Το ψωμί αποτελεί διαχρονικά βασικό στοιχείο της διατροφής, στηρίζοντας κοινωνίες για γενιές. Είναι βαθιά ενταγμένο στην καθημερινότητα. Ωστόσο, καθώς τα ποσοστά παχυσαρκίας συνεχίζουν να αυξάνονται, οι επιστήμονες αρχίζουν να εξετάζουν αν αυτή η εξάρτηση από βασικούς υδατάνθρακες εξακολουθεί να είναι συμβατή με τις σύγχρονες διατροφικές συνήθειες.

Η παχυσαρκία αυξάνει τον κίνδυνο για πολλές ασθένειες που σχετίζονται με τον τρόπο ζωής, γι’ αυτό και η πρόληψή της αποτελεί βασική προτεραιότητα για τη δημόσια υγεία. Μέχρι σήμερα, η έρευνα έχει επικεντρωθεί κυρίως στην υψηλή κατανάλωση λιπαρών ως βασικό παράγοντα αύξησης βάρους. Για τον λόγο αυτό, πολλές μελέτες σε ζώα βασίζονται σε διατροφές πλούσιες σε λιπαρά.

Όμως, οι υδατάνθρακες όπως το ψωμί, το ρύζι και τα ζυμαρικά καταναλώνονται καθημερινά σε όλο τον κόσμο, χωρίς όμως ο ρόλος τους στην παχυσαρκία και στον μεταβολισμό να έχει μελετηθεί στον ίδιο βαθμό. Αν και πολλοί πιστεύουν ότι «το ψωμί παχαίνει» ή ότι «οι υδατάνθρακες πρέπει να περιορίζονται», παραμένει ασαφές αν το πρόβλημα βρίσκεται στα ίδια τα τρόφιμα ή στον τρόπο με τον οποίο τα επιλέγετε και τα καταναλώνετε.

Η μελέτη εξετάζει την προτίμηση στους υδατάνθρακες και τις επιπτώσεις στον μεταβολισμό

Για να απαντήσει σε αυτά τα ερωτήματα, ερευνητική ομάδα με επικεφαλής τον Shigenobu Matsumura, καθηγητή στο Graduate School of Human Life and Ecology του Osaka Metropolitan University, μελέτησε πώς οι υδατάνθρακες επηρεάζουν τη διατροφική συμπεριφορά και τον μεταβολισμό σε ποντίκια.

Οι ερευνητές εξέτασαν αν τα ποντίκια προτιμούν τρόφιμα όπως το σιτάρι, το ψωμί και το ρύζι σε σχέση με την τυπική τροφή τους, καθώς και πώς αυτές οι επιλογές επηρεάζουν το σωματικό βάρος και την ενεργειακή δαπάνη. Τα ζώα χωρίστηκαν σε διαφορετικές ομάδες διατροφής, όπως: μόνο τυπική τροφή, τυπική τροφή με προσθήκη ψωμιού, τυπική τροφή με προσθήκη αλευριού σίτου, τυπική τροφή με προσθήκη αλευριού ρυζιού, διατροφή πλούσια σε λιπαρά σε συνδυασμό με τυπική τροφή, και διατροφή πλούσια σε λιπαρά σε συνδυασμό με αλεύρι σίτου. Η ομάδα κατέγραψε τις αλλαγές στο σωματικό βάρος, την ενεργειακή δαπάνη, τους μεταβολίτες στο αίμα και την έκφραση γονιδίων στο συκώτι.

Η προτίμηση στους υδατάνθρακες συνδέεται με αύξηση βάρους χωρίς περισσότερες θερμίδες

Τα αποτελέσματα, που δημοσιεύτηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Molecular Nutrition & Food Research, έδειξαν ότι τα ποντίκια έδειξαν έντονη προτίμηση στις τροφές πλούσιες σε υδατάνθρακες και ουσιαστικά εγκατέλειψαν την τυπική τροφή τους. Αν και η συνολική πρόσληψη θερμίδων δεν αυξήθηκε σημαντικά, το σωματικό βάρος και η λιπώδης μάζα αυξήθηκαν.

