Ο καρκίνος του παχέος εντέρου είναι από τους πιο συχνούς καρκίνους στις δυτικές χώρες και παραμένει μία από τις βασικές αιτίες θανάτου από καρκίνο, ιδίως στα άτομα κάτω των 50 ετών. Αν και είναι γνωστό ότι παράγοντες όπως η ηλικία, η διατροφή και ο τρόπος ζωής επηρεάζουν τον κίνδυνο, τα ακριβή αίτια της νόσου δεν έχουν ακόμη αποσαφηνιστεί πλήρως.
Τα τελευταία χρόνια, οι επιστήμονες στρέφουν όλο και περισσότερο το ενδιαφέρον τους στο μικροβίωμα του εντέρου, δηλαδή στο σύνολο των βακτηρίων, ιών και άλλων μικροοργανισμών που ζουν στο πεπτικό σύστημα.
Τώρα, ερευνητές από το University of Southern Denmark και το Odense University Hospital εντόπισαν έναν μέχρι πρότινος άγνωστο ιό μέσα σε ένα κοινό βακτήριο του εντέρου. Ο ιός αυτός φαίνεται να εμφανίζεται πιο συχνά σε άτομα με καρκίνο του παχέος εντέρου, δίνοντας ένα νέο στοιχείο για το πώς μπορεί να αναπτύσσεται η νόσος.
Ένα κοινό βακτήριο του εντέρου με ένα διαχρονικό ερώτημα
Εδώ και χρόνια, οι ερευνητές είχαν συνδέσει ένα συγκεκριμένο βακτήριο, το Bacteroides fragilis, με τον καρκίνο του παχέος εντέρου. Ωστόσο, αυτή η σχέση ήταν δύσκολο να εξηγηθεί, καθώς το ίδιο βακτήριο υπάρχει και στους περισσότερους υγιείς ανθρώπους.
«Αποτελεί παράδοξο ότι βρίσκουμε επανειλημμένα το ίδιο βακτήριο σε σχέση με τον καρκίνο του παχέος εντέρου, ενώ ταυτόχρονα αποτελεί φυσιολογικό μέρος του εντέρου σε υγιή άτομα», εξήγησε ο Flemming Damgaard, γιατρός και διδάκτορας στο Τμήμα Κλινικής Μικροβιολογίας του Odense University Hospital και του University of Southern Denmark.
Για να εξηγήσει αυτή την αντίφαση, η ερευνητική ομάδα εξέτασε αν υπάρχουν ουσιαστικές διαφορές μέσα στο ίδιο το βακτήριο.
Και διαπίστωσε ότι υπάρχουν.
Η ανακάλυψη ενός ιού μέσα στα βακτήρια του εντέρου
Η κρίσιμη διαφορά φαίνεται να είναι ένας ιός που ζει μέσα στο βακτήριο. Σε ασθενείς που αργότερα ανέπτυξαν καρκίνο του παχέος εντέρου, το Bacteroides fragilis ήταν πολύ πιο πιθανό να φέρει έναν συγκεκριμένο βακτηριοφάγο, δηλαδή έναν ιό που μολύνει βακτήρια.
«Ανακαλύψαμε έναν ιό που δεν είχε περιγραφεί μέχρι σήμερα και φαίνεται να συνδέεται στενά με τα βακτήρια που εντοπίζουμε σε ασθενείς με καρκίνο του παχέος εντέρου», ανέφερε ο Flemming Damgaard.
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι πρόκειται για εντελώς νέους τύπους ιών που δεν είχαν αναγνωριστεί μέχρι τώρα.
«Δεν είναι μόνο το ίδιο το βακτήριο που έχει ενδιαφέρον. Είναι το βακτήριο σε συνδυασμό με τον ιό που φέρει», εξήγησε.
Παρότι η μελέτη δείχνει ισχυρή στατιστική συσχέτιση μεταξύ του ιού και του καρκίνου του παχέος εντέρου, δεν αποδεικνύει ότι ο ιός προκαλεί τη νόσο.
«Δεν γνωρίζουμε ακόμη αν ο ιός συμβάλλει στην εμφάνιση της νόσου ή αν απλώς δείχνει ότι κάτι άλλο στο έντερο έχει αλλάξει», σημείωσε ο Flemming Damgaard.
Μεγάλης κλίμακας δεδομένα δείχνουν σαφές μοτίβο
Η ανακάλυψη βασίστηκε σε δεδομένα από μία μεγάλη δανέζικη πληθυσμιακή μελέτη που περιλάμβανε περίπου 2 εκατομμύρια άτομα. Οι ερευνητές επικεντρώθηκαν σε ασθενείς που είχαν εμφανίσει σοβαρές λοιμώξεις του αίματος από Bacteroides fragilis. Ένα μικρό ποσοστό αυτών διαγνώστηκε με καρκίνο του παχέος εντέρου μέσα σε λίγες εβδομάδες.
