Η Ελλάδα βρίσκεται αντιμέτωπη με υψηλά ποσοστά μικροβιακής αντοχής, με ορισμένα μικρόβια και βακτήρια να εμφανίζουν ανθεκτικότητα ακόμη και σε αντιβιοτικά τελευταίας γραμμής. Την ίδια στιγμή, ο μύκητας Candida auris έχει εξαπλωθεί σε νοσοκομειακές μονάδες της χώρας, προκαλώντας αυξανόμενη ανησυχία στους ειδικούς.
Η αυξανόμενη ανθεκτικότητα των μικροοργανισμών στα φάρμακα αποτελεί μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις για τα συστήματα υγείας παγκοσμίως. Η προειδοποίηση του αμερικανικού Κέντρου Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (CDC), το οποίο στην έκθεσή του για το 2026 κατατάσσει τέσσερις μικροοργανισμούς στην κατηγορία των επειγουσών απειλών, επαναφέρει στο προσκήνιο ένα πρόβλημα που αφορά άμεσα και την Ελλάδα.
Η ελληνική πραγματικότητα παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Τα στοιχεία του Ευρωπαϊκού Κέντρου Πρόληψης και Ελέγχου Νοσημάτων (ECDC) καταγράφουν υψηλή επιβάρυνση από λοιμώξεις που προκαλούνται από ανθεκτικά βακτήρια, ενώ ειδική έκθεση του οργανισμού για την κατάσταση στα ελληνικά νοσοκομεία κάνει λόγο για εκτεταμένη παρουσία πολυανθεκτικών μικροοργανισμών.
Στο επίκεντρο βρίσκονται κυρίως τρία βακτήρια: η Klebsiella pneumoniae, το Acinetobacter baumannii και η Pseudomonas aeruginosa. Παράλληλα, ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η εξάπλωση του Candida auris, ενός ανθεκτικού μύκητα που έχει πλέον αποκτήσει ενδημική παρουσία σε ελληνικές υγειονομικές μονάδες.
Klebsiella pneumoniae: Αντοχή ακόμη και στα ισχυρά αντιβιοτικά
Η Klebsiella pneumoniae είναι ένα βακτήριο που μπορεί να προκαλέσει σοβαρές λοιμώξεις, μεταξύ άλλων πνευμονία, λοιμώξεις του ουροποιητικού και λοιμώξεις του αίματος. Η αντιμετώπισή της γίνεται ιδιαίτερα δύσκολη όταν αναπτύσσει αντοχή στις καρβαπενέμες, μια κατηγορία αντιβιοτικών που χρησιμοποιείται για τη θεραπεία σοβαρών λοιμώξεων.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του ECDC για το 2024, η Ελλάδα κατέγραψε 14,89 περιστατικά λοιμώξεων του αίματος από καρβαπενεμοανθεκτική Klebsiella pneumoniae ανά 100.000 κατοίκους. Η επίπτωση ήταν αυξημένη κατά 14,1% σε σύγκριση με το 2019, όταν καταγράφονταν 13,05 περιστατικά ανά 100.000 κατοίκους.
Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο ανησυχητική αν συγκριθεί με την ευρωπαϊκή. Η αντίστοιχη εκτιμώμενη επίπτωση στην Ευρωπαϊκή Ένωση ήταν 3,51 περιστατικά ανά 100.000 κατοίκους το 2024. Με άλλα λόγια, η ελληνική επίπτωση ήταν πάνω από τετραπλάσια του ευρωπαϊκού μέσου όρου.
Acinetobacter baumannii: Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα των νοσοκομείων
Το Acinetobacter baumannii αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα νοσοκομειακά παθογόνα, καθώς μπορεί να προκαλέσει σοβαρές λοιμώξεις, ιδιαίτερα σε ασθενείς που νοσηλεύονται σε Μονάδες Εντατικής Θεραπείας.
Η ανησυχία επικεντρώνεται στα στελέχη που εμφανίζουν αντοχή στις καρβαπενέμες, περιορίζοντας σημαντικά τις διαθέσιμες θεραπευτικές επιλογές.
Στην έκθεσή του μετά την επίσκεψη ειδικών στην Ελλάδα τον Απρίλιο του 2024, το ECDC περιγράφει ανησυχητική εικόνα στα νοσοκομεία που εξετάστηκαν, με ενδείξεις ανεξέλεγκτης διασποράς πολυανθεκτικών και εκτεταμένα ανθεκτικών στελεχών Acinetobacter baumannii.