Τα ποντίκια που κατανάλωναν αλεύρι ρυζιού πήραν βάρος με παρόμοιο τρόπο με εκείνα που κατανάλωναν αλεύρι σίτου. Αντίθετα, τα ποντίκια που ακολουθούσαν διατροφή πλούσια σε λιπαρά σε συνδυασμό με αλεύρι σίτου πήραν λιγότερο βάρος σε σύγκριση με εκείνα που ακολουθούσαν διατροφή πλούσια σε λιπαρά σε συνδυασμό με τυπική τροφή.

«Αυτά τα ευρήματα δείχνουν ότι η αύξηση βάρους ενδέχεται να μην σχετίζεται με κάποια συγκεκριμένη ιδιότητα του σίτου, αλλά με την έντονη προτίμηση στους υδατάνθρακες και τις μεταβολικές αλλαγές που τη συνοδεύουν», εξήγησε ο Shigenobu Matsumura, καθηγητής στο Osaka Metropolitan University.

Η μειωμένη ενεργειακή δαπάνη φαίνεται να παίζει καθοριστικό ρόλο

Η ερευνητική ομάδα χρησιμοποίησε επίσης έμμεση θερμιδομετρία, με ανάλυση των αναπνευστικών αερίων, για να κατανοήσει καλύτερα πώς χρησιμοποιείται η ενέργεια στον οργανισμό. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η αύξηση βάρους δεν οφείλεται μόνο σε «υπερκατανάλωση τροφής», αλλά σε μείωση της ενεργειακής δαπάνης.

Πιο αναλυτικά, καταγράφηκαν υψηλότερα επίπεδα λιπαρών οξέων στο αίμα και χαμηλότερα επίπεδα απαραίτητων αμινοξέων. Στο συκώτι παρατηρήθηκε αυξημένη συσσώρευση λίπους, καθώς και ενισχυμένη δραστηριότητα γονιδίων που σχετίζονται με την παραγωγή λιπαρών οξέων και τη μεταφορά λιπιδίων.

Όταν το αλεύρι σίτου αφαιρέθηκε από τη διατροφή, τόσο το σωματικό βάρος όσο και οι μεταβολικές διαταραχές βελτιώθηκαν γρήγορα. Αυτό δείχνει ότι η απομάκρυνση από μια διατροφή πλούσια σε σιτάρι και η μετάβαση σε μια πιο ισορροπημένη διατροφή μπορεί να βοηθήσει πιο αποτελεσματικά στη ρύθμιση του σωματικού βάρους.

Τι σημαίνουν τα ευρήματα για τους ανθρώπους

«Στη συνέχεια, σκοπεύουμε να εστιάσουμε την έρευνά μας στους ανθρώπους, ώστε να διαπιστώσουμε σε ποιο βαθμό οι μεταβολικές αλλαγές που εντοπίστηκαν σε αυτή τη μελέτη ισχύουν και στις πραγματικές διατροφικές συνήθειες.

Παράλληλα, θα διερευνήσουμε πώς παράγοντες όπως τα δημητριακά ολικής άλεσης, τα μη επεξεργασμένα δημητριακά και τα τρόφιμα πλούσια σε φυτικές ίνες, καθώς και οι συνδυασμοί τους με πρωτεΐνες και λιπαρά, οι μέθοδοι επεξεργασίας των τροφίμων και ο χρόνος κατανάλωσης, επηρεάζουν τις μεταβολικές αποκρίσεις στην πρόσληψη υδατανθράκων. Στόχος είναι στο μέλλον αυτά τα δεδομένα να αποτελέσουν επιστημονική βάση για την επίτευξη ισορροπίας μεταξύ «γεύσης» και «υγείας» στους τομείς της διατροφικής καθοδήγησης, της διατροφικής εκπαίδευσης και της ανάπτυξης τροφίμων», κατέληξε ο Shigenobu Matsumura, καθηγητής στο Osaka Metropolitan University.