Σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι βρίσκεται η σχέση της κοινωνίας με την επιστημονική κοινότητα, καθώς η επιστήμη και οι εκπρόσωποί της αντιμετωπίζουν μια πρωτοφανή υποχώρηση της εμπιστοσύνης των πολιτών διεθνώς. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της μεγάλης παγκόσμιας έρευνας Wellcome Global Monitor 2026, στην οποία συμμετείχαν περισσότεροι από 140.000 άνθρωποι από 140 χώρες, οι δείκτες εμπιστοσύνης έχουν φτάσει πλέον σε επίπεδα χαμηλότερα ακόμα και από εκείνα πριν από την πανδημία.

Η σημαντική άνοδος της εκτίμησης προς τους ερευνητές που καταγράφηκε κατά τη διάρκεια της υγειονομικής κρίσης του 2020 αποδείχθηκε πρόσκαιρη. Το ποσοστό των ανθρώπων που δηλώνουν ότι εμπιστεύονται «πολύ» την επιστήμη μειώθηκε αισθητά τα τελευταία χρόνια, αποκαλύπτοντας ότι η συλλογική γνώση δεν αντιμετωπίζεται πλέον από όλους ως ένα καθολικό κοινωνικό αγαθό.

Στοιχεία

Το 2025, το 72% των ανθρώπων δήλωσε ότι τρέφει «κάποια» ή «μεγάλη» εμπιστοσύνη στην επιστήμη, ποσοστό μειωμένο σε σχέση με το υψηλό του 80% το 2020 και του 77% το 2018, όταν διεξήγαμε την έρευνα για πρώτη φορά.

Το ποσοστό των ανθρώπων που τρέφουν ελάχιστη ή καθόλου εμπιστοσύνη στην επιστήμη έχει αυξηθεί. Το 2025, το 19% δήλωσε ότι εμπιστεύεται την επιστήμη «όχι πολύ» ή «καθόλου», ποσοστό αυξημένο σε σχέση με το 13% που καταγράφηκε τόσο το 2018 όσο και το 2020.

Οι επιστήμονες παραμένουν μία από τις ομάδες που απολαμβάνουν τη μεγαλύτερη εμπιστοσύνη στην κοινωνία, ωστόσο η θέση τους είναι η λιγότερο σταθερή. Το ποσοστό των ανθρώπων που εμπιστεύονται τους επιστήμονες «πολύ» αυξήθηκε από 34% το 2018 σε 43% το 2020, για να υποχωρήσει στη συνέχεια στο 32% το 2025. Πρόκειται για μεγαλύτερη πτώση σε σύγκριση με οποιαδήποτε άλλη ομάδα που εξετάζεται στο πλαίσιο της έρευνας.

Παράλληλα, η εμπιστοσύνη στην επιστήμη είναι χαμηλότερη μεταξύ των ανθρώπων που δυσκολεύονται να καλύψουν τις βασικές τους ανάγκες. Το 2025, όσοι δήλωσαν ότι ζουν άνετα με το τρέχον εισόδημά τους είχαν περίπου διπλάσιες πιθανότητες να εμπιστεύονται την επιστήμη «πολύ» (39%) σε σύγκριση με εκείνους που δήλωσαν ότι αντιμετωπίζουν δυσκολίες (20%). Από το 2018, το χάσμα αυτό έχει διευρυνθεί από τις 13 στις 19 ποσοστιαίες μονάδες. Όσοι έχουν λιγότερη εμπιστοσύνη στους εθνικούς θεσμούς, χαμηλότερη εμπιστοσύνη στην κυβέρνηση και ισχυρότερη αντίληψη περί διαφθοράς, είναι λιγότερο πιθανό να εμπιστεύονται την επιστήμη. Χώρες με μεγαλύτερη οικονομική ανισότητα τείνουν επίσης να παρουσιάζουν χαμηλότερα επίπεδα εμπιστοσύνης στην επιστήμη.

Οι εμπειρίες από τον τομέα της υγείας παίζουν ρόλο. Σε παγκόσμιο επίπεδο, το 26% των ανθρώπων εμπιστεύεται «πολύ» την επιστήμη. Μεταξύ όσων τρέφουν μεγάλη εμπιστοσύνη στα νοσοκομεία και τις υγειονομικές δομές της χώρας τους, το ποσοστό αυτό ανεβαίνει στο 43%.

Οι περισσότεροι άνθρωποι αισθάνονται ότι η επιστήμη τούς ωφελεί προσωπικά: το 81% δήλωσε ότι το έργο των επιστημόνων ωφελεί ανθρώπους σαν αυτούς. Ωστόσο, πολύ λιγότεροι πιστεύουν ότι αυτά τα οφέλη κατανέμονται δίκαια στην κοινωνία. Λίγο περισσότερο από το ένα τρίτο (37%) δήλωσε ότι η επιστήμη ωφελεί τους «περισσότερους» ανθρώπους στη χώρα τους, ενώ ένας στους πέντε (20%) ανέφερε ότι ωφελεί «πολύ λίγους».

Όσοι εμπιστεύονται την επιστήμη έχουν πιο θετική στάση απέναντι στα οφέλη της, και αυτό ισχύει σε καθεμία από τις 140 χώρες που συμμετείχαν στην έρευνα. Άτομα που τρέφουν έστω και κάποια εμπιστοσύνη στην επιστήμη ήταν κατά 23 ποσοστιαίες μονάδες πιο πιθανό να δηλώσουν ότι η επιστήμη ωφελεί τους περισσότερους ανθρώπους στη χώρα τους.

Πώς η κοινωνική ανισότητα επηρεάζει την επιστήμη

Η υποχώρηση αυτή δεν εκδηλώνεται με τον ίδιο τρόπο σε ολόκληρο τον πλανήτη. Η έρευνα Wellcome Global Monitor 2026 αναδεικνύει ότι η πτώση είναι πολύ πιο απότομη ανάμεσα στις ευάλωτες κοινωνικές ομάδες και στα νοικοκυριά που αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες.

Η ψαλίδα ανάμεσα σε όσους αισθάνονται οικονομικά ασφαλείς και σε όσους παλεύουν για την επιβίωση έχει διευρυνθεί:

• Οικονομική αβεβαιότητα: Οι πολίτες που δυσκολεύονται οικονομικά νιώθουν ότι η επιστήμη και η έρευνα δεν ανταποκρίνονται στις καθημερινές τους ανάγκες.
• Περιφερειακές ανισότητες: Περιοχές όπως η Αφρική και η Δυτική Ασία καταγράφουν σταθερή πίεση στους δείκτες εμπιστοσύνης.
• Έλλειψη πρόσβασης: Η περιορισμένη πρόσβαση σε βασικά εμβόλια και θεραπείες ενισχύει το αίσθημα της απομόνωσης, απομακρύνοντας τους πολίτες από όσα προσφέρει η επιστήμη.

Η δημόσια υγεία και η σύγχρονη επιστήμη

Παράλληλα, τα ευρήματα της έρευνας αναδεικνύουν την άμεση σύνδεση ανάμεσα στην εμπιστοσύνη προς τα υγειονομικά συστήματα και στον τρόπο που προσλαμβάνεται η επιστήμη. Στις χώρες και τις περιοχές όπου οι δημόσιες υποδομές υγείας είναι προσβάσιμες, αποτελεσματικές και αξιόπιστες, τα ποσοστά αποδοχής παραμένουν σε υψηλά επίπεδα.

Αντίθετα, η αβεβαιότητα για τις νοσοκομειακές υπηρεσίες και η θεσμική διαφθορά διαβρώνουν τη σχέση του κοινού με τους ειδικούς.