Μια νέα έρευνα που μελέτησε μητέρες και νήπια από 14 χώρες διαπίστωσε ότι οι μητέρες που ανέφεραν πως φώναζαν συχνότερα στα παιδιά τους, τα χτυπούσαν ή τους στερούσαν προνόμια έτειναν επίσης να αναφέρουν περισσότερες δυσκολίες στη συμπεριφορά και στη συναισθηματική τους κατάσταση.
Ειδικότερα, φωνές και η στέρηση προνομίων συνδέθηκαν τόσο με προβλήματα που εκδηλώνονται προς τα έξω, όπως η επιθετικότητα, όσο και με προβλήματα που στρέφονται προς τον εαυτό, όπως το άγχος. Αντίθετα, τα χτυπήματα συνδέθηκαν μόνο με τη δεύτερη κατηγορία. Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Child Psychiatry & Human Development.
Πώς οι σκληρές πρακτικές ανατροφής επηρεάζουν τη συναισθηματική υγεία και τη συμπεριφορά των παιδιών
Τα προβλήματα συμπεριφοράς και οι συναισθηματικές δυσκολίες στην πρώιμη παιδική ηλικία μπορούν να έχουν μακροχρόνιες συνέπειες, επηρεάζοντας αρνητικά τη σχολική πορεία, τις κοινωνικές σχέσεις και την ψυχική υγεία των παιδιών.
Συνήθως διακρίνονται σε προβλήματα εξωτερίκευσης, τα οποία εκδηλώνονται προς τα έξω, όπως η επιθετικότητα, η υπερκινητικότητα και η διαταρακτική συμπεριφορά, και σε προβλήματα εσωτερίκευσης, τα οποία στρέφονται προς τον εαυτό, όπως το άγχος, η κατάθλιψη και η κοινωνική απόσυρση. Και οι δύο κατηγορίες μπορούν να επιμείνουν στην εφηβεία και στην ενήλικη ζωή, αν και σε ορισμένα παιδιά το είδος των δυσκολιών αλλάζει καθώς μεγαλώνουν.
Έρευνες έχουν δείξει ότι οι σκληρές πρακτικές ανατροφής, όπως η σωματική τιμωρία, οι φωνές, ο εξευτελισμός και η ψυχολογική επιθετικότητα, συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο προβλημάτων συμπεριφοράς και συναισθηματικών δυσκολιών στα παιδιά. Οι συσχετίσεις αυτές μπορεί να παραμένουν και στην ενήλικη ζωή, καθώς η σκληρή πειθαρχία κατά την παιδική ηλικία έχει συνδεθεί με κατάθλιψη, άγχος, χαμηλή αυτοεκτίμηση, προβληματική χρήση ουσιών και αντικοινωνική συμπεριφορά. Αντίθετα, η ανατροφή που βασίζεται στη στοργή, στις σαφείς προσδοκίες, στα σταθερά όρια και στον σεβασμό της αυτονομίας των παιδιών συνδέεται γενικά με λιγότερες τέτοιες δυσκολίες.
Μη βίαιες μέθοδοι πειθαρχίας, όπως η προσωρινή απομάκρυνση του παιδιού από τους άλλους, γνωστή ως «time-out», και η προσωρινή στέρηση προνομίων, έχουν επίσης ενταχθεί σε προγράμματα υποστήριξης γονέων που αποσκοπούν στη βελτίωση της συμπεριφοράς των παιδιών.
Αν και οι πρακτικές ανατροφής και οι αντιλήψεις για την πειθαρχία διαφέρουν μεταξύ πολιτισμών, έρευνα σε 62 χώρες διαπίστωσε ότι η συχνότερη χρήση εξαναγκαστικών πρακτικών από τους γονείς συνδεόταν με δυσμενέστερη κοινωνική και συναισθηματική ανάπτυξη στο 95% των χωρών που εξετάστηκαν. Ωστόσο, η σχέση ανάμεσα στην ανατροφή και στη συμπεριφορά των παιδιών είναι αμφίδρομη. Οι πρακτικές των γονέων μπορούν να επηρεάζουν τη συμπεριφορά των παιδιών, αλλά και οι δυσκολίες στη συμπεριφορά των παιδιών μπορούν να επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο αντιδρούν οι γονείς.
Πώς έγινε η μελέτη
Η Ela Sehic, από το Πολιτειακό Πανεπιστήμιο της Ουάσιγκτον, και οι συνεργάτες της θέλησαν να εξετάσουν πώς διαφοροποιούνται οι συσχετίσεις ανάμεσα στις πρακτικές πειθαρχίας και στα προβλήματα συμπεριφοράς, τόσο μέσα στον ίδιο πολιτισμό όσο και μεταξύ διαφορετικών πολιτισμών. Χρησιμοποίησαν δεδομένα από 14 χώρες και εστίασαν σε πέντε πρακτικές πειθαρχίας, εξετάζοντας πόσο συχνά οι μητέρες ζητούσαν από το παιδί να σκεφτεί τι είχε κάνει, του φώναζαν ή το έβριζαν, το χτυπούσαν, του στερούσαν προνόμια ή το απομάκρυναν προσωρινά από τους άλλους με τη μέθοδο του time-out. Οι ερευνητές υπέθεσαν ότι οι πιο εξαναγκαστικές πρακτικές ανατροφής θα συνδέονταν με περισσότερα προβλήματα συμπεριφοράς και συναισθηματικές δυσκολίες.
