Περισσότεροι από 55 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν σήμερα με άνοια σε όλο τον κόσμο. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει αναγνωρίσει την άνοια ως μία από τις σημαντικότερες προτεραιότητες για την παγκόσμια υγεία.
Μάλιστα, όσο ο πληθυσμός στην Ελλάδα αλλά και τον κόσμο συνεχίζει να γερνάει, τα περιστατικά προβλέπεται να αυξηθούν, με τον ΠΟΥ να προβλέπει ότι έως το 2050, οι ασθενείς με άνοια θα φτάσουν τα 139 εκατομμύρια.
Μία από τις προσεγγίσεις που εξετάζονται είναι να εντοπιστούν φάρμακα που κυκλοφορούν ήδη και θα μπορούσαν να έχουν οφέλη και πέρα από την πάθηση για την οποία αναπτύχθηκαν αρχικά.
Σύμφωνα με νέα μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Alzheimer’s & Dementia, διαπίστωσε ότι μια ευρέως χρησιμοποιούμενη κατηγορία φαρμάκων για την οστεοπόρωση ενδέχεται να έχει ένα απρόσμενο όφελος, τη μείωση του κινδύνου εμφάνισης της νόσου Αλτσχάιμερ και άλλων μορφών άνοιας.
Ειδικότερα, οι ερευνητές της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου του Χονγκ Κονγκ παρατήρησαν ότι οι ασθενείς που λάμβαναν συγκεκριμένα φάρμακα για την ενίσχυση των οστών τους είχαν σημαντικά μικρότερο κίνδυνο να εμφανίσουν άνοια.
Τα φάρμακα αυτά, γνωστά ως αζωτούχα διφωσφονικά, συνταγογραφούνται ευρέως για την πρόληψη της οστικής απώλειας και των καταγμάτων. Τα ευρήματα δείχνουν ότι οι καθιερωμένες αυτές θεραπείες θα μπορούσαν να έχουν ένα επιπλέον όφελος, συμβάλλοντας στην προστασία του εγκεφάλου όσο μεγαλώνουμε.
Η απρόσμενη σχέση ανάμεσα στην υγεία των οστών και την άνοια
Η οστεοπόρωση και η άνοια συχνά συνυπάρχουν στους ανθρώπους μεγαλύτερης ηλικίας. Η οστεοπόρωση κάνει τα οστά πιο εύθραυστα, ενώ η άνοια επηρεάζει σταδιακά τη μνήμη, τη σκέψη και την ικανότητα να ανταποκρίνεστε στις καθημερινές σας δραστηριότητες. Οι δύο παθήσεις έχουν κοινούς παράγοντες κινδύνου, όπως η προχωρημένη ηλικία, το γυναικείο φύλο και η περιορισμένη σωματική δραστηριότητα.
Η ίδια ερευνητική ομάδα είχε διαπιστώσει σε προηγούμενη μελέτη ότι τόσο η οστεοπόρωση όσο και τα κατάγματα αποτελούν ανεξάρτητους παράγοντες κινδύνου για άνοια. Είχε επίσης διαπιστώσει ότι οι άνθρωποι που έχουν ήδη άνοια κινδυνεύουν περισσότερο να πέσουν και να υποστούν κάταγμα.
Η σχέση αυτή οδήγησε τους επιστήμονες σε ένα νέο ερώτημα. Θα μπορούσαν τα φάρμακα για την οστεοπόρωση να μειώνουν και τον κίνδυνο άνοιας;
Η αλενδρονάτη και η ζολεδρονάτη είναι δύο από τα φάρμακα που συνταγογραφούνται συχνότερα για την οστεοπόρωση. Και τα δύο ανήκουν στα αζωτούχα διφωσφονικά. Επιβραδύνουν τη διάσπαση του οστικού ιστού, με αποτέλεσμα τα οστά να διατηρούν την αντοχή τους και να σπάνε δυσκολότερα.
Υπάρχουν, επίσης, ενδείξεις ότι ορισμένες από τις βιολογικές διεργασίες στις οποίες επιδρούν αυτά τα φάρμακα μπορεί να παίζουν ρόλο στην εμφάνιση του Αλτσχάιμερ και άλλων συναφών μορφών άνοιας. Οι ερευνητές θέλησαν λοιπόν να δουν αν τα αζωτούχα διφωσφονικά θα μπορούσαν να ωφελούν και τον εγκέφαλο.
Έως και 24% μικρότερος κίνδυνος άνοιας στη μελέτη των 120.000 ασθενών
Οι ερευνητές ανέλυσαν ηλεκτρονικούς ιατρικούς φακέλους από όλο το Χονγκ Κονγκ για περισσότερους από 120.000 ασθενείς ηλικίας 60 ετών και άνω. Όλοι είχαν οστεοπόρωση ή είχαν υποστεί κάποιο κάταγμα ευθραυστότητας. Πρόκειται για κατάγματα που μπορεί να συμβούν ακόμη και ύστερα από έναν μικρό τραυματισμό, όταν τα οστά έχουν εξασθενήσει.
Οι φάκελοι περιείχαν στοιχεία από το 2005 έως και το 2020. Έτσι, η ομάδα μπόρεσε να εξετάσει πώς συνδεόταν κάθε θεραπεία για την οστεοπόρωση με την πιθανότητα εμφάνισης άνοιας με την πάροδο του χρόνου.
