Για τις περισσότερες γυναίκες, η ηλικία των 40 ή των 50 ετών σημαίνει συνήθως μια αναπόφευκτη μετάβαση: την περιεμμηνόπαυση και στη συνέχεια την ίδια την εμμηνόπαυση, η οποία ορίζεται τεχνικά ως η απουσία περιόδου για έναν χρόνο.
Ωστόσο, σε μια εποχή που οι άνθρωποι προσπαθούν να βελτιώσουν σχεδόν κάθε πτυχή της υγείας και της μακροζωίας τους, η ιδέα της καθυστέρησης της εμμηνόπαυσης κερδίζει έδαφος τόσο στους ερευνητικούς κύκλους όσο και στο ευρύ κοινό, ως ένας τρόπος μείωσης του κινδύνου νόσων.
Η συζήτηση περί καθυστέρησης της εμμηνόπαυσης
Αν και η καθυστέρηση της εμμηνόπαυσης μπορεί να παρατείνει το χρονικό περιθώριο για τη δημιουργία οικογένειας, η ιδέα έχει τραβήξει το ενδιαφέρον και για λόγους που δεν σχετίζονται ιδιαίτερα με την εγκυμοσύνη.
«Νομίζω ότι μία από τις μεγαλύτερες παρανοήσεις γύρω από την εμμηνόπαυση είναι ότι πρόκειται απλώς για θέμα γονιμότητας», εξήγησε στο Health η Berenice Benayoun, αναπληρώτρια καθηγήτρια Γεροντολογίας και Βιολογικών Επιστημών στο Leonard Davis School of Gerontology του University of Southern California.
Στην πραγματικότητα, ο χρόνος εμφάνισης της εμμηνόπαυσης συνδέεται στενά και με τη συνολική υγεία. Κατά την περιεμμηνόπαυση και την εμμηνόπαυση, εξήγησε η Benayoun, οι ωοθήκες μειώνουν σταδιακά την παραγωγή ορμονών, όπως τα οιστρογόνα και η προγεστερόνη, οι οποίες έχουν προστατευτική δράση σε όλο το σώμα. Η πτώση αυτών των ορμονών θεωρείται ότι συμβάλλει σε μια σειρά προβλημάτων υγείας που συνδέονται με την εμμηνόπαυση, όπως η καρδιοπάθεια, το εγκεφαλικό επεισόδιο και η οστεοπόρωση.
Ο ρόλος αυτών των ορμονών μπορεί επίσης να εξηγεί γιατί η εμμηνόπαυση σε μεγαλύτερη ηλικία έχει συσχετιστεί με χαμηλότερο δια βίου κίνδυνο για αυτές τις παθήσεις, αλλά και με μεγαλύτερο προσδόκιμο ζωής.
Παράγοντες που επηρεάζουν το πότε ξεκινά η εμμηνόπαυση
Παρά τη συζήτηση γύρω από την καθυστέρηση της εμμηνόπαυσης, προς το παρόν δεν υπάρχουν αποδεδειγμένες στρατηγικές που να μπορούν να το πετύχουν.
Όμως, οι ερευνητές έχουν εντοπίσει αρκετούς παράγοντες που επηρεάζουν το πότε ξεκινά η εμμηνόπαυση. Ορισμένοι δεν μπορούν να αλλάξουν, με σημαντικότερο τα γονίδια. «Η ηλικία στην οποία μπαίνει μια μητέρα στην εμμηνόπαυση έχει ισχυρή συσχέτιση με την ηλικία εμμηνόπαυσης της κόρης της», τόνισε η Kara Goldman, αναπαραγωγική ενδοκρινολόγος στο Northwestern University Feinberg School of Medicine.
Περιβαλλοντικοί παράγοντες, όπως η έκθεση σε χημειοθεραπεία και οι δυσμενείς εμπειρίες στην παιδική ηλικία, μπορούν επίσης να επιταχύνουν τη γήρανση των ωοθηκών και να συμβάλουν στην πιο πρώιμη εμφάνιση της εμμηνόπαυσης.
Παρόλα αυτά, ορισμένοι παράγοντες που συνδέονται με τον χρόνο εμφάνισης της εμμηνόπαυσης μπορούν να επηρεαστούν, όπως οι υγιεινές συνήθειες, για παράδειγμα η μεσογειακή διατροφή ή η συχνή άσκηση. Αν και δεν έχει αποδειχθεί ότι αυτές οι συνήθειες καθυστερούν την εμμηνόπαυση, μπορεί να συνδέονται με χαμηλότερο κίνδυνο πρώιμης εμμηνόπαυσης, επειδή στηρίζουν τη μεταβολική υγεία.
