Αν αναρωτιέστε αν θα ήταν χρήσιμο να αξιολογηθεί το παιδί σας για αυτισμό, δεν είστε οι μόνοι που έχουν αυτόν τον προβληματισμό. Πολλές οικογένειες αρχίζουν να έχουν ερωτήματα πολύ πριν απευθυνθούν σε έναν επαγγελματία υγείας για απαντήσεις. Ένα καλό πρώτο βήμα είναι να μάθετε πότε μπορεί να χρειάζεται μια αξιολόγηση και τι μπορεί να προσφέρει.

Ο αυτισμός είναι μια συχνή νευροαναπτυξιακή κατάσταση. Μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο ένα άτομο μαθαίνει, επικοινωνεί και αντιλαμβάνεται τον κόσμο. Σύμφωνα με τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων των ΗΠΑ, 1 στα 31 παιδιά ηλικίας 8 ετών και άνω, δηλαδή περίπου 3%, έχει διαγνωστεί με αυτισμό. Για την Ελλάδα, το αντίστοιχο ποσοστό είναι περίπου 1%, όπως αναφέρουν σχετικά στοιχεία από τον ΕΟΠΥΥ. Το χαμηλότερο καταγεγραμμένο ποσοστό στην Ελλάδα δεν αποδεικνύει ότι ο αυτισμός είναι πραγματικά λιγότερο συχνός στη χώρα. Η διαφορά μπορεί να εξηγείται σε σημαντικό βαθμό από τις διαφορετικές ηλικιακές ομάδες, τις μεθόδους καταγραφής, την πρόσβαση στη διάγνωση και την πιθανή υποδιάγνωση.

Ως γονείς ή φροντιστές, ίσως δεν γνωρίζετε ποιες συμπεριφορές του παιδιού σας χρειάζεται να προσέξετε. Μπορεί να έχετε παρατηρήσει ότι μαθαίνει ή αλληλεπιδρά με διαφορετικό τρόπο, αλλά να μην είστε βέβαιοι αν πρέπει να ζητήσετε να αξιολογηθεί για αυτισμό.

Τι είναι ο αυτισμός;

Ο αυτισμός είναι μια νευροαναπτυξιακή κατάσταση που σχετίζεται με διαφορές στη λειτουργία του εγκεφάλου. Χωρίς την κατάλληλη υποστήριξη, οι διαφορές αυτές μπορεί να δημιουργήσουν δυσκολίες στην επικοινωνία, την αλληλεπίδραση και τη μάθηση.

Τα αυτιστικά άτομα δεν ξεχωρίζουν εμφανισιακά από τους άλλους, αλλά μπορεί να συμπεριφέρονται, να επικοινωνούν και να μαθαίνουν με διαφορετικό τρόπο.

Τα χαρακτηριστικά του αυτισμού εμφανίζονται πριν από την ηλικία των 3 ετών και συνήθως παραμένουν σε όλη τη διάρκεια της ζωής. Σε ορισμένα παιδιά γίνονται εμφανή μέσα στους πρώτους 12 μήνες, ενώ σε άλλα μπορεί να μην παρατηρηθούν μέχρι την ηλικία των 2 ή 3 ετών. Ορισμένα αυτιστικά παιδιά κατακτούν κανονικά τα αναπτυξιακά ορόσημα μέχρι περίπου την ηλικία των 18 έως 24 μηνών, αλλά στη συνέχεια σταματούν να αποκτούν νέες δεξιότητες ή χάνουν δεξιότητες που είχαν ήδη αποκτήσει. Αυτό ονομάζεται ορισμένες φορές παλινδρόμηση.

Ο αυτισμός θεωρείται ότι εμφανίζεται 3 έως 4 φορές συχνότερα στα αγόρια από ό,τι στα κορίτσια. Ωστόσο, οι ειδικοί έχουν βελτιώσει την ικανότητά τους να αναγνωρίζουν τον αυτισμό και στα κορίτσια.

Η αναγνώριση του αυτισμού και η εξασφάλιση της κατάλληλης υποστήριξης δεν είναι πάντα εύκολες, καθώς ο αυτισμός μπορεί να εκδηλώνεται με διαφορετικό τρόπο σε κάθε άτομο. Για παράδειγμα, ορισμένα άτομα έχουν σοβαρή νοητική αναπηρία, ενώ άλλα όχι. Κάποια μπορεί να εμφανίζουν επιληπτικές κρίσεις, άγχος ή γαστρεντερικά προβλήματα, ενώ άλλα δεν αντιμετωπίζουν κανένα από αυτά. Ορισμένα μπορούν να συζητούν με ευχέρεια, ενώ άλλα μπορεί να μιλούν ελάχιστα ή καθόλου.

Τι προκαλεί τον αυτισμό;

Δεν υπάρχει μία και μοναδική γνωστή αιτία του αυτισμού. Οι πιο πρόσφατες έρευνες δείχνουν ότι τα γονίδια διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο, ενώ ενδέχεται να επηρεάζουν και περιβαλλοντικοί παράγοντες. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι ο αυτισμός οφείλεται σε πολλαπλές αιτίες, οι οποίες δρουν συνδυαστικά και επηρεάζουν τον τρόπο ανάπτυξης ενός ατόμου. Η έρευνα για τα αίτια του αυτισμού συνεχίζεται.

Εμφανίζεται ο αυτισμός σε μέλη της ίδιας οικογένειας;

Ναι. Έρευνα του Ινστιτούτου MIND έδειξε ότι τα αδέλφια αυτιστικών παιδιών έχουν πιθανότητα 20% να είναι και τα ίδια αυτιστικά. Η πιθανότητα αυτή είναι περίπου 7 φορές μεγαλύτερη σε σύγκριση με εκείνη των βρεφών που δεν έχουν αυτιστικά αδέλφια.

