Η αντικατάσταση του συνηθισμένου αλατιού με αλάτι εμπλουτισμένο με κάλιο θα μπορούσε να αποτρέψει σχεδόν 3 εκατομμύρια θανάτους και 10 εκατομμύρια περιστατικά καρδιαγγειακών και νεφρικών παθήσεων παγκοσμίως κάθε χρόνο, σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature Health.

Η μελέτη πραγματοποιήθηκε από ερευνητές του Ινστιτούτου George Institute for Global Health στην Αυστραλία, οι οποίοι εξέτασαν τα πιθανά οφέλη για την υγεία από την αντικατάσταση του συμβατικού αλατιού με αλάτι εμπλουτισμένο με κάλιο σε 193 χώρες. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις τους, εάν η αλλαγή αυτή γινόταν σε παγκόσμιο επίπεδο, θα μπορούσαν να αποτρέπονται 2,96 εκατομμύρια θάνατοι και 10,17 εκατομμύρια νέα περιστατικά καρδιαγγειακών παθήσεων και χρόνιας νεφρικής νόσου κάθε χρόνο.

«Γνωρίζουμε πλέον καλά ότι η υπερβολική κατανάλωση νατρίου και η ανεπαρκής πρόσληψη καλίου προκαλούν υψηλή αρτηριακή πίεση, η οποία αποτελεί σημαντικό παράγοντα κινδύνου για απειλητικές για τη ζωή καταστάσεις, όπως τα εγκεφαλικά επεισόδια, τα εμφράγματα και οι νεφρικές παθήσεις», δήλωσε σε δελτίο Τύπου ο Bruce Neal, καθηγητής και ανώτερος ερευνητής στο George Institute.

Το συγκεκριμένο αλάτι περιέχει λιγότερο χλωριούχο νάτριο, καθώς ένα μέρος του έχει αντικατασταθεί από χλωριούχο κάλιο. Έχει την ίδια εμφάνιση και γεύση με το συνηθισμένο αλάτι και χρησιμοποιείται με τον ίδιο τρόπο στο μαγείρεμα. Παράλληλα, βοηθά στην αντιμετώπιση δύο διατροφικών προβλημάτων που συνδέονται με την υψηλή αρτηριακή πίεση: της υπερβολικής κατανάλωσης νατρίου και της ανεπαρκούς πρόσληψης καλίου.

«Αντικαθιστώντας το συνηθισμένο αλάτι με αλάτι εμπλουτισμένο με κάλιο, αντιμετωπίζουμε ταυτόχρονα και τα δύο αυτά διατροφικά προβλήματα, με σημαντικά οφέλη για την υγεία», ανέφερε ο Neal.

Τι ισχύει για την Ελλάδα

Στην ελληνική αγορά κυκλοφορούν διάφορα είδη αλατιού, από το κλασικό επιτραπέζιο και το θαλασσινό μέχρι το αλάτι Ιμαλαΐων και τα προϊόντα με μειωμένο νάτριο. Ωστόσο, δεν έχουν όλα την ίδια περιεκτικότητα σε κάλιο και οι διαφορές είναι σημαντικές.

Το συνηθισμένο επιτραπέζιο αλάτι αποτελείται σχεδόν αποκλειστικά από χλωριούχο νάτριο. Μπορεί να περιέχει μικρές ποσότητες καλίου και άλλων μετάλλων, αλλά αυτές δεν επαρκούν για να προσφέρουν τα οφέλη που εξετάστηκαν στη μελέτη. Ακόμη και το ιωδιούχο αλάτι, στο οποίο έχει προστεθεί ιωδιούχο κάλιο, δεν αποτελεί σημαντική πηγή καλίου, καθώς η ποσότητα που προστίθεται είναι εξαιρετικά μικρή.

Το ροζ αλάτι Ιμαλαΐων περιέχει φυσικά περισσότερο κάλιο από το συνηθισμένο επιτραπέζιο αλάτι, αλλά και πάλι ένα γραμμάριο αλατιού Ιμαλαΐων προσφέρει περίπου 2,8 mg καλίου, ποσότητα πολύ μικρή για να έχει ουσιαστική διατροφική σημασία.

Αντίστοιχα, το κελτικό αλάτι και ορισμένα ανεπεξέργαστα θαλασσινά αλάτια περιέχουν φυσικά κάλιο και άλλα μέταλλα, αλλά σε μικρές ποσότητες. Επομένως, η επιλογή τους δεν συνεπάγεται σημαντική αύξηση της πρόσληψης καλίου ούτε ουσιαστική μείωση της κατανάλωσης νατρίου.

Διαφορετική περίπτωση αποτελούν τα ειδικά αλάτια με μειωμένο νάτριο, στα οποία μέρος του χλωριούχου νατρίου έχει αντικατασταθεί από χλωριούχο κάλιο. Τέτοια προϊόντα κυκλοφορούν στα περισσότερα ελληνικά σούπερ μάρκετ. Συνήθως, πρόκειται για αλάτια που διαφημίζονται ως «λάιτ» και έχουν μια αναλογία κοντά στο 50% χλωριούχο νάτριο και 50% χλωριούχο κάλιο.

Ακόμη και η μερική αντικατάσταση του αλατιού θα μπορούσε να σώσει εκατομμύρια ζωές

Τα καρδιαγγειακά νοσήματα εξακολουθούν να αποτελούν την κυριότερη αιτία θανάτου και αναπηρίας παγκοσμίως, καθώς το 2023 προκάλεσαν 19,2 εκατομμύρια θανάτους.