Pseudomonas aeruginosa: Περιορισμένες θεραπευτικές επιλογές
Ένα ακόμη βακτήριο που βρίσκεται στο επίκεντρο της ανησυχίας είναι η Pseudomonas aeruginosa. Πρόκειται για ευκαιριακό παθογόνο που μπορεί να προκαλέσει σοβαρές λοιμώξεις, κυρίως σε νοσηλευόμενους και ανοσοκατεσταλμένους ασθενείς.
Η ανθεκτικότητά της σε διαφορετικές κατηγορίες αντιβιοτικών μπορεί να καταστήσει ιδιαίτερα δύσκολη τη θεραπεία.
Το ECDC, στην αξιολόγησή του για την Ελλάδα, συμπεριλαμβάνει την Pseudomonas aeruginosa μεταξύ των πολυανθεκτικών και εκτεταμένα ανθεκτικών βακτηρίων που παρουσιάζουν ανησυχητική διασπορά στις νοσοκομειακές μονάδες που εξετάστηκαν.
Candida auris: Ο ανθεκτικός μύκητας που εξαπλώνεται στα ελληνικά νοσοκομεία
Η μικροβιακή αντοχή δεν αφορά αποκλειστικά τα βακτήρια. Ένα από τα χαρακτηριστικότερα παραδείγματα είναι ο Candida auris, ένας μύκητας που μπορεί να προκαλέσει σοβαρές λοιμώξεις σε ευάλωτους ασθενείς και εμφανίζει ανθεκτικότητα σε σημαντικές κατηγορίες αντιμυκητιασικών φαρμάκων.
Στην Ελλάδα, το πρώτο περιστατικό καταγράφηκε το 2019. Έκτοτε, ο μύκητας έχει εντοπιστεί σε πολλές υγειονομικές μονάδες.
Σύμφωνα με τον ΕΟΔΥ, το 2023 δηλώθηκαν 451 περιστατικά λοίμωξης και αποικισμού από Candida auris, ενώ το 2024 παρατηρήθηκε πτωτική τάση.
Η έκταση της διασποράς αποτυπώνεται και στην ευρωπαϊκή αξιολόγηση. Στην ειδική έρευνα του ECDC για την περίοδο 2013-2023, η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις πέντε χώρες με τον μεγαλύτερο αριθμό καταγεγραμμένων περιστατικών στην Ευρωπαϊκή Ένωση και τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο.
Μάλιστα, η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες όπου η διασπορά του μύκητα έχει φτάσει σε επίπεδο περιφερειακής ενδημικότητας. Αυτό σημαίνει ότι δεν είναι πλέον δυνατό να διακρίνονται μεμονωμένες νοσοκομειακές εξάρσεις, καθώς η παρουσία του έχει επεκταθεί σε ευρύτερο δίκτυο υγειονομικών μονάδων.
Η πρόκληση της μικροβιακής αντοχής
Η έκθεση του ECDC για την Ελλάδα, η οποία βασίστηκε σε επίσκεψη ειδικών τον Απρίλιο του 2024 και δημοσιεύτηκε τον Νοέμβριο του ίδιου έτους, περιγράφει μια ιδιαίτερα επιβαρυμένη κατάσταση.
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η συχνή μετάδοση πολυανθεκτικών μικροοργανισμών σε νεοεισερχόμενους ασθενείς, σε συνδυασμό με τις δυσκολίες στην εφαρμογή μέτρων πρόληψης και ελέγχου των λοιμώξεων, επιβαρύνει περαιτέρω τις νοσοκομειακές μονάδες.
Η μικροβιακή αντοχή δεν αποτελεί μόνο ζήτημα αποτελεσματικότητας των αντιβιοτικών. Συνδέεται με μεγαλύτερη διάρκεια νοσηλείας, αυξημένο κίνδυνο επιπλοκών και λιγότερες διαθέσιμες θεραπευτικές επιλογές για ασθενείς που αντιμετωπίζουν σοβαρές λοιμώξεις.
Η πρόκληση για το ελληνικό σύστημα υγείας είναι διπλή: αφενός η αντιμετώπιση των ήδη διαδεδομένων πολυανθεκτικών μικροοργανισμών και αφετέρου η ενίσχυση της επιτήρησης, της έγκαιρης διάγνωσης και των μέτρων πρόληψης, ώστε να περιοριστεί η περαιτέρω μετάδοσή τους.