Συγκρίνοντας δείγματα βακτηρίων από ασθενείς με και χωρίς καρκίνο, η ομάδα εντόπισε ένα ξεκάθαρο μοτίβο. Τα βακτήρια των ασθενών με καρκίνο ήταν πιο πιθανό να περιέχουν συγκεκριμένους ιούς.
Τα πρώτα ευρήματα προήλθαν από σχετικά μικρό αριθμό δειγμάτων στη Δανία, αλλά αποτέλεσαν ισχυρή βάση για περαιτέρω διερεύνηση.
«Στο δανέζικο υλικό μας εντοπίσαμε αρχικά ένα σήμα. Αυτό μας έδωσε μια συγκεκριμένη υπόθεση, την οποία μπορέσαμε στη συνέχεια να εξετάσουμε σε μεγαλύτερα σύνολα δεδομένων», ανέφερε ο Flemming Damgaard.
Επιβεβαίωση σε σχεδόν 900 άτομα παγκοσμίως
Για να ελέγξουν αν το μοτίβο ισχύει και εκτός Δανίας, οι ερευνητές ανέλυσαν δείγματα κοπράνων από 877 άτομα σε Ευρώπη, Ηνωμένες Πολιτείες και Ασία.
Τα αποτελέσματα ήταν συνεπή. Τα άτομα με καρκίνο του παχέος εντέρου είχαν περίπου διπλάσια πιθανότητα να φέρουν αυτούς τους ιούς στο έντερό τους.
«Ήταν σημαντικό για εμάς να δούμε αν η συσχέτιση αυτή επιβεβαιώνεται σε ανεξάρτητα δεδομένα. Και πράγματι, επιβεβαιώθηκε», σημείωσε ο Flemming Damgaard.
Αν και αυτό ενισχύει τη σύνδεση, δεν αποδεικνύει ότι ο ιός προκαλεί άμεσα καρκίνο.
Πώς το μικροβίωμα του εντέρου επηρεάζει την υγεία μας
Έως και το 80% του κινδύνου για καρκίνο του παχέος εντέρου φαίνεται να επηρεάζεται από περιβαλλοντικούς παράγοντες, μεταξύ των οποίων και οι μικροοργανισμοί του εντέρου.
Το μικροβίωμα του εντέρου είναι εξαιρετικά πολύπλοκο, με χιλιάδες είδη βακτηρίων και ακόμη μεγαλύτερη γενετική ποικιλομορφία. Αυτή η πολυπλοκότητα δυσκολεύει τον εντοπισμό των διαφορών μεταξύ υγιών ανθρώπων και εκείνων που αναπτύσσουν νόσο.
«Ο αριθμός και η ποικιλία των βακτηρίων στο έντερο είναι τεράστια. Μέχρι τώρα ήταν σαν να ψάχνουμε βελόνα στα άχυρα. Αντί γι’ αυτό, εξετάσαμε αν κάτι μέσα στα βακτήρια, δηλαδή οι ιοί, μπορεί να εξηγεί τη διαφορά», εξήγησε ο Flemming Damgaard.
Αν ο ιός αλλάζει τη συμπεριφορά του βακτηρίου, θα μπορούσε να επηρεάζει το περιβάλλον του εντέρου με τρόπους που αυξάνουν τον κίνδυνο καρκίνου. Αυτή η υπόθεση διερευνάται ήδη.
«Δεν γνωρίζουμε ακόμη γιατί υπάρχει ο ιός, αλλά εξετάζουμε αν συμβάλλει στην ανάπτυξη καρκίνου του παχέος εντέρου», ανέφερε.
Μπορεί να οδηγήσει σε νέες εξετάσεις πρόληψης;
Σήμερα, ο προσυμπτωματικός έλεγχος για καρκίνο του παχέος εντέρου βασίζεται συχνά σε εξετάσεις κοπράνων που ανιχνεύουν κρυφό αίμα.
Στο μέλλον, οι ερευνητές εκτιμούν ότι ίσως καταστεί δυνατό να ελέγχονται και αυτοί οι νεοεντοπισμένοι ιοί.
«Βραχυπρόθεσμα, μπορούμε να εξετάσουμε αν ο ιός μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τον εντοπισμό ατόμων με αυξημένο κίνδυνο», σημείωσε ο Flemming Damgaard.
Πρώιμα δεδομένα δείχνουν ότι συγκεκριμένοι ιογενείς δείκτες θα μπορούσαν να εντοπίζουν περίπου το 40% των περιστατικών καρκίνου, καθώς οι περισσότεροι υγιείς άνθρωποι δεν τους φέρουν.
Όμως, οι ερευνητές τονίζουν ότι η έρευνα βρίσκεται ακόμη σε αρχικό στάδιο και απαιτούνται περισσότερες μελέτες πριν μπορέσει να εφαρμοστεί στην κλινική πράξη.
Μπορείτε να δείτε τη μελέτη εδώ.
