Οι ημερομηνίες λήξης αποτελούν βασικό κριτήριο ασφάλειας για τα τρόφιμα, όμως πολλοί αναρωτιέστε αν ισχύει το ίδιο και για τα φάρμακα. Είναι πράγματι επικίνδυνα όταν λήξουν ή απλώς χάνουν μέρος της δράσης τους; Η απάντηση δεν είναι απόλυτη και εξαρτάται από τον τύπο του φαρμάκου, τη χρήση του και τις συνθήκες αποθήκευσης.
Σύμφωνα με επιστημονικά δεδομένα, τα περισσότερα φάρμακα δεν γίνονται τοξικά μετά την ημερομηνία λήξης τους. Αυτό που συμβαίνει κυρίως είναι ότι μειώνεται σταδιακά η δραστικότητά τους, λόγω αλλαγών στη χημική τους σύσταση. Με απλά λόγια, μπορεί να συνεχίσουν να είναι ασφαλή, αλλά να μην είναι το ίδιο αποτελεσματικά. Αυτή η μείωση της ισχύος, ωστόσο, δεν είναι αμελητέα, ειδικά όταν πρόκειται για σοβαρές παθήσεις.
Η μειωμένη αποτελεσματικότητα μπορεί να έχει σημαντικές συνέπειες. Για παράδειγμα, η λήψη ληγμένων αντιβιοτικών ενδέχεται να μην εξαλείψει πλήρως μια λοίμωξη. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε επιδείνωση της νόσου, αλλά και στην ανάπτυξη αντοχής στα αντιβιοτικά. Αντίστοιχα, φάρμακα που απαιτούν ακριβή δοσολογία για να δράσουν σωστά δεν θα πρέπει να χρησιμοποιούνται μετά τη λήξη τους.
Υπάρχουν συγκεκριμένες κατηγορίες φαρμάκων για τις οποίες η χρήση μετά την ημερομηνία λήξης θεωρείται δυνητικά επικίνδυνη. Σε αυτές περιλαμβάνονται τα αντιπηκτικά, τα αντιαιμοπεταλιακά, η ινσουλίνη, τα φάρμακα για επιληψία και οι ορμόνες θυρεοειδούς. Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, η μειωμένη δραστικότητα μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές επιπλοκές, καθώς η θεραπευτική δράση εξαρτάται απόλυτα από την ακρίβεια της δόσης, αναφέρει το University Hospitals.
Οι ημερομηνίες λήξης δεν είναι τυχαίες. Οι κατασκευαστές καθορίζουν το χρονικό διάστημα κατά το οποίο εγγυώνται ότι το φάρμακο παραμένει σταθερό και αποτελεσματικό υπό συγκεκριμένες συνθήκες αποθήκευσης. Στην πράξη, οι εκτιμήσεις αυτές είναι συνήθως συντηρητικές, καθώς δεν είναι εφικτό να μελετηθεί η σταθερότητα ενός φαρμάκου για δεκαετίες πριν κυκλοφορήσει. Αυτό σημαίνει ότι κάποια φάρμακα μπορεί να διατηρούν μέρος της δράσης τους και μετά τη λήξη, χωρίς όμως αυτό να αποτελεί εγγύηση.
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται και στον τρόπο φύλαξης των φαρμάκων. Η θερμοκρασία, η υγρασία και η έκθεση στο φως επηρεάζουν σημαντικά την αποτελεσματικότητά τους. Τα φάρμακα θα πρέπει να φυλάσσονται σε δροσερό και σκοτεινό περιβάλλον, εκτός αν υπάρχουν συγκεκριμένες οδηγίες για ψύξη. Το μπάνιο δεν θεωρείται κατάλληλος χώρος, καθώς οι συχνές μεταβολές υγρασίας μπορούν να αλλοιώσουν τη σύστασή τους.
Όσον αφορά τα μη συνταγογραφούμενα φάρμακα, όπως τα αναλγητικά ή τα αντιπυρετικά, η εικόνα είναι πιο ήπια. Σε περιπτώσεις ήπιων συμπτωμάτων, η χρήση ενός φαρμάκου που έχει λήξει πρόσφατα μπορεί να μην εγκυμονεί άμεσο κίνδυνο, ωστόσο η αποτελεσματικότητά του μπορεί να είναι μειωμένη. Αν πρόκειται για συστηματική χρήση ή για πρόληψη, όπως στην περίπτωση της ασπιρίνης για καρδιαγγειακή προστασία, συνιστάται η άμεση αντικατάσταση.
