Η παχυσαρκία, η φτώχεια, οι πόλεμοι, η κλιματική αλλαγή και η κακή ψυχική υγεία είναι μερικές από τις μεγαλύτερες απειλές για την υγεία του παγκόσμιου πληθυσμού τις επόμενες δεκαετίες, σύμφωνα με νέα έκθεση που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό «The Lancet».
Η έκθεση εντοπίζει 17 σημαντικούς κινδύνους που θα μπορούσαν να επηρεάσουν την υγεία και την επιβίωση δισεκατομμυρίων ανθρώπων μέχρι το 2100. Ανάμεσά τους περιλαμβάνονται τόσο προβλήματα που ήδη επιβαρύνουν τα συστήματα υγείας, όπως η παχυσαρκία και η υπέρταση, όσο και ενδεχόμενες καταστροφές, όπως ένας πυρηνικός πόλεμος ή η κακόβουλη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης.
Για τις ανάγκες της ανάλυσης, μια ανεξάρτητη επιτροπή 35 ειδικών από διαφορετικούς επιστημονικούς τομείς αξιολόγησε δεδομένα και προβλέψεις για 204 χώρες και περιοχές, εξετάζοντας τις πιθανές επιπτώσεις των απειλών κατά την περίοδο 2025 έως 2100.
Ένα από τα σημαντικότερα συμπεράσματα είναι ότι οι μεγαλύτερες απειλές δεν προέρχονται αποκλειστικά από ασθένειες ή καταστροφικά γεγονότα. Το επίπεδο εκπαίδευσης, οι εισοδηματικές ανισότητες και οι συνθήκες διαβίωσης μπορούν επίσης να επηρεάσουν σημαντικά την υγεία του πληθυσμού.
Η παχυσαρκία αποτελεί τη μεγαλύτερη απειλή για την παγκόσμια υγεία
Στην πρώτη θέση της κατάταξης βρίσκεται η παχυσαρκία, σε συνδυασμό με την ανθυγιεινή διατροφή και τη χαμηλή σωματική δραστηριότητα.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Επιτροπής, οι κατάλληλες παρεμβάσεις για την αντιμετώπιση αυτών των παραγόντων θα μπορούσαν να αποτρέψουν την απώλεια 23,1 δισεκατομμυρίων ετών υγιούς ζωής παγκοσμίως μέχρι το 2100.
Στη δεύτερη θέση βρίσκεται το χαμηλό μορφωτικό επίπεδο, με αντίστοιχο περιθώριο αποτροπής 16,1 δισεκατομμυρίων ετών υγιούς ζωής, ενώ ακολουθούν οι εισοδηματικές ανισότητες, με 13,8 δισεκατομμύρια.
Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν έναν δείκτη που ονομάζεται DALYs, ο οποίος συνυπολογίζει τα χρόνια ζωής που χάνονται λόγω πρόωρου θανάτου και τα χρόνια που οι άνθρωποι ζουν με προβλήματα υγείας ή αναπηρία.
Οι αριθμοί της αποτυπώνουν τη διαφορά ανάμεσα σε ευνοϊκότερα και δυσμενέστερα σενάρια, δηλαδή το μέρος της επιβάρυνσης που θα μπορούσε δυνητικά να περιοριστεί με αποτελεσματικές παρεμβάσεις.
Ποιες είναι οι 17 μεγαλύτερες απειλές για την υγεία
Η Επιτροπή του Lancet κατέταξε τις απειλές με βάση τα εκτιμώμενα χρόνια υγιούς ζωής που θα μπορούσαν να διασωθούν παγκοσμίως κατά την περίοδο 2025 έως 2100.
Η λίστα περιλαμβάνει:
• Παχυσαρκία, ανθυγιεινή διατροφή και χαμηλή σωματική δραστηριότητα: 23,1 δισ. χρόνια υγιούς ζωής.
• Χαμηλό μορφωτικό επίπεδο: 16,1 δισ.
• Εισοδηματικές ανισότητες: 13,8 δισ.
• Κακόβουλη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης: 10,4 δισ.
• Πυρηνικές συγκρούσεις: 9,35 δισ.
• Κακή ψυχική υγεία: 9,35 δισ.
• Γήρανση που συνοδεύεται από προβλήματα υγείας: 8,26 δισ.
• Συμβατικές ένοπλες συγκρούσεις: 7,71 δισ.
• Κάπνισμα: 7,06 δισ.
• Υψηλή αρτηριακή πίεση: 4,79 δισ.
• Μικροβιακή αντοχή στα αντιμικροβιακά φάρμακα (όπως οι αντιβιώσεις): 3,44 δισ.
• Πανδημίες φυσικής προέλευσης: 2,39 δισ.
• Υψηλή κατανάλωση αλκοόλ: 2,35 δισ.
• Κλιματική αλλαγή: 1,89 δισ.
• Ατμοσφαιρική ρύπανση: 1,64 δισ.
