Όπως συμβαίνει και με άλλες δεξιότητες και αναπτυξιακά ορόσημα, η ηλικία στην οποία τα παιδιά μαθαίνουν να μιλούν και να χρησιμοποιούν τη γλώσσα διαφέρει. Αν γνωρίζετε βασικά στοιχεία για την ανάπτυξη της ομιλίας και της γλώσσας, μπορείτε να καταλάβετε αν υπάρχει λόγος ανησυχίας.

Ποια είναι η διαφορά μεταξύ ομιλίας και γλώσσας;

Η ομιλία είναι η λεκτική έκφραση της γλώσσας και περιλαμβάνει την άρθρωση, δηλαδή τον τρόπο με τον οποίο σχηματίζονται οι ήχοι και οι λέξεις.

Η γλώσσα αφορά τη μετάδοση και τη λήψη πληροφοριών. Περιλαμβάνει την κατανόηση και το να γίνεται κανείς κατανοητός μέσω της επικοινωνίας, είτε λεκτικής είτε μη λεκτικής είτε γραπτής.

Τι είναι η καθυστέρηση στην ομιλία ή στη γλώσσα;

Τα προβλήματα ομιλίας και γλώσσας δεν είναι τα ίδια, αλλά συχνά συνυπάρχουν. Για παράδειγμα:

• Ένα παιδί με καθυστέρηση στη γλώσσα μπορεί να λέει σωστά τις λέξεις, αλλά να συνδυάζει μόνο δύο λέξεις μαζί.
• Ένα παιδί με καθυστέρηση στην ομιλία μπορεί να χρησιμοποιεί λέξεις και φράσεις για να εκφράσει ιδέες, αλλά να είναι δύσκολο να γίνει κατανοητό.

Βασικά ορόσημα στην ανάπτυξη της ομιλίας

• Στους 4 μήνες: βγάζει φωνούλες
• Στους 6 μήνες: «ανταποκρίνεται» στους ήχους και παίρνει σειρά στην επικοινωνία μαζί σας
• Στους 9 μήνες: παράγει διάφορους ήχους, όπως «μπαμπαμπα» και «μαμαμα»
• Στον 1 χρόνο: λέει «μαμά» ή «μπαμπά» (ή κάποια παραλλαγή)
• Στους 15 μήνες: λέει μία ή δύο ακόμη λέξεις (π.χ. «μπα» για μπάλα ή «ντα» για σκύλο)
• Στους 18 μήνες: λέει 3 ή περισσότερες λέξεις πέρα από «μαμά» ή «μπαμπά»
• Στα 2 χρόνια: συνδυάζει δύο λέξεις, όπως «θέλω νερό»
• Στους 30 μήνες: λέει περίπου 50 λέξεις και χρησιμοποιεί μικρές προτάσεις με 2 ή περισσότερες λέξεις
• Στα 3 χρόνια: μιλά αρκετά καθαρά ώστε να γίνεται κατανοητό από τους άλλους
• Στα 4 χρόνια: χρησιμοποιεί προτάσεις με 4 ή περισσότερες λέξεις
• Στα 5 χρόνια: μπορεί να κρατήσει μια απλή συζήτηση

Τα αναπτυξιακά ορόσημα δεν είναι απόλυτα. Κάποια παιδιά τα κατακτούν νωρίτερα και άλλα λίγο αργότερα, χωρίς αυτό να σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει πρόβλημα. Ωστόσο, είναι σημαντικό να τα γνωρίζετε.

Ποια είναι τα σημάδια καθυστέρησης στην ομιλία ή στη γλώσσα;

Ένα μωρό που δεν αντιδρά σε ήχους ή δεν βγάζει φωνούλες χρειάζεται άμεση εκτίμηση από γιατρό. Ωστόσο, πολλές φορές είναι δύσκολο να καταλάβετε αν το παιδί σας απλώς αργεί λίγο να φτάσει ένα ορόσημο ή αν υπάρχει κάποιο πρόβλημα.

