωσαν τις διαφορές αυτές κυρίως στους πόρους και στις υποδομές που διαθέτει κάθε χώρα. Όπως εξήγησαν, οι πλουσιότερες χώρες έχουν συνήθως μεγαλύτερη δυνατότητα να χρηματοδοτούν μέτρα που ενθαρρύνουν τη σωματική δραστηριότητα και να δημιουργούν υπαίθριους δημόσιους χώρους και ασφαλείς διαδρομές για πεζούς και ποδηλάτες.
