Τα δύο μικρογραμμάρια είναι μια ποσότητα σχεδόν αδιανόητα μικρή. Ζυγίζουν λιγότερο από ένα μικροσκοπικό κομμάτι ενός κόκκου επιτραπέζιου αλατιού. Κι όμως, οι ενήλικες χρειάζονται περίπου αυτή την ποσότητα βιταμίνης Β12 κάθε μέρα, ανάλογα με την οδηγία που λαμβάνεται υπόψη, για τη στήριξη των ερυθρών αιμοσφαιρίων, των νεύρων και της παραγωγής DNA.
Το 2026 συμπληρώνονται 100 χρόνια από τότε που ο George Minot και ο William Murphy ανέφεραν ότι μια διατροφή πλούσια σε συκώτι μπορούσε να θεραπεύσει την κακοήθη αναιμία, μια νόσο που εκείνη την εποχή ήταν συχνά θανατηφόρα. Η δουλειά τους άλλαξε την ιατρική και τελικά οδήγησε τους επιστήμονες στην ταυτοποίηση της βιταμίνης Β12 ως της ουσίας που υπήρχε στο συκώτι και θεράπευε τη νόσο.
Η πορεία, όμως, προς αυτή την ανακάλυψη ξεκίνησε από ένα απρόσμενο στοιχείο σε πειράματα σε ζώα. Ο Αμερικανός γιατρός και παθολόγος George Whipple είχε δείξει ότι το συκώτι βοηθούσε σκύλους να αναρρώσουν από αναιμία που είχε προκληθεί από απώλεια αίματος. Η αναιμία λόγω απώλειας αίματος εμφανίζεται όταν ο οργανισμός χάνει ερυθρά αιμοσφαίρια εξαιτίας αιμορραγίας. Η κακοήθης αναιμία είναι διαφορετική: το πρόβλημα δεν είναι η αιμορραγία, αλλά η κακή απορρόφηση της βιταμίνης Β12. Παρ’ όλα αυτά, τα πειράματα του Whipple έστρεψαν τους ερευνητές στο συκώτι ως πηγή ενός ισχυρού παράγοντα που βοηθά τον σχηματισμό αίματος.
Ασθενείς με κακοήθη αναιμία, που βρίσκονταν κοντά στον θάνατο, συχνά βελτιώνονταν εντυπωσιακά μέσα σε λίγες εβδομάδες από τη στιγμή που άρχιζαν να ακολουθούν διατροφή πλούσια σε συκώτι. Η επιτυχία της θεραπείας με συκώτι οδήγησε τελικά τους επιστήμονες να απομονώσουν την έντονα κόκκινη ένωση που σήμερα γνωρίζουμε ως βιταμίνη Β12 ή κοβαλαμίνη.
Συχνά μπερδεύεται με κάτι άλλο
Παρά τις δεκαετίες έρευνας, η ανεπάρκεια βιταμίνης Β12 παραμένει συχνή, ιδιαίτερα στους ηλικιωμένους, σε όσους ακολουθούν vegan ή χορτοφαγική διατροφή και σε άτομα με παθήσεις που επηρεάζουν την απορρόφηση. Ορισμένοι άνθρωποι δεν λαμβάνουν αρκετή Β12 επειδή η βιταμίνη αυτή βρίσκεται φυσικά κυρίως σε τρόφιμα ζωικής προέλευσης, όπως το κρέας, το ψάρι, τα αυγά και τα γαλακτοκομικά προϊόντα. Άλλοι δεν μπορούν να την απορροφήσουν σωστά.