Δείτε τι χρειάζεται να προσέξετε. Επικοινωνήστε με τον γιατρό σας αν το παιδί σας:

• μέχρι τους 12 μήνες δεν χρησιμοποιεί χειρονομίες, όπως να δείχνει ή να χαιρετά
• μέχρι τους 18 μήνες προτιμά να επικοινωνεί με χειρονομίες αντί να βγάζει ήχους
• μέχρι τους 18 μήνες δυσκολεύεται να μιμηθεί ήχους
• δυσκολεύεται να κατανοήσει απλές λεκτικές οδηγίες
• μέχρι τα 2 χρόνια μιμείται μόνο λόγο ή πράξεις και δεν λέει λέξεις ή φράσεις αυθόρμητα
• μέχρι τα 2 χρόνια επαναλαμβάνει μόνο κάποιους ήχους ή λέξεις και δεν χρησιμοποιεί τον λόγο πέρα από τις άμεσες ανάγκες του
• μέχρι τα 2 χρόνια δεν μπορεί να ακολουθήσει απλές οδηγίες
• μέχρι τα 2 χρόνια έχει ασυνήθιστο τόνο φωνής, όπως βραχνή ή ρινική φωνή

Επικοινωνήστε επίσης με τον γιατρό αν η ομιλία του παιδιού σας είναι πιο δύσκολο να γίνει κατανοητή από ό,τι αναμένεται για την ηλικία του:

• Οι γονείς και όσοι φροντίζουν συστηματικά το παιδί θα πρέπει να κατανοούν περίπου το 50% της ομιλίας του στα 2 χρόνια και το 75% στα 3 χρόνια.
• Στα 4 χρόνια, ένα παιδί θα πρέπει να γίνεται κατανοητό σε μεγάλο βαθμό ακόμη και από άτομα που δεν το γνωρίζουν.

Τι προκαλεί καθυστέρηση στην ομιλία ή στη γλώσσα;

Στοματικοκινητικά προβλήματα

Εμφανίζονται όταν το παιδί δεν μπορεί να συντονίσει τις κινήσεις που χρειάζονται για να σχηματίσει λέξεις. Συνήθως σχετίζονται με περιοχές του εγκεφάλου που ελέγχουν τους μύες των χειλιών, της γλώσσας και της γνάθου. Έτσι, το παιδί δυσκολεύεται να κινήσει σωστά τους μύες για να παράγει ήχους και να μιλήσει, μια κατάσταση που ονομάζεται απραξία.

Ένα άλλο σχετικό πρόβλημα είναι η δυσαρθρία, που εμφανίζεται όταν οι μύες του προσώπου είναι αδύναμοι. Αυτό επηρεάζει την ικανότητα του παιδιού να κινεί το στόμα του και να σχηματίζει σωστά τους ήχους της ομιλίας.

Προβλήματα ακοής

Αν ένα παιδί δεν ακούει καλά, δεν μπορεί να μάθει να μιλά ή να προφέρει σωστά τις λέξεις. Η απώλεια ακοής μπορεί να είναι κληρονομική ή να εμφανιστεί στην παιδική ηλικία. Για παράδειγμα, επαναλαμβανόμενες ή σοβαρές λοιμώξεις στο αυτί μπορεί να οδηγήσουν σε απώλεια ακοής.

Περίπου 3 έως 5% των παιδιών εμφανίζουν διαταραχή ακουστικής επεξεργασίας. Σε αυτή την περίπτωση, ο εγκέφαλος δεν αναγνωρίζει ή δεν επεξεργάζεται σωστά τους ήχους, με αποτέλεσμα το παιδί να μην κατανοεί πλήρως ό,τι ακούει. Με την κατάλληλη παρέμβαση, τα περισσότερα παιδιά αναπτύσσουν τις απαραίτητες δεξιότητες.

Διαταραχή αυτιστικού φάσματος

Τα παιδιά με διαταραχή αυτιστικού φάσματος έχουν διαφορετικό επίπεδο ικανοτήτων, όμως σχεδόν τα μισά εμφανίζουν καθυστέρηση στην ομιλία και δυσκολίες στη γλώσσα. Επειδή η επικοινωνία είναι πιο δύσκολη για αυτά τα παιδιά, μπορεί να μην κατακτούν τα αναμενόμενα ορόσημα.

