Ένα σάκχαρο που υπάρχει φυσικά στο κόκκινο κρέας μπορεί να βοηθήσει τους επιστήμονες να εξηγήσουν γιατί η κατανάλωσή του συνδέεται με μεγαλύτερο κίνδυνο διαβήτη τύπου 2. Σύμφωνα με τα προκαταρκτικά ευρήματα μιας μεγάλης μελέτης παρατήρησης, όσοι προσλαμβάνουν τις μεγαλύτερες ποσότητες αυτού του σακχάρου έχουν σημαντικά υψηλότερο κίνδυνο να εμφανίσουν τη νόσο. Πιθανή εξήγηση είναι η αντίδραση του ανοσοποιητικού συστήματος και η χρόνια φλεγμονή που μπορεί να προκαλεί.

Πρόκειται για το Ν-γλυκολυλονευραμινικό οξύ (Neu5Gc), το οποίο βρίσκεται σε ιδιαίτερα μεγάλες ποσότητες στο μοσχαρίσιο και το αρνίσιο κρέας. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι συμμετέχοντες που προσλάμβαναν το περισσότερο Neu5Gc από κρέας είχαν 63% υψηλότερο κίνδυνο εμφάνισης διαβήτη τύπου 2 σε σύγκριση με εκείνους που προσλάμβαναν το λιγότερο.

Η συσχέτιση παρέμεινε στατιστικά σημαντική ακόμη και όταν στην ανάλυση συνυπολογίστηκαν γνωστοί παράγοντες κινδύνου για διαβήτη, όπως η σωματική δραστηριότητα, η συνολική διατροφή, το κάπνισμα και τα προϋπάρχοντα προβλήματα υγείας. Όταν οι ερευνητές έλαβαν υπόψη και τον δείκτη μάζας σώματος, η συσχέτιση εξασθένησε, αλλά παρέμεινε στατιστικά σημαντική.

Τα ευρήματα παρουσιάστηκαν στο ετήσιο συνέδριο της Ευρωπαϊκής Εταιρείας για τη Μελέτη του Διαβήτη, στο Μιλάνο.

«Τα ευρήματά μας ενισχύουν την υπόθεση ότι η χρόνια φλεγμονή αποτελεί έναν συγκεκριμένο μηχανισμό που συνδέει την κατανάλωση κόκκινου κρέατος με τον διαβήτη τύπου 2. Η σύνδεση αυτή φαίνεται να εξηγείται μόνο εν μέρει από την ποσότητα κόκκινου κρέατος που καταναλώνει κάποιος και να είναι εν μέρει ανεξάρτητη από το σωματικό λίπος», δήλωσε ο επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, δρ Leopold Fezeu, από το Πανεπιστήμιο Sorbonne Paris Nord, στο Μπομπινί της Γαλλίας.

Οι ερευνητές παρατήρησαν παράλληλα ότι όσο αυξανόταν η πρόσληψη Neu5Gc από κρέας τόσο αυξανόταν γενικά και ο κίνδυνος διαβήτη. Η σύνδεση ήταν εντονότερη σε όσους προσλάμβαναν τις μεγαλύτερες ποσότητες.

«Αν και δεν γνωρίζουμε ακριβώς σε ποιες ποσότητες το Neu5Gc προκαλεί ανοσολογική αντίδραση, τα δεδομένα μας δείχνουν ότι η μεγαλύτερη πρόσληψή του από κρέας συνδέεται με προοδευτικά υψηλότερο κίνδυνο διαβήτη τύπου 2».

Πώς μπορεί ένα σάκχαρο του κόκκινου κρέατος να προκαλεί φλεγμονή

Τα περισσότερα θηλαστικά παράγουν φυσικά Neu5Gc. Οι άνθρωποι, όμως, έχασαν αυτή την ικανότητα εξαιτίας μιας μετάλλαξης στο γονίδιο CMAH, η οποία συνέβη στο μακρινό εξελικτικό παρελθόν. Παρ’ όλα αυτά, το σάκχαρο μπορεί να εισέλθει στον ανθρώπινο οργανισμό μέσω της διατροφής.