• Κατάρρευση της διεθνούς αναπτυξιακής βοήθειας για την υγεία: 1,50 δισ.
• Παιδικός υποσιτισμός: 1,02 δισ.
Οι εκτιμήσεις αυτές δεν αποτελούν βέβαιες προβλέψεις για το μέλλον. Βασίζονται σε διαφορετικά πιθανά σενάρια και συνοδεύονται από σημαντικά περιθώρια αβεβαιότητας, ιδιαίτερα στην περίπτωση απειλών όπως ο πυρηνικός πόλεμος και η κακόβουλη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης.
Τι δείχνουν τα στοιχεία για την Ελλάδα
Η ανάλυση περιλαμβάνει και ξεχωριστές εκτιμήσεις για την Ελλάδα, αναδεικνύοντας τους παράγοντες που θα μπορούσαν να επιβαρύνουν περισσότερο την υγεία του πληθυσμού τις επόμενες δεκαετίες.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε το Ιόνιο Πανεπιστήμιο, καθώς ένας από τους συγγραφείς της έκθεσης είναι ο Κώστας Γιαννάκης, επίκουρος καθηγητής του Τμήματος Πληροφορικής, οι 4 μεγαλύτερες απειλές για την Ελλάδα, εξαιρουμένων των σεναρίων που θα μπορούσαν να οδηγήσουν στην εξαφάνιση της ανθρωπότητας, είναι η παχυσαρκία, η γήρανση με προβλήματα υγείας, η κακή ψυχική υγεία και το κάπνισμα.
Ειδικότερα, οι εκτιμήσεις για τα χρόνια υγιούς ζωής που θα μπορούσαν να διασωθούν στην Ελλάδα μέχρι το 2100 έχουν ως εξής:
• Παχυσαρκία: 15,9 εκατομμύρια χρόνια υγιούς ζωής.
• Γήρανση με προβλήματα υγείας: 10,2 εκατομμύρια.
• Κακή ψυχική υγεία: 9,6 εκατομμύρια.
• Κάπνισμα: 6,4 εκατομμύρια.
Τα στοιχεία δείχνουν ότι η αντιμετώπιση της παχυσαρκίας αποτελεί ιδιαίτερα σημαντική προτεραιότητα και για τη χώρα μας. Παράλληλα, η γήρανση του πληθυσμού δημιουργεί πρόσθετες προκλήσεις, καθώς αυξάνεται η ανάγκη για πρόληψη, αποτελεσματική αντιμετώπιση των χρόνιων ασθενειών και διατήρηση της λειτουργικότητας σε μεγαλύτερες ηλικίες.
Σημαντική είναι και η επιβάρυνση που συνδέεται με την ψυχική υγεία, ενώ το κάπνισμα εξακολουθεί να αποτελεί έναν από τους παράγοντες κινδύνου στους οποίους μπορούν να στοχεύσουν οι πολιτικές πρόληψης.
Στην εικόνα αυτή προστίθεται και η υπέρταση. Σύμφωνα με εκτιμήσεις του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για το 2024, περίπου 2,5 εκατομμύρια άνθρωποι ηλικίας 30 έως 79 ετών στην Ελλάδα είχαν υψηλή αρτηριακή πίεση, ενώ περίπου 1,6 εκατομμύρια δεν είχαν καταφέρει να τη ρυθμίσουν αποτελεσματικά.
Γιατί η φτώχεια και η εκπαίδευση επηρεάζουν την υγεία
Ένα από τα χαρακτηριστικά της έκθεσης είναι ότι αντιμετωπίζει την υγεία ως αποτέλεσμα όχι μόνο της ιατρικής περίθαλψης, αλλά και των κοινωνικών και οικονομικών συνθηκών.
Το χαμηλό μορφωτικό επίπεδο και οι εισοδηματικές ανισότητες καταλαμβάνουν τη δεύτερη και την τρίτη θέση αντίστοιχα στην παγκόσμια κατάταξη, ξεπερνώντας απειλές όπως η υπέρταση, οι πανδημίες και η ατμοσφαιρική ρύπανση ως προς το εκτιμώμενο περιθώριο αποτροπής της επιβάρυνσης.
Η εκπαίδευση μπορεί να επηρεάσει την πρόσβαση στην ενημέρωση για την υγεία, τις οικονομικές δυνατότητες και τις συνθήκες εργασίας. Αντίστοιχα, οι εισοδηματικές ανισότητες μπορούν να επηρεάσουν τη διατροφή, τη στέγαση, την πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας και την έγκαιρη διάγνωση ασθενειών.
Επομένως, η πρόληψη δεν περιορίζεται στις ιατρικές παρεμβάσεις. Η βελτίωση της εκπαίδευσης και η αντιμετώπιση των κοινωνικών ανισοτήτων αποτελούν επίσης σημαντικά εργαλεία για τον περιορισμό της μελλοντικής επιβάρυνσης της υγείας.
