Οι επιστήμονες ενδέχεται να ανακάλυψαν έναν άγνωστο μέχρι σήμερα κυτταρικό «διακόπτη», ο οποίος μπορεί να εξηγεί τα απροσδόκητα οφέλη του καφέ για την υγεία.

Η κατανάλωση καφέ έχει επανειλημμένα συνδεθεί με τη μακροζωία και τον χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης αρκετών χρόνιων ασθενειών. Ωστόσο, οι επιστήμονες δεν έχουν κατανοήσει πλήρως τους βιολογικούς μηχανισμούς που κρύβονται πίσω από αυτά τα οφέλη.

Νέα ευρήματα, που δημοσιεύτηκαν πρόσφατα στο επιστημονικό περιοδικό Nutrients, δίνουν μία πιθανή απάντηση. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι ορισμένες ενώσεις του καφέ μπορεί να ενεργοποιούν τον υποδοχέα NR4A1, ο οποίος βρίσκεται ολοένα και περισσότερο στο επίκεντρο των ερευνών για τη γήρανση, την αντίδραση του οργανισμού στο στρες και τις ασθένειες.

Η έρευνα είναι μία από τις πρώτες που συνδέουν άμεσα τις ενώσεις του καφέ με τον NR4A1. Η σύνδεση αυτή μπορεί να εξηγεί ορισμένα από τα οφέλη που έχει συσχετιστεί ότι προσφέρει ο καφές στην υγεία.

«Είναι γνωστό ότι ο καφές έχει ευεργετικές ιδιότητες για την υγεία», εξήγησε ο Stephen Safe, διακεκριμένος καθηγητής και κάτοχος της έδρας Sid Kyle στην Κτηνιατρική Τοξικολογία, στο Τμήμα Κτηνιατρικής Φυσιολογίας και Φαρμακολογίας του Κολεγίου Κτηνιατρικής και Βιοϊατρικών Επιστημών. «Αυτό που δείξαμε είναι ότι ορισμένες από αυτές τις επιδράσεις μπορεί να σχετίζονται με τον τρόπο με τον οποίο οι ενώσεις του καφέ αλληλεπιδρούν με αυτόν τον υποδοχέα, ο οποίος προστατεύει τον οργανισμό από τις βλάβες που προκαλεί το στρες».

Πώς ο NR4A1 προστατεύει τον οργανισμό

Ο NR4A1 ανήκει σε μια ομάδα πυρηνικών υποδοχέων που συμβάλλουν στη ρύθμιση της δραστηριότητας των γονιδίων όταν ο οργανισμός βρίσκεται υπό συνθήκες στρες ή όταν προκαλείται βλάβη στους ιστούς.

Σε προηγούμενη έρευνα, ο Safe και οι συνεργάτες του χαρακτήρισαν τον NR4A1 «αισθητήρα θρεπτικών συστατικών». Με άλλα λόγια, ο υποδοχέας μπορεί να ανταποκρίνεται σε ενώσεις που προέρχονται από τη διατροφή και να βοηθά τον οργανισμό να διατηρείται υγιής καθώς γερνά.

«Όταν προκαλείται βλάβη σχεδόν σε οποιονδήποτε ιστό, ο NR4A1 ενεργοποιείται για να την περιορίσει», ανέφερε ο Safe. «Εάν αφαιρεθεί αυτός ο υποδοχέας, η βλάβη επιδεινώνεται».

Μελέτες έχουν συνδέσει τον NR4A1 με τη φλεγμονή, τον μεταβολισμό και την αποκατάσταση των ιστών. Όλες αυτές οι λειτουργίες σχετίζονται στενά με παθήσεις που εμφανίζονται συχνότερα με την ηλικία, όπως ο καρκίνος, οι νευροεκφυλιστικές ασθένειες και οι μεταβολικές διαταραχές.

Ένας πιθανός μηχανισμός πίσω από τα οφέλη του καφέ

Μεγάλες μελέτες παρατήρησης έχουν συνδέσει την κατανάλωση καφέ με μειωμένο κίνδυνο νόσου Αλτσχάιμερ, νόσου Πάρκινσον και μεταβολικών ασθενειών. Οι μελέτες αυτές, όμως, καταγράφουν κυρίως συσχετίσεις και δεν εξηγούν ακριβώς με ποιον τρόπο ο καφές μπορεί να προστατεύει τον οργανισμό.

Ο Safe και η ομάδα του εκτιμούν ότι ο NR4A1 μπορεί να αποτελεί μέρος της εξήγησης.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι αρκετές ενώσεις του καφέ μπορούν να συνδεθούν με τον NR4A1 και να επηρεάσουν τη δραστηριότητά του. Ιδιαίτερα δραστικές αποδείχθηκαν ορισμένες πολυϋδροξυλιωμένες και πολυφαινολικές ενώσεις, όπως το καφεϊκό οξύ.

«Αυτό που υποστηρίζουμε είναι ότι τουλάχιστον ένα μέρος των οφελών του καφέ για την υγεία μπορεί να οφείλεται στη σύνδεση αυτών των ενώσεων με τον συγκεκριμένο υποδοχέα και στην ενεργοποίησή του», επισήμανε ο Safe.