Αυτό γίνεται πιο συχνό με την ηλικία. Ορισμένοι ηλικιωμένοι παράγουν λιγότερο γαστρικό οξύ, το οποίο είναι απαραίτητο για να απελευθερωθεί η Β12 από την τροφή. Άλλοι εμφανίζουν αυτοάνοση γαστρίτιδα, κατά την οποία το ανοσοποιητικό σύστημα προκαλεί βλάβες στα κύτταρα του στομάχου που συμμετέχουν στην παραγωγή οξέος και ενδογενούς παράγοντα, δηλαδή της πρωτεΐνης που είναι απαραίτητη για την απορρόφηση της βιταμίνης Β12. Η χειρουργική επέμβαση για απώλεια βάρους και ορισμένα φάρμακα που χρησιμοποιούνται για τον διαβήτη ή τη γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση μπορούν επίσης να μειώσουν την απορρόφησή της.
Τα συμπτώματα της ανεπάρκειας μπορεί να εμφανίζονται σταδιακά και συχνά εκλαμβάνονται λανθασμένα ως φυσιολογική γήρανση. Μπορεί να αισθάνεστε εξάντληση, αδυναμία ή δύσπνοια. Ορισμένοι άνθρωποι εμφανίζουν μούδιασμα ή μυρμήγκιασμα στα χέρια και τα πόδια, κακή ισορροπία, προβλήματα μνήμης ή αυτό που πολλοί περιγράφουν ως «ομίχλη εγκεφάλου». Τα συμπτώματα αυτά δεν είναι ειδικά για την ανεπάρκεια Β12, γι’ αυτό η επίμονη κόπωση, το μυρμήγκιασμα ή τα προβλήματα ισορροπίας θα πρέπει να ελέγχονται και όχι να αποδίδονται αυτόματα σε ένα απλό πρόβλημα βιταμίνης.
Τα άτομα που έχουν υψηλότερο κίνδυνο, όπως όσοι ακολουθούν vegan ή χορτοφαγική διατροφή, οι ηλικιωμένοι και όσοι λαμβάνουν φάρμακα που επηρεάζουν το γαστρικό οξύ ή τη θεραπεία του διαβήτη, μπορεί να χρειάζονται εξετάσεις ή συμβουλή από επαγγελματία υγείας για το αν πρέπει να λάβουν συμπλήρωμα.
Οι γιατροί παραδοσιακά συνέδεαν την κόπωση στην ανεπάρκεια Β12 με την αναιμία. Χωρίς αρκετή βιταμίνη Β12, ο μυελός των οστών δεν μπορεί να παράγει υγιή ερυθρά αιμοσφαίρια. Αντί γι’ αυτό, απελευθερώνει ασυνήθιστα μεγάλα και ανώριμα κύτταρα, τα οποία μεταφέρουν το οξυγόνο λιγότερο αποτελεσματικά στο σώμα.
Η αναιμία, όμως, μπορεί να μην είναι ο μόνος λόγος για τον οποίο οι άνθρωποι με χαμηλή Β12 αισθάνονται εξαντλημένοι.
Χαμηλή ενέργεια
Στον άνθρωπο, η βιταμίνη Β12 είναι άμεσα απαραίτητη μόνο για δύο ένζυμα, δηλαδή πρωτεΐνες που βοηθούν να πραγματοποιούνται χημικές αντιδράσεις στο σώμα. Το ένα βοηθά τον οργανισμό να παράγει DNA, το οποίο χρειάζονται τα κύτταρα όταν διαιρούνται. Το άλλο βοηθά τα μιτοχόνδρια να επεξεργάζονται ορισμένα λιπαρά και δομικά στοιχεία των πρωτεϊνών. Τα μιτοχόνδρια είναι μικροσκοπικές δομές μέσα στα κύτταρα, οι οποίες βοηθούν στη μετατροπή της τροφής σε ενέργεια που μπορεί να χρησιμοποιήσει ο οργανισμός.
Αυτός ο ρόλος της Β12 στα μιτοχόνδρια έχει προσελκύσει όλο και περισσότερο το ενδιαφέρον των ερευνητών που μελετούν τη γήρανση, τη μυϊκή λειτουργία και τα επίπεδα της βιταμίνης Β12. Μελέτη του 2026 εξέτασε τι συμβαίνει όταν τα κύτταρα δεν έχουν αρκετή Β12. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η χαμηλή Β12 μπορούσε να επηρεάσει το DNA μέσα στα μιτοχόνδρια και να μειώσει την παραγωγή ενέργειας σε εργαστηριακά μοντέλα σκελετικών μυών, δηλαδή σε μυϊκά κύτταρα που μελετήθηκαν έξω από το ανθρώπινο σώμα.