Υπάρχει στο κόκκινο κρέας, κυρίως στο μοσχαρίσιο και το αρνίσιο, ενώ μικρότερες ποσότητες βρίσκονται και στα γαλακτοκομικά προϊόντα.

Όταν καταναλώνετε τρόφιμα που περιέχουν Neu5Gc, ο οργανισμός σας το απορροφά και μπορεί να το ενσωματώσει στους ιστούς του. Επειδή, ωστόσο, δεν παράγει ο ίδιος αυτό το μόριο, το ανοσοποιητικό σύστημα μπορεί να το αναγνωρίσει ως ξένο. Οι επιστήμονες το κατατάσσουν στα λεγόμενα ξενο-αυτοαντιγόνα: ξένες ουσίες που ενσωματώνονται στους ιστούς του οργανισμού και μπορούν να προκαλέσουν ανοσολογική αντίδραση.

Το ανοσοποιητικό σύστημα αντιδρά παράγοντας αντισώματα κατά του Neu5Gc. Η παρατεταμένη αυτή αντίδραση, που ονομάζεται ξενοσιαλίτιδα (xenosialitis), έχει συσχετιστεί σε προηγούμενες έρευνες με καρδιαγγειακά νοσήματα και καρκίνο.

Οι ερευνητές εκτιμούν ότι αυτή η επίμονη φλεγμονώδης αντίδραση θα μπορούσε να συμβάλλει και στην εμφάνιση διαβήτη τύπου 2. Μέχρι τη συγκεκριμένη έρευνα, πάντως, καμία μεγάλη προοπτική μελέτη δεν είχε εξετάσει εάν το Neu5Gc που προσλαμβάνεται μέσω της διατροφής μπορεί να αυξάνει τον κίνδυνο διαβήτη προκαλώντας χρόνια φλεγμονή.

Μελέτη σε σχεδόν 90.000 ενήλικες με πολυετή παρακολούθηση

Για να διερευνήσουν αυτή την πιθανή σύνδεση, οι επιστήμονες ανέλυσαν στοιχεία για τη διατροφή και την υγεία 89.953 ενηλίκων που συμμετείχαν στη NutriNet-Santé. Πρόκειται για μια μεγάλη γαλλική μελέτη παρατήρησης, η οποία παρακολουθεί τους συμμετέχοντες σε βάθος χρόνου για να εξετάσει πώς η διατροφή και ο τρόπος ζωής επηρεάζουν την υγεία.

Κάθε συμμετέχων κατέγραψε τι έφαγε και τι ήπιε σε τρία διαφορετικά 24ωρα. Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν στη συνέχεια μια επικυρωμένη βάση δεδομένων τροφίμων για να υπολογίσουν την πιθανή πρόσληψη Neu5Gc, με βάση τη μετρημένη περιεκτικότητα των τροφίμων σε αυτό το σάκχαρο.

Η ανάλυση κάλυψε διάφορα είδη κόκκινου κρέατος, όπως μοσχάρι, αρνί, χοιρινό, κουνέλι, κατσίκι και κυνήγι. Τα επεξεργασμένα κρέατα, όπως το μπέικον, τα λουκάνικα και τα παστά κρέατα, εξετάστηκαν ως ξεχωριστή κατηγορία. Ξεχωριστά αναλύθηκαν και τα γαλακτοκομικά προϊόντα.

Από τις διατροφικές καταγραφές, οι επιστήμονες υπολόγισαν τη συνολική πρόσληψη Neu5Gc από όλα τα τρόφιμα που είχαν δηλώσει οι συμμετέχοντες. Έπειτα κατέταξαν τους άνδρες και τις γυναίκες χωριστά, ανάλογα με την ποσότητα Neu5Gc που προσλάμβαναν από κρέας, και τους χώρισαν σε πέντε ισάριθμες ομάδες, τα λεγόμενα πεμπτημόρια.

Στη συνέχεια συνέκριναν τον κίνδυνο διαβήτη μεταξύ των ομάδων, χρησιμοποιώντας ως σημείο αναφοράς την ομάδα με τη χαμηλότερη πρόσληψη.

