Τα τεχνητά γλυκαντικά είναι χημικές ουσίες που παρασκευάζονται στο εργαστήριο και χρησιμοποιούνται για να γλυκαίνουν τρόφιμα και ροφήματα αντί για τη ζάχαρη (σακχαρόζη). Συνήθως έχουν λίγες ή καθόλου θερμίδες και είναι πολύ πιο γλυκά από την κοινή ζάχαρη. Μεταξύ των τεχνητών γλυκαντικών που χρησιμοποιούνται ευρέως στο δυτικό κόσμο περιλαμβάνονται η ασπαρτάμη, η σακχαρίνη και η σουκραλόζη.

Μπορεί να επηρεαστούν αρνητικά τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα

Πολλοί άνθρωποι χρησιμοποιούν τεχνητά γλυκαντικά για να ελέγχουν καλύτερα τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα. Επειδή όμως δρουν διαφορετικά από τη ζάχαρη στον οργανισμό, δεν προκαλούν την ίδια άμεση αύξηση στο σάκχαρο. Αυτό μπορεί να είναι χρήσιμο για άτομα με διαβήτη που χρειάζεται να περιορίσουν τη ζάχαρη.

Ωστόσο, μία μελέτη του 2022 ζήτησε από ενήλικες με φυσιολογικά επίπεδα σακχάρου να καταναλώνουν καθημερινά τεχνητά γλυκαντικά, σε ποσότητες εντός των ορίων που έχει εγκρίνει ο FDA, για δύο εβδομάδες. Όσοι κατανάλωσαν σακχαρίνη ή σουκραλόζη εμφάνισαν μειωμένη ανοχή στη γλυκόζη μετά το διάστημα αυτό. Η μειωμένη ανοχή στη γλυκόζη είναι μία κατάσταση κατά την οποία τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα είναι υψηλότερα από το φυσιολογικό και μπορεί να αποτελεί ένδειξη αυξημένου κινδύνου για διαβήτη.

Μία ακόμη μεγάλη μελέτη του 2022 βρήκε επίσης σύνδεση ανάμεσα στην κατανάλωση τεχνητών γλυκαντικών, όπως η ασπαρτάμη, το acesulfame-K και η σουκραλόζη, και τον διαβήτη τύπου 2. Παρόμοια αποτελέσματα έχουν καταγραφεί και σε άλλες έρευνες.

Μπορεί να αυξηθεί το βάρος

Τα τεχνητά γλυκαντικά έχουν συνήθως ελάχιστες ή καθόλου θερμίδες. Για τον λόγο αυτό αποτελούν δημοφιλή επιλογή για άτομα που προσπαθούν να χάσουν βάρος ή να το διατηρήσουν.

Ωστόσο, ορισμένα στοιχεία δείχνουν ότι η συστηματική κατανάλωση τεχνητών γλυκαντικών μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο αύξησης βάρους και παχυσαρκίας.

Μία μικρή μελέτη του 2019 σε ενήλικες με υπέρβαρο ή παχυσαρκία έδειξε ότι οι συμμετέχοντες που κατανάλωναν ροφήματα με σακχαρίνη παρουσίασαν σημαντική αύξηση βάρους μέσα σε 12 εβδομάδες, παρόμοια με εκείνη των ατόμων που κατανάλωναν ροφήματα με κοινή ζάχαρη. Ωστόσο, άλλα γλυκαντικά όπως η ασπαρτάμη και η σουκραλόζη δεν προκάλεσαν αύξηση βάρους.

Ορισμένα στοιχεία δείχνουν επίσης ότι τα τεχνητά γλυκαντικά μπορεί να επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο οι γευστικοί κάλυκες αντιλαμβάνονται τη γλυκιά γεύση. Αυτό ενδέχεται να οδηγήσει σε μεγαλύτερη συνολική κατανάλωση ζάχαρης ή θερμίδων.

Χρειάζεται περισσότερη έρευνα για να κατανοηθεί πλήρως η επίδραση των τεχνητών γλυκαντικών στην όρεξη και στο σωματικό βάρος.

Μπορεί να εμφανιστούν πεπτικά προβλήματα

Τα πεπτικά συμπτώματα αποτελούν συχνή παρενέργεια των τεχνητών γλυκαντικών.

Τα τεχνητά γλυκαντικά μπορούν να επηρεάσουν τις ορμόνες ινκρετίνης με τρόπο που επιβραδύνει την κένωση του στομάχου. Αυτό μπορεί να προκαλέσει κοιλιακό πόνο, φούσκωμα, ναυτία και εμετό. Μπορεί επίσης να προκαλέσουν υδαρείς κενώσεις.

Οι ζυμωμένες αλκοόλες σακχάρων, όπως η ερυθριτόλη, έχουν επίσης συνδεθεί με πεπτικές ενοχλήσεις όπως φούσκωμα και διάρροια. Οι αλκοόλες σακχάρων μπορεί να υπάρχουν φυσικά σε τρόφιμα όπως τα φρούτα, όμως εκείνες που προστίθενται στα τρόφιμα ως γλυκαντικά παράγονται βιομηχανικά μέσω ζύμωσης.

Οι παρενέργειες αυτές μπορεί να είναι πιο έντονες σε άτομα με σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και άλλες πεπτικές διαταραχές.

Μπορεί να επηρεαστεί η υγεία του εντέρου

Πέρα από τη προσωρινή γαστρεντερική δυσφορία, τα τεχνητά γλυκαντικά μπορεί να έχουν και πιο μακροχρόνιες επιδράσεις στο μικροβίωμα του εντέρου.