Σχετική μελέτη σε ηλικιωμένα θηλυκά ποντίκια έδειξε ότι η χορήγηση συμπληρώματος Β12 βελτίωσε αρκετούς δείκτες μιτοχονδριακής υγείας στους μυς, μεταξύ των οποίων τον αριθμό και τη δομή των μιτοχονδρίων. Συνολικά, αυτά τα ευρήματα δείχνουν έναν πιθανό λόγο για τον οποίο ορισμένοι άνθρωποι με χαμηλή Β12 αναφέρουν κόπωση πριν ακόμη εντοπιστεί εμφανής αναιμία.
Τα ευρήματα αυτά δεν σημαίνουν ότι τα συμπληρώματα βιταμίνης Β12 μπορούν να αντιστρέψουν τη γήρανση ή να λειτουργήσουν ως ενισχυτικό ενέργειας για άτομα των οποίων τα επίπεδα Β12 είναι ήδη φυσιολογικά.
Οι επιστήμονες υποπτεύονταν εδώ και πολλά χρόνια ότι υπάρχει σύνδεση ανάμεσα στη Β12 και τη μιτοχονδριακή λειτουργία, επειδή ένα από τα δύο ένζυμα που εξαρτώνται από τη Β12 λειτουργεί μέσα στα μιτοχόνδρια. Προηγούμενες έρευνες έχουν επίσης δείξει ότι τα χαμηλά επίπεδα Β12 μπορεί να συνδέονται με χειρότερη μυϊκή λειτουργία στους ηλικιωμένους, αν και μεγάλο μέρος αυτών των δεδομένων είναι παρατηρησιακό και δεν μπορεί να αποδείξει σχέση αιτίας και αποτελέσματος.
Αν λοιπόν αισθάνεστε επίμονα κουρασμένοι, αξίζει να πληρώσετε για ενέσεις βιταμίνης Β12 σε κλινική ευεξίας ή medispa; Για τους περισσότερους ανθρώπους, όχι. Οι ενέσεις Β12 αποτελούν καθιερωμένη θεραπεία για διαγνωσμένη ανεπάρκεια, ιδιαίτερα όταν υπάρχει πρόβλημα απορρόφησης.
Ωστόσο, υπάρχουν λίγα στοιχεία ότι οι ενέσεις Β12 αυξάνουν την ενέργεια, βοηθούν στην απώλεια βάρους ή βελτιώνουν την απόδοση σε ανθρώπους των οποίων τα επίπεδα Β12 είναι ήδη φυσιολογικά. Το πιο χρήσιμο πρώτο βήμα είναι να βρεθεί τι προκαλεί την κόπωση.
Η ιστορία της βιταμίνης Β12 είναι ασυνήθιστη, επειδή ο οργανισμός χρειάζεται ελάχιστη ποσότητα, αλλά οι συνέπειες της ανεπάρκειας μπορεί να είναι σοβαρές. Πολύ πριν οι επιστήμονες κατανοήσουν τη χημική της σύσταση, οι γιατροί είχαν αναγνωρίσει ότι κάτι στο συκώτι μπορούσε να αποκαταστήσει τη δύναμη, την όρεξη και τη ζωτικότητα σε ασθενείς που βρίσκονταν σε απελπιστική κατάσταση.
Έναν αιώνα αργότερα, οι ερευνητές εξακολουθούν να διαπιστώνουν ότι αυτό το μικροσκοπικό μόριο που περιέχει κοβάλτιο κάνει περισσότερα από το να προλαμβάνει την αναιμία. Μπορεί επίσης να βοηθά να εξηγηθεί πώς τα κύτταρα διατηρούν την ενέργεια και τη λειτουργία τους καθώς το σώμα γερνά.
