Η μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος αποτελεί μια κατάσταση που συνδέεται στενά με το μεταβολικό σύνδρομο, την κοιλιακή παχυσαρκία και τον σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2. Αποτελεί μία από τις βασικές αιτίες νοσηρότητας που σχετίζεται με το συκώτι και μεταμοσχεύσεων παγκοσμίως, με τις αλλαγές στον τρόπο ζωής και τη διατροφή να παραμένουν οι πιο αποτελεσματικές παρεμβάσεις.
Η νόσος χαρακτηρίζεται από σημαντικές διαταραχές στον μεταβολισμό των λιπιδίων. Τα λιπαρά οξέα στο αίμα κυκλοφορούν κυρίως σε εστεροποιημένη μορφή, μέσα σε τριγλυκερίδια, φωσφολιπίδια και εστέρες χοληστερίνης. Η χοληστερίνη που μεταφέρεται με λιποπρωτεΐνες χαμηλής πυκνότητας συμβάλλει στη συσσώρευση λιπιδίων στα αγγεία, ενώ η λιποπρωτεΐνη υψηλής πυκνότητας βοηθά στην απομάκρυνσή τους, προστατεύοντας από την αθηροσκλήρωση.
Η λιπιδομική (lipidomics) είναι μια σύγχρονη προσέγγιση που επιτρέπει την ανάλυση εκατοντάδων διαφορετικών λιπιδικών μορίων από ένα μόνο δείγμα. Τα λιπίδια κατηγοριοποιούνται σε κορεσμένα, μονοακόρεστα και πολυακόρεστα λιπαρά οξέα. Τα κορεσμένα λιπαρά συνδέονται με λιποτοξικότητα στο συκώτι και αντίσταση στην ινσουλίνη, ενώ τα μονοακόρεστα φαίνεται να έχουν προστατευτική δράση στον μεταβολισμό των λιπιδίων και της γλυκόζης.
Η διατροφή παίζει καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση αυτού του προφίλ. Διατροφές πλούσιες σε κορεσμένα και τρανς λιπαρά ευνοούν τη χρόνια φλεγμονή, ενώ όσες περιέχουν ω-3 πολυακόρεστα λιπαρά οξέα έχουν αντιφλεγμονώδη και καρδιοπροστατευτική δράση. Αντίστοιχα, οι πολυφαινόλες φαίνεται να βελτιώνουν τον μεταβολισμό των λιπιδίων, την ευαισθησία στην ινσουλίνη και τη φλεγμονώδη απόκριση.
Τι εξέτασε νέα μελέτη με πορτοκάλια
Μια πρόσφατη μελέτη στο Nutrients αξιολόγησε την επίδραση της καθημερινής κατανάλωσης πορτοκαλιών «Navelina» για 4 εβδομάδες στο λιπιδαιμικό προφίλ του ορού σε ασθενείς με μη αλκοολική λιπώδη νόσο του ήπατος.
Προηγούμενη έρευνα σε ασθενείς με μη αλκοολική λιπώδη νόσο του ήπατος είχε δείξει ότι η προσθήκη 400 γρ. ημερησίως πορτοκαλιών «Navelina» για 4 εβδομάδες οδηγεί σε μετρήσιμη μείωση της ηπατικής στεάτωσης, ανεξάρτητα από αλλαγές στο σωματικό βάρος, την περιφέρεια μέσης, τη σύσταση σώματος ή τους κλασικούς λιπιδαιμικούς δείκτες.
Τα πορτοκάλια «Navelina» είναι μια ποικιλία γλυκών πορτοκαλιών της ομάδας navel, που χαρακτηρίζονται από τη χαρακτηριστική «ομφαλοειδή» μορφή στη βάση τους, την υψηλή περιεκτικότητα σε βιταμίνη C και πολυφαινόλες και τη χαμηλή οξύτητα. Χρησιμοποιούνται συχνά σε μελέτες διατροφής επειδή έχουν σχετικά σταθερή σύσταση και καλή αποδοχή από τους συμμετέχοντες. Εντούτοις, τα ευρήματα της συγκεκριμένης μελέτης αφορούν αυτή τη συγκεκριμένη ποικιλία και δεν μπορούν να γενικευτούν με βεβαιότητα σε όλα τα πορτοκάλια. Αν και οι περισσότερες ποικιλίες έχουν παρόμοιο διατροφικό προφίλ, ενδέχεται να υπάρχουν διαφορές στη συγκέντρωση βιοδραστικών συστατικών, όπως οι πολυφαινόλες, που μπορεί να επηρεάζουν τα αποτελέσματα. Επομένως, είναι εύλογο να υποθέσουμε ότι παρόμοιες επιδράσεις μπορεί να ισχύουν και για άλλα πορτοκάλια, αλλά αυτό δεν έχει επιβεβαιωθεί επιστημονικά.