Μία ανασκόπηση ερευνών του 2023 κατέληξε σε ανάμεικτα αποτελέσματα σχετικά με τις επιδράσεις των τεχνητών γλυκαντικών στην υγεία του εντέρου. Ορισμένες μελέτες έδειξαν ότι η καθημερινή κατανάλωση σουκραλόζης για μεγάλο χρονικό διάστημα, πάνω από δύο μήνες, αύξησε σημαντικά τα επιβλαβή βακτήρια στο έντερο και μείωσε ελαφρώς τα ωφέλιμα βακτήρια. Ωστόσο, άλλες μελέτες δεν διαπίστωσαν σημαντική επίδραση.

Ορισμένα στοιχεία δείχνουν επίσης ότι η κατανάλωση τεχνητών γλυκαντικών, όπως η σουκραλόζη και η σακχαρίνη, μπορεί να αυξήσει τα επίπεδα λιποπολυσακχαρίτη (LPS), μιας ουσίας που μπορεί να αποδυναμώσει τον εντερικό φραγμό. Αυτό μπορεί να αυξήσει τη φλεγμονή στο έντερο και να οδηγήσει σε υπερδραστήρια αντίδραση του ανοσοποιητικού συστήματος.

Αυξάνεται ο κίνδυνος καρδιοπάθειας και εγκεφαλικού

Αρκετές μελέτες έχουν συνδέσει την κατανάλωση τεχνητών γλυκαντικών με υψηλότερο κίνδυνο καρδιαγγειακών παθήσεων.

Μία μελέτη του 2020 βρήκε σύνδεση ανάμεσα στην ασπαρτάμη και αυξημένο κίνδυνο παθήσεων που επηρεάζουν τη ροή αίματος προς τον εγκέφαλο, όπως το εγκεφαλικό. Η ίδια μελέτη συνέδεσε επίσης το acesulfame potassium και τη σουκραλόζη με αυξημένο κίνδυνο στεφανιαίας νόσου, η οποία προκαλείται από τη συσσώρευση πλάκας στις αρτηρίες, δηλαδή στα αιμοφόρα αγγεία.

Μία μελέτη του 2023 συνέδεσε την κατανάλωση ερυθριτόλης με αυξημένο κίνδυνο σοβαρών καρδιαγγειακών συμβάντων, τα οποία περιλαμβάνουν το έμφραγμα και το εγκεφαλικό. Τα ευρήματα έδειξαν επίσης ότι η ερυθριτόλη μπορεί να αυξήσει την πιθανότητα σχηματισμού θρόμβων αίματος.

Άλλες έρευνες δείχνουν ότι η συστηματική κατανάλωση τεχνητών γλυκαντικών μπορεί να επιδεινώσει δείκτες καρδιαγγειακού κινδύνου, όπως τα επίπεδα χοληστερίνης και η αρτηριακή πίεση.

Μπορεί να αυξηθεί ο κίνδυνος καρκίνου

Το 2023, αρκετοί οργανισμοί υγείας, μεταξύ των οποίων ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας και ο Διεθνής Οργανισμός Έρευνας για τον Καρκίνο, δημοσίευσαν ευρήματα σχετικά με την πιθανή σύνδεση της ασπαρτάμης με τον καρκίνο.

Οι ανασκοπήσεις έδειξαν ότι η ασπαρτάμη είναι πιθανώς καρκινογόνος για τον άνθρωπο, δηλαδή μπορεί να προκαλέσει καρκίνο, όμως τα διαθέσιμα στοιχεία είναι περιορισμένα. Οι οργανισμοί ανέφεραν ότι εξακολουθεί να θεωρείται ασφαλής η κατανάλωση έως 40 χιλιοστόγραμμα ασπαρτάμης ανά κιλό σωματικού βάρους την ημέρα.

Άλλες έρευνες έχουν δείξει ανάμεικτα αποτελέσματα σχετικά με τη σύνδεση των τεχνητών γλυκαντικών με τον καρκίνο, με ορισμένες μελέτες να δείχνουν αυξημένο κίνδυνο και άλλες να μην εντοπίζουν καμία συσχέτιση.

Επειδή ορισμένα γλυκαντικά έχουν συσχετιστεί με την παχυσαρκία, οι ερευνητές έχουν προτείνει ότι μπορεί επίσης να αυξάνουν τον κίνδυνο για καρκίνους που σχετίζονται με την παχυσαρκία. Τα υψηλότερα επίπεδα σωματικού λίπους έχουν συνδεθεί με μεγαλύτερο κίνδυνο για καρκίνους όπως του μαστού, του συκωτιού, του παχέος εντέρου και του θυρεοειδούς, μεταξύ άλλων.

Τι ισχύει για τα φυσικά γλυκαντικά

Μια εναλλακτική λύση είναι να επιλέγετε φυσικά γλυκαντικά, όπως η στέβια. Σε αντίθεση με τα τεχνητά γλυκαντικά, προέρχονται από φυσικές πηγές και χρησιμοποιούνται συχνά για να δώσουν γλυκιά γεύση σε τρόφιμα και ροφήματα χωρίς να χρειάζεται προσθήκη ζάχαρης. Για τον λόγο αυτό θεωρούνται από πολλούς ειδικούς καλύτερη επιλογή για όσους θέλουν να περιορίσουν τη ζάχαρη στη διατροφή τους, διατηρώντας παράλληλα τη γλυκιά γεύση.