Όπως εξήγησε η Goldman, η κακή μεταβολική υγεία, δηλαδή η μειωμένη ικανότητα του οργανισμού να ρυθμίζει το σάκχαρο στο αίμα και να επεξεργάζεται αποτελεσματικά τα λιπαρά, μπορεί να αυξήσει την ενεργοποίηση μιας οδού που ονομάζεται mTOR, από τα αρχικά mammalian target of rapamycin, η οποία εμπλέκεται στην ανάπτυξη και την αναπαραγωγή. Η αυξημένη δραστηριότητα της mTOR μπορεί να οδηγήσει σε απώλεια ωοθυλακίων στις ωοθήκες, επιταχύνοντας τη γήρανσή τους. Αντίθετα, οι συνήθειες που βελτιώνουν τη μεταβολική υγεία (όπως η συστηματική αύξηση και ο περιορισμός των επεξεργασμένων υδατανθράκων) φαίνεται να μειώνουν αυτή τη δραστηριότητα και να προστατεύουν από την επιταχυνόμενη γήρανση των ωοθηκών.
Το κάπνισμα είναι ακόμη ένας σημαντικός παράγοντας που συνδέεται με τη γήρανση των ωοθηκών. «Οι γυναίκες που καπνίζουν πρέπει να γνωρίζουν ότι, φυσικά, το κάπνισμα αυξάνει τον κίνδυνο για κάθε μέρος του σώματος, αλλά ειδικά για τις ωοθήκες», είπε η Goldman.
Τι ισχύει για τις πειραματικές επιλογές;
Αρκετές δημοφιλείς θεραπείες έχουν παρουσιαστεί ως τρόποι καθυστέρησης της εμμηνόπαυσης, αλλά η επιστημονική τεκμηρίωση πίσω από αυτές είναι περιορισμένη.
Η πιο υποσχόμενη παρέμβαση είναι η ραπαμυκίνη, ένα φάρμακο που αναστέλλει την οδό mTOR και έχει φανεί ότι προστατεύει από τη γήρανση των ωοθηκών σε ποντίκια. Οι ερευνητές εξετάζουν αυτή την περίοδο αν η ραπαμυκίνη θα μπορούσε να καθυστερήσει την εμμηνόπαυση στους ανθρώπους, όμως οι μελέτες βρίσκονται ακόμη σε αρχικό στάδιο. Αυτό σημαίνει ότι είναι πολύ νωρίς για να συνταγογραφείται με ασφάλεια το φάρμακο από γιατρούς για αυτόν τον σκοπό.
Εκτός από τη ραπαμυκίνη, δημοφιλείς είναι και διάφορες άλλοι μέθοδοι, όπως η θεραπεία με κόκκινο φως και υπερβαρική οξυγονοθεραπεία, δηλαδή εισπνοή καθαρού οξυγόνου μέσα σε θάλαμο υπό πίεση, με στόχο να επιβραδύνει τη γήρανση των ωοθηκών. Εντούτοις, η Goldman επισήμανε ότι δεν υπάρχουν ισχυρά στοιχεία πως αυτές οι μέθοδοι μπορούν να επηρεάσουν το πότε θα ξεκινήσει η εμμηνόπαυση. Επιπλέον, συνοδεύονται από κινδύνους για την ασφάλεια, έστω και σπάνιους, και δεν είναι όλες οι γυναίκες κατάλληλες υποψήφιες.
«Δεν θέλω κάποιος να ξοδεύει χρήματα και χρόνο και πιθανώς να βάζει σε κίνδυνο την υγεία του, όταν δεν έχουμε δεδομένα που να υποστηρίζουν τη χρήση τους», είπε η Goldman.
Τι έχει πραγματικά σημασία
Αντί να εστιάζετε στην καθυστέρηση της εμμηνόπαυσης, οι ειδικοί συνιστούν να δώσετε βάρος στους τρόπους με τους οποίους μπορείτε να μειώσετε τους κινδύνους για την υγεία που μπορεί να εμφανιστούν σε αυτό το στάδιο της ζωής.
Η Juliana Kling, πρόεδρος του τμήματος Women’s Health Internal Medicine στη Mayo Clinic, ανέφερε ότι οι βασικές στρατηγικές περιλαμβάνουν την αποφυγή επεξεργασμένων τροφών και αλκοόλ, την ανάπτυξη τρόπων διαχείρισης του στρες και τον επαρκή ύπνο.
Ορισμένες γυναίκες μπορεί επίσης να ωφεληθούν από τη θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης, δηλαδή χάπια, επιθέματα ή άλλα σκευάσματα που αναπληρώνουν τα οιστρογόνα και την προγεστερόνη. «Αυτός είναι στην πραγματικότητα ο καλύτερος τρόπος να γίνει πιο ομαλά η μετάβαση και να περιοριστούν οι αρνητικές επιπτώσεις της εμμηνόπαυσης στην υγεία», υπογράμμισε η Benayoun.
Συνολικά, όμως, είναι σημαντικό να θυμάστε ότι η εμμηνόπαυση «είναι ένα φυσικό φαινόμενο», κατέληξε η Kling. Ακόμη και αν οι επιστήμονες βρουν τελικά έναν τρόπο να καθυστερήσουν ελαφρώς τη διαδικασία, πρόσθεσε, οι γυναίκες θα τη βιώσουν κάποια στιγμή. Γι’ αυτό είναι ακόμη πιο σημαντικό να υπάρχουν διαθέσιμα εργαλεία που θα κάνουν τη μετάβαση πιο ομαλή.