Έως 63% υψηλότερος κίνδυνος σε όσους προσλάμβαναν τις μεγαλύτερες ποσότητες

Τα αποτελέσματα έδειξαν σημαντική συσχέτιση ανάμεσα στην πρόσληψη Neu5Gc από κρέας και στην πιθανότητα εμφάνισης διαβήτη τύπου 2. Η συσχέτιση ήταν ιδιαίτερα έντονη στους συμμετέχοντες με την υψηλότερη εκτιμώμενη πρόσληψη.

Όσοι ανήκαν στην ομάδα με την υψηλότερη πρόσληψη είχαν 63% μεγαλύτερο κίνδυνο εμφάνισης της νόσου σε σύγκριση με εκείνους στην ομάδα με τη χαμηλότερη. Στην αμέσως επόμενη ομάδα, με τη δεύτερη υψηλότερη πρόσληψη, ο κίνδυνος ήταν αυξημένος κατά 41%. Τα ποσοστά αυτά προέκυψαν από την ανάλυση ανδρών και γυναικών συνολικά.

Στις εκτιμήσεις συνυπολογίστηκαν παράγοντες που θα μπορούσαν να επηρεάσουν τα αποτελέσματα, όπως η ηλικία, το φύλο, η άσκηση, η συνολική ποιότητα της διατροφής, το κάπνισμα και τα προϋπάρχοντα προβλήματα υγείας.

Οι ερευνητές εξέτασαν επίσης πόσο κρέας κατανάλωναν συνήθως οι συμμετέχοντες.

Στους άνδρες της ομάδας με την υψηλότερη πρόσληψη Neu5Gc, η διάμεση κατανάλωση κόκκινου κρέατος ήταν 97 γραμμάρια την ημέρα και έφτανε τα 136 γραμμάρια μαζί με τα επεξεργασμένα κρέατα. Στις γυναίκες, οι αντίστοιχες ποσότητες ήταν 73 και 96 γραμμάρια την ημέρα.

Στην ομάδα με τη χαμηλότερη πρόσληψη, αντίθετα, οι άνδρες κατανάλωναν διάμεση ποσότητα μόλις 5 γραμμαρίων κόκκινου κρέατος ημερησίως, ή 21 γραμμαρίων μαζί με τα επεξεργασμένα κρέατα. Στις γυναίκες, οι αντίστοιχες τιμές ήταν 0 και 9 γραμμάρια.

Η σύνδεση του Neu5Gc με τον διαβήτη παρατηρήθηκε τόσο στους άνδρες όσο και στις γυναίκες, χωρίς στατιστικά σημαντικές ενδείξεις ότι διέφερε μεταξύ των δύο φύλων (βλ. πίνακες στις σημειώσεις προς τους συντάκτες).

Τα ευρήματα παρέμειναν παρόμοια όταν στην ανάλυση συνυπολογίστηκαν και οι διαφορές στη συνολική πρόσληψη θερμίδων.

Οι επιστήμονες παρατήρησαν ότι ο κίνδυνος διαβήτη αυξανόταν πιο απότομα στις υψηλότερες προσλήψεις Neu5Gc. Μια πιθανή εξήγηση είναι ότι, όταν συσσωρευτεί μια ορισμένη ποσότητα του ξένου σακχάρου στους ιστούς, το ανοσοποιητικό σύστημα αρχίζει να αντιδρά εντονότερα. Η ύπαρξη ενός τέτοιου ορίου, πάντως, δεν έχει επιβεβαιωθεί.

Όταν οι ερευνητές συνυπολόγισαν επιπλέον τη συνολική ποσότητα κόκκινου κρέατος που κατανάλωναν οι συμμετέχοντες, η συσχέτιση ανάμεσα στο Neu5Gc και στον διαβήτη εξασθένησε και δεν ήταν πλέον στατιστικά σημαντική. Παρέμεινε, πάντως, προς την ίδια κατεύθυνση: η υψηλότερη πρόσληψη εξακολουθούσε να συνδέεται με υψηλότερο εκτιμώμενο κίνδυνο.