Αν έχετε τουλάχιστον ένα παιδί με αυτισμό, οι επαγγελματίες υγείας συνιστούν να παρακολουθείτε στενά την ανάπτυξη των αδελφών του, ώστε να εντοπιστούν πιθανές καθυστερήσεις στην κοινωνική ανάπτυξη ή την επικοινωνία.

Τα πιο συχνά σημάδια αυτισμού

Σύμφωνα με το Ινστιτούτο MIND του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας, τα ακόλουθα χαρακτηριστικά μπορεί να δείχνουν ότι η αξιολόγηση για αυτισμό είναι το κατάλληλο επόμενο βήμα:

Μέχρι την ηλικία των 9 μηνών

• Δεν ανταποκρίνεται όταν ακούει το όνομά του.
• Δεν εκφράζει με το πρόσωπό του συναισθήματα όπως χαρά, λύπη, θυμό ή έκπληξη.

Μέχρι την ηλικία των 12 μηνών

• Δεν συμμετέχει σε απλά παιχνίδια κοινωνικής αλληλεπίδρασης, όπως το παιχνίδι κατά το οποίο ο ενήλικας κρύβει και εμφανίζει ξανά το πρόσωπό του.
• Χρησιμοποιεί ελάχιστες ή καθόλου χειρονομίες, όπως το να δείχνει κάτι ή να χαιρετά κουνώντας το χέρι.

Μέχρι την ηλικία των 15 μηνών

• Δεν μοιράζεται τα ενδιαφέροντά του με άλλους, δείχνοντάς σας, για παράδειγμα, ένα αντικείμενο που του αρέσει.

Μέχρι την ηλικία των 18 μηνών

• Δεν παρατηρεί τα άλλα παιδιά ή δεν φαίνεται να ενδιαφέρεται για αυτά.

Μέχρι την ηλικία των 24 μηνών

• Δεν αντιλαμβάνεται πότε κάποιος έχει χτυπήσει ή είναι αναστατωμένος.

Μέχρι την ηλικία των 36 μηνών

• Δεν επιδιώκει να συμμετέχει στο παιχνίδι άλλων παιδιών.

Μέχρι την ηλικία των 48 μηνών

• Δεν συμμετέχει σε παιχνίδια προσποίησης, παριστάνοντας, για παράδειγμα, τον δάσκαλο ή έναν υπερήρωα.

Σε οποιαδήποτε ηλικία

• Αποφεύγει ή δεν διατηρεί οπτική επαφή.
• Βάζει παιχνίδια ή άλλα αντικείμενα στη σειρά και αναστατώνεται αν αλλάξει η διάταξή τους.
• Επαναλαμβάνει λέξεις ή φράσεις που έχει ακούσει από άλλους ανθρώπους, σε βίντεο ή σε βιβλία. Αυτό είναι γνωστό ως ηχολαλία.
• Παίζει με τα παιχνίδια του με τον ίδιο τρόπο κάθε φορά.
• Εστιάζει σε συγκεκριμένα μέρη των αντικειμένων, όπως στους τροχούς.
• Αναστατώνεται με μικρές αλλαγές.
• Έχει ασυνήθιστα ή πολύ έντονα ενδιαφέροντα.
• Νιώθει ότι πρέπει να ακολουθεί συγκεκριμένες συνήθειες και ρουτίνες.
• Κουνά επαναλαμβανόμενα τα χέρια του, λικνίζει το σώμα του ή περιστρέφεται γύρω από τον εαυτό του.
• Αντιδρά με ασυνήθιστο τρόπο σε ήχους, μυρωδιές, γεύσεις, εικόνες ή υφές.

Δεν εμφανίζουν όλα τα αυτιστικά παιδιά όλα τα παραπάνω σημάδια. Παράλληλα, πολλά παιδιά που δεν έχουν αυτισμό μπορεί να εμφανίζουν ορισμένα από αυτά τα χαρακτηριστικά. Για αυτό είναι σημαντικό να αξιολογηθεί το παιδί σας από έναν επαγγελματία υγείας.

Πώς θα καταλάβετε αν το παιδί σας χρειάζεται αξιολόγηση για αυτισμό

Αν το παιδί σας εμφανίζει οποιοδήποτε από τα παραπάνω χαρακτηριστικά στο αντίστοιχο ηλικιακό στάδιο, μιλήστε με τον παιδίατρό του.

Σε κάθε περίπτωση, αν σας προβληματίζει οποιαδήποτε πτυχή της ανάπτυξης του παιδιού σας, θα πρέπει να μιλήσετε με τον επαγγελματία υγείας που το παρακολουθεί.

Γιατί είναι σημαντικό να γίνεται έγκαιρα η αξιολόγηση για αυτισμό;

Είναι σημαντικό να μιλήσετε με τον επαγγελματία υγείας που παρακολουθεί το παιδί σας μόλις παρατηρήσετε πιθανά σημάδια αυτισμού. Η έγκαιρη αναγνώριση και διάγνωση του αυτισμού επιτρέπουν στα παιδιά να έχουν πρόσβαση στις κατάλληλες υπηρεσίες την περίοδο κατά την οποία μπορούν να τα ωφελήσουν περισσότερο. Αυτό μπορεί να επηρεάσει θετικά τη ζωή του παιδιού σε βάθος χρόνου. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι πρώτοι έλεγχοι μπορούν να γίνουν μέσω τηλεϊατρικής, διευκολύνοντας τη διαδικασία.