Στη μελέτη συμμετείχαν 865 παιδιά ηλικίας 17 έως 40 μηνών, με μέση ηλικία περίπου τους 27 μήνες, και οι μητέρες τους από το Βέλγιο, τη Βραζιλία, τη Χιλή, την Κίνα, τη Φινλανδία, την Ιταλία, το Μεξικό, την Ολλανδία, τη Ρουμανία, τη Ρωσία, τη Νότια Κορέα, την Ισπανία, την Τουρκία και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Ο αριθμός των οικογενειών ανά χώρα κυμαινόταν από 49 στη Χιλή έως 112 στην Ολλανδία. Από τη μελέτη αποκλείστηκαν παιδιά που είχαν λάβει κάποια κλινική διάγνωση.
Οι μητέρες συμπλήρωσαν ένα ερωτηματολόγιο για τις καθημερινές συνήθειες της οικογένειάς τους, το οποίο περιλάμβανε πέντε ερωτήσεις για τη συχνότητα χρήσης καθεμιάς από τις παραπάνω μεθόδους πειθαρχίας, με απαντήσεις που κυμαίνονταν από το «ποτέ» έως το «πολύ συχνά». Συμπλήρωσαν επίσης το Child Behavior Checklist, ένα ευρέως χρησιμοποιούμενο ερωτηματολόγιο αξιολόγησης των δυσκολιών στη συμπεριφορά, στις κοινωνικές σχέσεις και στη συναισθηματική κατάσταση των παιδιών. Από τις απαντήσεις προκύπτουν ξεχωριστές βαθμολογίες για τα προβλήματα εσωτερίκευσης, τα προβλήματα εξωτερίκευσης και το σύνολο των προβλημάτων.
Οι μητέρες που ανέφεραν ότι φώναζαν συχνότερα, χτυπούσαν τα παιδιά τους ή τους στερούσαν προνόμια έτειναν επίσης να αναφέρουν περισσότερα προβλήματα συμπεριφοράς συνολικά. Η ισχυρότερη συσχέτιση καταγράφηκε για τις φωνές. Και οι τρεις πρακτικές συνδέθηκαν με προβλήματα εσωτερίκευσης, ενώ μόνο οι φωνές και η στέρηση προνομίων συνδέθηκαν με προβλήματα εξωτερίκευσης.
Αναλυτικά τα αποτελέσματα της μελέτης
Η προτροπή προς τα παιδιά να σκεφτούν τι είχαν κάνει και η χρήση του time-out δεν συνδέθηκαν με προβλήματα συμπεριφοράς. Ωστόσο, δεν συνδέθηκαν ούτε με λιγότερα προβλήματα.
Η συσχέτιση της στέρησης προνομίων με τα προβλήματα συμπεριφοράς προκάλεσε κάποια έκπληξη στους ερευνητές, καθώς η συγκεκριμένη μέθοδος συνιστάται συχνά σε προγράμματα εκπαίδευσης γονέων. Όπως εκτίμησαν, οι γονείς ενδέχεται να τη χρησιμοποιούν ως αντίδραση σε ήδη υπάρχοντα προβλήματα συμπεριφοράς ή να την εφαρμόζουν με επιθετικό τόνο. Μια ακόμη πιθανή εξήγηση είναι ότι τα νήπια βρίσκονται σε πολύ μικρή ηλικία για να ωφεληθούν από αυτή.
«Τα ευρήματα αναδεικνύουν συγκεκριμένες πτυχές της γονεϊκής συμπεριφοράς, δηλαδή πρακτικές πειθαρχίας, που μπορούν να περιοριστούν μέσα από την εκπαίδευση και τις συμπεριφορικές παρεμβάσεις. Αυτό, με τη σειρά του, μπορεί να συμβάλει στη μείωση ή στην πρόληψη συναισθηματικών δυσκολιών και προβλημάτων συμπεριφοράς. Τα αποτελέσματά μας ενισχύουν τα υπάρχοντα ερευνητικά δεδομένα, σύμφωνα με τα οποία η καθοδήγηση των γονέων ώστε να αποφεύγουν τις εξαναγκαστικές μεθόδους πειθαρχίας έχει προστατευτική επίδραση, υποδηλώνοντας ότι τα οφέλη αυτά μπορούν να αναμένονται σε διαφορετικές χώρες», κατέληξαν οι συγγραφείς της μελέτης.
Η μελέτη συμβάλλει στην επιστημονική κατανόηση της σχέσης ανάμεσα στις πρακτικές πειθαρχίας των γονέων και στην ψυχολογική κατάσταση των παιδιών. Εντούτοις, ήταν συγχρονική, δηλαδή τα δεδομένα συλλέχθηκαν σε μία χρονική στιγμή, και επομένως δεν μπορεί να δείξει ότι αυτές οι πρακτικές προκαλούν προβλήματα συμπεριφοράς και συναισθηματικές δυσκολίες. Είναι, επίσης, πιθανό τα προβλήματα συμπεριφοράς των παιδιών να αυξάνουν την πιθανότητα χρήσης εξαναγκαστικών πρακτικών από τους γονείς ή οι συσχετίσεις να εξηγούνται από άλλους παράγοντες.