Όσοι έπαιρναν αζωτούχα διφωσφονικά είχαν 16% μικρότερο κίνδυνο να εμφανίσουν Αλτσχάιμερ ή συναφή μορφή άνοιας από όσους δεν έπαιρναν κανένα φάρμακο για την οστεοπόρωση.
Η διαφορά ήταν μεγαλύτερη στη σύγκριση με ασθενείς που έπαιρναν άλλα φάρμακα για την οστεοπόρωση. Σε αυτή την περίπτωση, όσοι λάμβαναν αζωτούχα διφωσφονικά είχαν 24% μικρότερο κίνδυνο άνοιας.
Η συσχέτιση φάνηκε να είναι ισχυρότερη στις γυναίκες και στους ασθενείς που είχαν υποστεί κάταγμα ισχίου.
Οι ερευνητές υπολόγισαν επίσης ότι, με βάση τα στοιχεία της μελέτης, αν 48 ασθενείς έπαιρναν αζωτούχα διφωσφονικά για πέντε χρόνια, θα μπορούσε να προληφθεί ένα περιστατικό άνοιας. Αν μελλοντικές μελέτες επιβεβαιώσουν ότι τα ίδια τα φάρμακα μειώνουν τον κίνδυνο, το εύρημα θα έχει ιδιαίτερη σημασία για τους ανθρώπους μεγαλύτερης ηλικίας που ήδη χρειάζονται αγωγή για την οστεοπόρωση.
Η μελέτη ήταν παρατηρητική. Από τα στοιχεία της, επομένως, οι ερευνητές μπορούσαν να εντοπίσουν μια συσχέτιση, χωρίς να μπορούν να διαπιστώσουν αν η αγωγή ήταν η αιτία της διαφοράς. Τα ευρήματα δίνουν πάντως βάση για να εξεταστεί αν τα φάρμακα μπορούν να καθυστερήσουν ή να αποτρέψουν την έκπτωση των γνωστικών λειτουργιών.
Μπορούν τα φάρμακα για την οστεοπόρωση να βοηθήσουν στην πρόληψη του Αλτσχάιμερ;
Ο Cheung Ching-lung, αναπληρωτής καθηγητής στο Τμήμα Φαρμακολογίας και Φαρμακευτικής της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου του Χονγκ Κονγκ, εκτίμησε ότι μια καθιερωμένη θεραπεία για την οστεοπόρωση θα μπορούσε να έχει διπλό όφελος.
«Η μελέτη μας δείχνει ότι τα αζωτούχα διφωσφονικά μπορεί να προσφέρουν διπλό όφελος. Βοηθούν να διατηρηθούν γερά τα οστά και να μειωθεί ο κίνδυνος καταγμάτων, ενώ ενδέχεται να συμβάλλουν και στην πρόληψη του Αλτσχάιμερ και των συναφών μορφών άνοιας. Οι ενδείξεις ότι μπορεί να προστατεύουν τον εγκέφαλο μάς δίνουν βάση για να ερευνήσουμε κατά πόσο μπορούν πράγματι να προλάβουν ή να καθυστερήσουν τη γνωστική έκπτωση που συνδέεται με αυτές τις παθήσεις», ανέφερε.
Το πλεονέκτημα είναι ότι τα αζωτούχα διφωσφονικά είναι ήδη ευρέως διαθέσιμα και χρησιμοποιούνται εδώ και χρόνια για την οστεοπόρωση. Έτσι, οι επιστήμονες μπορούν να εξετάσουν αν προσφέρουν επιπλέον προστασία σε ανθρώπους που διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο άνοιας, χωρίς να χρειαστεί να αναπτύξουν ένα νέο φάρμακο από την αρχή.
Το ερώτημα αυτό αποκτά μεγαλύτερη σημασία όσο ο πληθυσμός γερνά σε όλο τον κόσμο και αυξάνεται ο αριθμός των ανθρώπων που ζουν με άνοια.
«Τα ευρήματα δείχνουν έναν πιθανό τρόπο να μειώσουμε τον κίνδυνο άνοιας σε μια ευάλωτη ομάδα, χρησιμοποιώντας ασφαλή φάρμακα που είναι ήδη ευρέως διαθέσιμα. Καθώς η κοινωνία μας γερνά γρήγορα, τα αποτελέσματα δείχνουν ότι, όσο περιμένουμε νέες θεραπείες, ορισμένα από τα φάρμακα που έχουμε ήδη στη διάθεσή μας θα μπορούσαν να προσφέρουν επιπλέον προστασία σε ανθρώπους υψηλού κινδύνου», επισήμανε ο καθηγητής.
Χρειάζονται νέες μελέτες για να διαπιστωθεί αν τα αζωτούχα διφωσφονικά μπορούν πράγματι να προλάβουν ή να καθυστερήσουν την εμφάνιση του Αλτσχάιμερ και άλλων συναφών μορφών άνοιας. Προς το παρόν, τα αποτελέσματα δείχνουν ότι φάρμακα που ήδη χορηγούνται για την προστασία των οστών σε μεγαλύτερες ηλικίες μπορεί να συμβάλλουν και στην προστασία του εγκεφάλου.