Η νέα μελέτη βασίστηκε σε αυτά τα δεδομένα και εξέτασε πιο αναλυτικά το λιπιδαιμικό προφίλ του ορού, εστιάζοντας σε συγκεκριμένα λιπιδικά μόρια και στις πιθανές συσχετίσεις τους με σχετικούς δείκτες, όχι όμως σε άμεσα κλινικά αποτελέσματα.
Συμμετείχαν 60 άτομα ηλικίας 30 έως 65 ετών με μη αλκοολική λιπώδη νόσο του ήπατος, άνδρες και γυναίκες.
Οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν τυχαία σε δύο ομάδες. Η μία κατανάλωνε καθημερινά 400 γρ. πορτοκαλιών «Navelina» για 4 εβδομάδες, ενώ η άλλη απέφευγε τα πορτοκάλια. Όλοι έλαβαν διατροφικές οδηγίες, με περιορισμό σε αλκοόλ, καφεΐνη και τρόφιμα πλούσια σε πολυφαινόλες.
Έγιναν αιματολογικές εξετάσεις στην αρχή και στο τέλος της μελέτης, ενώ οι συμμετέχοντες κατέγραφαν τη διατροφή τους και τη συμμόρφωσή τους καθ’ όλη τη διάρκεια. Για την ανάλυση χρησιμοποιήθηκαν μοντέλα γενικευμένων εκτιμητικών εξισώσεων.
Τι έδειξαν τα αποτελέσματα
Αν και δεν μετρήθηκε άμεσα η απορρόφηση των πολυφαινολών, οι ερευνητές εκτιμούν ότι τα αποτελέσματα σχετίζονται με τα πορτοκάλια, καθώς είχαν αποκλειστεί άλλα εσπεριδοειδή και τρόφιμα πλούσια σε πολυφαινόλες.
Δεν βρέθηκαν στατιστικά σημαντικές διαφορές μεταξύ των ομάδων. Ωστόσο, καταγράφηκε μια τάση μείωσης της ολικής χοληστερίνης στην ομάδα που κατανάλωνε πορτοκάλια.
Στην ίδια ομάδα παρατηρήθηκε:
- μείωση του αραχιδονικού οξέος και του λόγου αραχιδονικού προς εικοσαπεντανοϊκό οξύ
- μείωση της ολικής χοληστερίνης και της LDL
- αύξηση της HDL
Οι αλλαγές αυτές δεν ήταν στατιστικά σημαντικές, αλλά είχαν κοινή κατεύθυνση, κάτι που υποδηλώνει ένα πιθανό μοτίβο επίδρασης.
Η ανάλυση συσχετίσεων έδειξε ότι:
- το ελαϊκό οξύ και τα μονοακόρεστα λιπαρά οξέα σχετίζονταν αρνητικά με την HDL
- ο λόγος αραχιδονικού προς εικοσαπεντανοϊκό οξύ εμφάνισε ισχυρότερη αρνητική συσχέτιση
- τα ω-3 πολυακόρεστα λιπαρά οξέα και το εικοσαπεντανοϊκό οξύ σχετίζονταν θετικά με την HDL
Στην ομάδα ελέγχου δεν παρατηρήθηκαν τα ίδια μοτίβα, παρά μόνο μια αρνητική συσχέτιση των μονοακόρεστων λιπαρών με την ολική χοληστερίνη.
Συνολικά, τα δεδομένα δείχνουν ότι η κατανάλωση πορτοκαλιών μπορεί να σχετίζεται με ήπιες αλλαγές στο προφίλ των λιπαρών οξέων και πιθανώς με τον μεταβολισμό της HDL, χωρίς όμως να αποδεικνύεται αιτιώδης σχέση.
Τι σημαίνουν όλα αυτά
Η καθημερινή κατανάλωση πορτοκαλιών «Navelina» φαίνεται να σχετίζεται με μικρές, μη στατιστικά σημαντικές αλλαγές στα λιπαρά οξέα του ορού σε άτομα με μη αλκοολική λιπώδη νόσο του ήπατος, προσφέροντας αρχικά δεδομένα για τον πιθανό ρόλο των πολυφαινολών των πορτοκαλιών στον μεταβολισμό των λιπιδίων.
Όμως, το μικρό δείγμα και η διάρκεια των 4 εβδομάδων δεν επιτρέπουν οριστικά συμπεράσματα. Απαιτούνται μεγαλύτερες και πιο μακροχρόνιες μελέτες, ώστε να διερευνηθεί καλύτερα η σχέση με τη φλεγμονή, το οξειδωτικό στρες και η πιθανή δοσοεξαρτώμενη δράση των πολυφαινολών.