Η υψηλή αρτηριακή πίεση αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες κινδύνου για εγκεφαλικά επεισόδια, εμφράγματα και νεφρικές παθήσεις. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, περίπου ένας στους 3 ενήλικες ηλικίας 30 έως 79 ετών παγκοσμίως έχει υπέρταση. Πρόκειται για περίπου 1,4 δισεκατομμύρια ανθρώπους. Η υψηλή κατανάλωση αλατιού μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την αρτηριακή πίεση, ενώ συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο διάφορων καρδιαγγειακών παθήσεων.

Οι ερευνητές εξέτασαν διάφορα σενάρια, όπως την αντικατάσταση του αλατιού που χρησιμοποιείται στο μαγείρεμα στο σπίτι, την αλλαγή του αλατιού που χρησιμοποιείται στα επεξεργασμένα τρόφιμα και στα εστιατόρια, καθώς και την αντικατάστασή του ειδικά για άτομα που έχουν διαγνωστεί με υπέρταση ή λαμβάνουν ήδη θεραπεία για την αντιμετώπισή της.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι ακόμη και η μερική αντικατάσταση του συμβατικού αλατιού θα μπορούσε να έχει σημαντικά οφέλη. Εάν άλλαζε μόνο το αλάτι που χρησιμοποιείται στα σπίτια, θα μπορούσαν να αποτρέπονται περίπου 1,85 εκατομμύρια θάνατοι και 6,19 εκατομμύρια περιστατικά καρδιαγγειακών και νεφρικών παθήσεων κάθε χρόνο. Αντίστοιχα, η αντικατάσταση του αλατιού στα επεξεργασμένα τρόφιμα και στα εστιατόρια θα μπορούσε να αποτρέψει επιπλέον 1,56 εκατομμύρια θανάτους και 5,46 εκατομμύρια περιστατικά ετησίως.

Σύμφωνα με τον Neal, στην Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική περισσότερο από το 70% του αλατιού που καταναλώνουμε προέρχεται από επεξεργασμένα τρόφιμα και γεύματα σε εστιατόρια και όχι από το αλάτι που προσθέτουμε στο φαγητό μας στο σπίτι.

«Για να αξιοποιήσουμε στο έπακρο τα οφέλη από την αντικατάσταση του συμβατικού αλατιού με αλάτι εμπλουτισμένο με κάλιο, είναι απαραίτητο να συμμετάσχει σε αυτή την προσπάθεια και η βιομηχανία τροφίμων στην Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική», τόνισε ο Neal.

Τα οφέλη θα μπορούσαν να είναι ιδιαίτερα μεγάλα σε χώρες με πολυπληθή πληθυσμό και υψηλά ποσοστά καρδιαγγειακών παθήσεων. Για παράδειγμα, η πλήρης αντικατάσταση του συμβατικού αλατιού στην Κίνα θα μπορούσε να αποτρέψει περίπου 1,08 εκατομμύρια θανάτους κάθε χρόνο, ενώ στην Ινδία ο αντίστοιχος αριθμός πλησιάζει τους 400.000.

Στο Ηνωμένο Βασίλειο, οι ερευνητές εκτιμούν ότι εάν αντικαθίστατο όλο το συμβατικό αλάτι, θα μπορούσαν να αποτρέπονται σχεδόν 13.000 θάνατοι και περίπου 60.000 περιστατικά καρδιαγγειακών και νεφρικών παθήσεων ετησίως.

Τι πρέπει να προσέχουν όσοι χρησιμοποιούν αλάτι εμπλουτισμένο με κάλιο

Σε κάθε περίπτωση, η ευρεία χρήση του αλατιού εμπλουτισμένου με κάλιο ενέχει και ορισμένους κινδύνους. Τα άτομα με προχωρημένη νεφρική νόσο, καθώς και όσοι λαμβάνουν συγκεκριμένα φάρμακα που αυξάνουν τα επίπεδα καλίου στον οργανισμό, μπορεί να εμφανίσουν υπερκαλιαιμία, δηλαδή υπερβολικά υψηλά επίπεδα καλίου στο αίμα.

«Οι κίνδυνοι για αυτούς τους ασθενείς μπορούν να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά με την κατάλληλη ενημέρωση, τη σαφή επισήμανση των προϊόντων και την ιατρική παρακολούθηση», ανέφερε ο Vivek Jha, νεφρολόγος, καθηγητής και ανώτερος ερευνητής στο George Institute στην Ινδία.

Το 2025, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας τάχθηκε υπέρ της χρήσης αλατιού εμπλουτισμένου με κάλιο ως μέτρου για τη μείωση της αρτηριακής πίεσης και του κινδύνου εμφάνισης καρδιαγγειακών παθήσεων.

Ο Jha αναγνώρισε ότι η αντικατάσταση του συμβατικού αλατιού σε παγκόσμιο επίπεδο αποτελεί έναν φιλόδοξο στόχο, κυρίως επειδή θα χρειαστεί να αυξηθεί σημαντικά η παραγωγή χλωριούχου καλίου για να καλυφθεί η ζήτηση.

«Αν και η αντικατάσταση του συνηθισμένου αλατιού με ένα υποκατάστατο εμπλουτισμένο με κάλιο σε παγκόσμιο επίπεδο είναι ένας φιλόδοξος στόχος, αποτελεί μια καλή αφετηρία για να αρχίσουν οι χώρες να εξετάζουν αυτή τη δυνατότητα. Τα πιθανά οφέλη είναι πολύ μεγαλύτερα και το κόστος πολύ χαμηλότερο σε σύγκριση με πολλές φαρμακευτικές θεραπείες», κατέληξε.