Στα εργαστηριακά μοντέλα, οι ενώσεις αυτές επηρέασαν επίσης τη συμπεριφορά των κυττάρων με τρόπους που συνδέονται με την προστασία από ασθένειες. Περιόρισαν τις κυτταρικές βλάβες και επιβράδυναν την ανάπτυξη των καρκινικών κυττάρων.

Όταν οι ερευνητές αφαίρεσαν τον NR4A1 από τα κύτταρα, οι προστατευτικές επιδράσεις εξαφανίστηκαν. Το αποτέλεσμα αυτό αποτελεί μία ακόμη ένδειξη ότι ο συγκεκριμένος υποδοχέας ευθύνεται, τουλάχιστον εν μέρει, για ορισμένες από τις βιολογικές επιδράσεις του καφέ.

Τα οφέλη του καφέ μπορεί να μην οφείλονται μόνο στην καφεΐνη

Η καφεΐνη είναι το συστατικό που περιέχεται σε μεγαλύτερη ποσότητα στον καφέ. Ωστόσο, σύμφωνα με τη μελέτη, ενδέχεται να μην ευθύνεται κυρίως αυτή για την προστατευτική δράση του ροφήματος.

Ισχυρότερη επίδραση στον NR4A1 φάνηκε να ασκούν φυσικές ενώσεις που υπάρχουν επίσης σε πολλά φρούτα και λαχανικά.

«Η καφεΐνη συνδέεται με τον υποδοχέα, αλλά στα μοντέλα μας δεν έχει ιδιαίτερη επίδραση», τόνισε ο Safe. «Οι πολυϋδροξυλιωμένες και οι πολυφαινολικές ενώσεις είναι πολύ πιο δραστικές».

Το εύρημα αυτό μπορεί να εξηγεί γιατί μεγάλες πληθυσμιακές μελέτες έχουν συνδέσει τόσο τον κανονικό καφέ όσο και τον καφέ χωρίς καφεΐνη με παρόμοια οφέλη για την υγεία.

Ένας από τους πολλούς μηχανισμούς

Ο Safe επισήμανε ότι ο καφές έχει ιδιαίτερα σύνθετη χημική σύσταση και πιθανότατα επηρεάζει τον οργανισμό μέσω πολλών διαφορετικών βιολογικών μηχανισμών.

«Εμπλέκονται πολλοί υποδοχείς και πολλοί μηχανισμοί», πρόσθεσε. «Αυτό που δείχνουμε είναι ότι ο συγκεκριμένος μηχανισμός θα μπορούσε να είναι ένας από τους σημαντικούς».

Η μελέτη σχεδιάστηκε για να διερευνήσει τους βιολογικούς μηχανισμούς που εμπλέκονται. Δεν αποδεικνύει σχέση αιτίας και αποτελέσματος στους ανθρώπους ούτε ότι η κατανάλωση καφέ προλαμβάνει τις ασθένειες.

«Χρειάζεται να γίνει ακόμη πολλή έρευνα», υπογράμμισε ο Safe. «Εντοπίσαμε τη σύνδεση, αλλά πρέπει να κατανοήσουμε καλύτερα πόσο σημαντική είναι».

Τα αποτελέσματα έρχονται να προστεθούν σε έναν αυξανόμενο όγκο ερευνητικών δεδομένων, σύμφωνα με τα οποία η διατροφή, και ιδιαίτερα οι φυτικές ενώσεις, μπορεί να επηρεάζει βιολογικούς μηχανισμούς που σχετίζονται με τη γήρανση και τις ασθένειες.

Καθώς ο NR4A1 εμπλέκεται σε αρκετές παθήσεις, τα ευρήματα μπορεί επίσης να συμβάλουν στην ανάπτυξη νέων φαρμάκων στο μέλλον. Η ομάδα του Safe μελετά συνθετικές ενώσεις που στοχεύουν τον υποδοχέα πιο αποτελεσματικά από τις φυσικές ενώσεις των τροφίμων, με στόχο την ανάπτυξη πιθανών θεραπειών για τον καρκίνο και άλλες ασθένειες.

Η έρευνα αναδεικνύει επίσης τη σημασία που μπορεί να έχουν οι καθημερινές διατροφικές επιλογές.

«Ο καφές είναι ένα εξαιρετικά σύνθετο μείγμα ενώσεων. Είναι ένας πολύ ισχυρός συνδυασμός», τόνισε ο Safe.

Τι σημαίνουν τα ευρήματα για όσους πίνουν καφέ

Η έρευνα δεν αλλάζει τις ισχύουσες συστάσεις για την κατανάλωση καφέ. Η επίδρασή του μπορεί να διαφέρει από άτομο σε άτομο, ανάλογα με την κατάσταση της υγείας σας, την ευαισθησία σας στην καφεΐνη και άλλους ατομικούς παράγοντες.

Ωστόσο, τα ευρήματα δίνουν στους επιστήμονες κάτι που μέχρι σήμερα ήταν δύσκολο να προσδιοριστεί: μία πιθανή βιολογική εξήγηση για τη σύνδεση που παρατηρείται εδώ και χρόνια ανάμεσα στην κατανάλωση καφέ, την καλύτερη υγεία και τη μακροζωία.

«Πιστεύω ότι αυτό μας βοηθά να κατανοήσουμε γιατί ο καφές έχει αυτές τις επιδράσεις», κατέληξε ο Safe. «Δεν πρόκειται απλώς για μία παρατήρηση. Υπάρχει ένας μηχανισμός που την εξηγεί».