Για παράδειγμα, χειρονομίες όπως το να δείχνουν κάτι για να εκφράσουν μια ανάγκη είναι ένα σημαντικό βήμα προς την ανάπτυξη της ομιλίας. Τα παιδιά στο φάσμα μπορεί να καθυστερήσουν ή να μην εμφανίσουν τέτοιες συμπεριφορές.

Νοητική αναπηρία

Τα παιδιά με νοητική αναπηρία εμφανίζουν συχνά καθυστέρηση στην ομιλία. Μπορεί να δυσκολεύονται να πουν ή να προφέρουν λέξεις, να σχηματίσουν προτάσεις ή να χρησιμοποιήσουν τη γλώσσα για να επικοινωνήσουν.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Αν υπάρχει πιθανότητα το παιδί σας να έχει κάποιο πρόβλημα, είναι σημαντικό να απευθυνθείτε άμεσα σε λογοθεραπευτή. Μπορείτε να βρείτε έναν μόνοι σας ή να ζητήσετε παραπομπή από τον επαγγελματία υγείας που σας παρακολουθεί.

Ο λογοθεραπευτής θα αξιολογήσει τις δεξιότητες ομιλίας και γλώσσας του παιδιού σας. Θα κάνει τυποποιημένες δοκιμασίες και θα εξετάσει τα αναπτυξιακά ορόσημα.

Θα ελέγξει επίσης:

• τι κατανοεί το παιδί σας (δεκτική γλώσσα)
• τι μπορεί να εκφράσει (εκφραστική γλώσσα)
• την ανάπτυξη των ήχων και πόσο καθαρή είναι η ομιλία
• τη στοματοκινητική λειτουργία, δηλαδή πώς συνεργάζονται το στόμα, η γλώσσα και ο ουρανίσκος για την ομιλία, αλλά και για τη μάσηση και την κατάποση

Με βάση τα αποτελέσματα, μπορεί να προτείνει λογοθεραπεία.

Πώς μπορείτε να βοηθήσετε ως γονείς;

Οι γονείς έχουν βασικό ρόλο στην υποστήριξη παιδιών με δυσκολίες στην ομιλία ή τη γλώσσα.

Μερικοί πρακτικοί τρόποι για να ενισχύσετε την ανάπτυξη της ομιλίας στο σπίτι:

• Εστιάστε στην επικοινωνία. Μιλήστε στο μωρό σας, τραγουδήστε και ενθαρρύνετε τη μίμηση ήχων και χειρονομιών.
• Διαβάστε στο παιδί σας. Ξεκινήστε από τη βρεφική ηλικία. Επιλέξτε βιβλία κατάλληλα για την ηλικία του, όπως βιβλία με σκληρές σελίδες ή εικόνες που ενθαρρύνουν το παιδί να παρατηρεί ενώ εσείς ονομάζετε αυτά που βλέπει.
• Χρησιμοποιήστε την καθημερινότητα. Για να ενισχύσετε την ομιλία και τη γλώσσα, περιγράψτε τι κάνετε μέσα στην ημέρα. Ονομάστε τρόφιμα στο σούπερ μάρκετ, εξηγήστε τι κάνετε όταν μαγειρεύετε ή καθαρίζετε και δείξτε αντικείμενα μέσα στο σπίτι. Κρατήστε τον λόγο απλό, αλλά αποφύγετε τη «μωρουδίστικη» ομιλία.

Η έγκαιρη αναγνώριση και αντιμετώπιση των καθυστερήσεων στην ομιλία και τη γλώσσα είναι η πιο αποτελεσματική προσέγγιση. Επικοινωνήστε με τον γιατρό σας αν έχετε οποιαδήποτε ανησυχία για την ανάπτυξη της ομιλίας ή της γλώσσας του παιδιού σας.