Επομένως, η μελέτη δεν μπορεί να δείξει εάν ο αυξημένος κίνδυνος οφείλεται στο ίδιο το Neu5Gc ή σε άλλα συστατικά του κόκκινου κρέατος. Τα ευρήματα αφήνουν ανοιχτό το ενδεχόμενο το σάκχαρο να συμβάλλει στη σύνδεση, χωρίς όμως να αποδεικνύουν ότι η επίδρασή του είναι ανεξάρτητη από την κατανάλωση κόκκινου κρέατος.

Το αυξημένο βάρος δεν φαίνεται να εξηγεί ολόκληρη τη σύνδεση

Ένα ακόμη εύρημα ήταν ότι η παχυσαρκία φάνηκε να εξηγεί μόνο ένα σχετικά μικρό μέρος της συσχέτισης.

Σύμφωνα με τους υπολογισμούς των ερευνητών, στην παχυσαρκία αποδιδόταν περίπου το 13% της σχέσης ανάμεσα στην πρόσληψη Neu5Gc από κρέας και στον διαβήτη τύπου 2.

Αυτό υποδηλώνει ότι στη σύνδεση μπορεί να συμβάλλουν σε σημαντικό βαθμό και παράγοντες που δεν σχετίζονται με το αυξημένο σωματικό βάρος.

Μια πιθανή εξήγηση είναι ότι η ανοσολογική αντίδραση στο Neu5Gc προκαλεί χρόνια φλεγμονή, η οποία επηρεάζει τα κύτταρα που παράγουν ινσουλίνη ή τους ιστούς που φυσιολογικά ανταποκρίνονται σε αυτήν. Με αυτόν τον τρόπο θα μπορούσε να αυξάνεται η πιθανότητα εμφάνισης διαβήτη τύπου 2, ακόμη και χωρίς σημαντική αύξηση του βάρους.

Χρειάζονται, όμως, περισσότερες μελέτες για να διαπιστωθεί εάν αυτές οι φλεγμονώδεις διεργασίες εξηγούν πράγματι τη συσχέτιση.

Γιατί δεν παρατηρήθηκε το ίδιο με τα γαλακτοκομικά

Μολονότι Neu5Gc υπάρχει τόσο στο κόκκινο κρέας όσο και στα γαλακτοκομικά προϊόντα, τα αποτελέσματα διέφεραν ανάλογα με την πηγή από την οποία προερχόταν.

Η υψηλότερη πρόσληψη Neu5Gc από γαλακτοκομικά δεν συνδέθηκε με αυξημένο κίνδυνο διαβήτη τύπου 2.

Αυτό μπορεί να οφείλεται στο ότι το αγελαδινό γάλα περιέχει σχετικά μικρές ποσότητες Neu5Gc σε σύγκριση με το μοσχαρίσιο και το αρνίσιο κρέας. Ενδέχεται επίσης να παίζει ρόλο το ότι μια συνηθισμένη μερίδα γαλακτοκομικών προσφέρει μικρότερη ποσότητα του συγκεκριμένου σακχάρου.

Όταν οι ερευνητές εξέτασαν τη συνολική πρόσληψη Neu5Gc από όλες τις διατροφικές πηγές, διαπίστωσαν ότι η ομάδα με την υψηλότερη πρόσληψη είχε 37% μεγαλύτερο κίνδυνο εμφάνισης διαβήτη τύπου 2 σε σύγκριση με την ομάδα με τη χαμηλότερη.

Η συσχέτιση αυτή φάνηκε να οφείλεται κυρίως στο Neu5Gc που προερχόταν από το κόκκινο κρέας.

«Συνολικά, τα ευρήματα αυτά υποδηλώνουν ότι η σύνδεση ανάμεσα στο Neu5Gc και στον διαβήτη τύπου 2 μπορεί να εξαρτάται από τη διατροφική πηγή του. Η πρόσληψη Neu5Gc από κρέας συνδέεται ισχυρότερα με τον κίνδυνο διαβήτη τύπου 2 σε σχέση με τη συνολική πρόσληψή του από τη διατροφή», τόνισε ο δρ Fezeu. «Μπορεί να υπάρχουν διαφορές ανάμεσα στις πηγές ή να συμβάλλουν και άλλα συστατικά του κόκκινου κρέατος».

Θα βοηθούσε η αντικατάσταση του κόκκινου κρέατος με άλλες πηγές πρωτεΐνης;

Τα ευρήματα θέτουν το ερώτημα εάν η μικρότερη πρόσληψη Neu5Gc από κρέας θα μπορούσε μελλοντικά να αποτελέσει έναν τρόπο μείωσης του κινδύνου διαβήτη.

Οι ερευνητές τονίζουν, ωστόσο, ότι χρειάζονται μελέτες για να διαπιστωθεί εάν η αντικατάσταση τροφίμων πλούσιων σε Neu5Gc με άλλες πηγές πρωτεΐνης προσφέρει πράγματι μετρήσιμα οφέλη για την υγεία.

«Δεδομένου του πόσο συχνά καταναλώνεται κόκκινο κρέας στη δυτικού τύπου διατροφή, η ισχυρή συσχέτιση ανάμεσα στην πρόσληψη Neu5Gc από κρέας και στον κίνδυνο διαβήτη τύπου 2 αποτελεί σημαντικό εύρημα. Οι μελλοντικές έρευνες θα πρέπει να εξετάσουν εάν η μείωση αυτής της πρόσληψης θα μπορούσε να βοηθήσει στην πρόληψη της νόσου. Για παράδειγμα, θα μπορούσε να εξεταστεί η επιλογή πουλερικών ή φυτικών πηγών πρωτεΐνης αντί για μοσχαρίσιο και αρνίσιο κρέας, τα οποία έχουν την υψηλότερη περιεκτικότητα σε Neu5Gc. Η άμεση μέτρηση των αντισωμάτων κατά του Neu5Gc σε μεγάλες ομάδες συμμετεχόντων θα βοηθούσε επιπλέον να ελεγχθεί απευθείας ο μηχανισμός της ξενοσιαλίτιδας στον άνθρωπο».

Η ερευνητική ομάδα σχεδιάζει να εξετάσει πώς αλληλεπιδρά το Neu5Gc με άλλα συστατικά του κόκκινου κρέατος, μεταξύ των οποίων ο αιμικός σίδηρος, μια μορφή σιδήρου που προσλαμβάνεται μέσω της διατροφής. Στόχος είναι να διερευνηθεί πώς τα συστατικά αυτά, σε συνδυασμό, μπορεί να σχετίζονται με τον κίνδυνο διαβήτη.

Οι επιστήμονες σκοπεύουν επίσης να μετρήσουν απευθείας τα αντισώματα κατά του Neu5Gc. Έτσι θα μπορέσουν να εξετάσουν εάν η συγκεκριμένη ανοσολογική αντίδραση αποτελεί σημαντικό βιολογικό μηχανισμό που συνδέει την κατανάλωση κόκκινου κρέατος με τον διαβήτη τύπου 2.

Σε κάθε περίπτωση, οι ερευνητές διευκρινίζουν ότι τα ευρήματα είναι προκαταρκτικά και δεν έχουν ακόμη επικυρωθεί. Οι εκτιμήσεις που παρουσιάστηκαν ενδέχεται να αλλάξουν όταν ολοκληρωθεί η τελική ανάλυση. Καθώς πρόκειται για μελέτη παρατήρησης, δεν μπορεί να αποδείξει ότι το Neu5Gc προκαλεί διαβήτη τύπου 2 ούτε να προσδιορίσει με ακρίβεια ποιοι παράγοντες ευθύνονται για τον αυξημένο κίνδυνο.

Τα ευρήματα προσφέρουν, επομένως, μια πιθανή νέα εξήγηση για τη γνωστή σύνδεση ανάμεσα στην κατανάλωση κόκκινου κρέατος και στον διαβήτη. Απαιτείται, εντούτοις, περαιτέρω έρευνα για να διαπιστωθεί εάν το Neu5Gc συμβάλλει άμεσα στην εμφάνιση της νόσου.