Δύο άνθρωποι μπορεί να έχουν την ίδια ακριβώς ηλικία, αλλά να δείχνουν αισθητά διαφορετικοί. Αυτή η διαφορά δεν είναι θέμα εντύπωσης ούτε οφείλεται μόνο στην περιποίηση της επιδερμίδας. Σύμφωνα με την επιστήμη, το πόσο «μεγάλος» ή «νεότερος» φαίνεται κάποιος αντικατοπτρίζει μακροχρόνιες βιολογικές διεργασίες, καθημερινές συνήθειες και τη σωρευτική επίδραση περιβαλλοντικών παραγόντων, που με τον χρόνο αποτυπώνονται στο πρόσωπο και στο σώμα.

Ακολουθούν οι βασικοί λόγοι που έχουν αναδείξει οι μελέτες, με απλή και κατανοητή γλώσσα, και με τις επιστημονικές πηγές ενσωματωμένες στο κείμενο.

Πιο αργή γήρανση σε βιολογικό επίπεδο

Η χρονολογική ηλικία μετρά τα χρόνια ζωής. Η βιολογική ηλικία, όμως, δείχνει το πόσο γρήγορα γερνά πραγματικά ο οργανισμός.

Ορισμένοι άνθρωποι εμφανίζουν πιο αργή συσσώρευση κυτταρικής φθοράς, χαμηλότερα επίπεδα χρόνιας φλεγμονής και καλύτερη μεταβολική υγεία. Αυτές οι διαφορές μπορούν να αποτυπωθούν με δείκτες όπως τα επιγενετικά ρολόγια DNA, τα οποία συνδέονται στενά με τα ορατά σημάδια γήρανσης, όπως η κατάσταση του δέρματος και η όψη του προσώπου. Μελέτες έχουν δείξει ότι άτομα ίδιας ηλικίας μπορεί να διαφέρουν σημαντικά στον ρυθμό βιολογικής γήρανσης και ότι όσοι γερνούν πιο αργά τείνουν να δείχνουν και νεότεροι.

Ο ρόλος των γονιδίων

Τα γονίδια επηρεάζουν το πόσο αποτελεσματικά το δέρμα παράγει κολλαγόνο και ελαστίνη, πόσο καλά επιδιορθώνει τις βλάβες και πόσο ανθεκτικό είναι στο οξειδωτικό στρες. Έρευνες έχουν εντοπίσει συγκεκριμένες γενετικές παραλλαγές που συνδέονται με πιο νεανική όψη, ανεξάρτητα από τη χρονολογική ηλικία ή την έκθεση στον ήλιο, μεταξύ άλλων γονίδια που σχετίζονται με τη μελάγχρωση και τη διατήρηση του κολλαγόνου.

Λιγότερη έκθεση στον ήλιο

Η υπεριώδης ακτινοβολία αποτελεί τον ισχυρότερο εξωτερικό παράγοντα που επιταχύνει την ορατή γήρανση.

Η μακροχρόνια έκθεση στον ήλιο οδηγεί σε διάσπαση του κολλαγόνου, φθορά της ελαστίνης, εμφάνιση δυσχρωμιών και βαθύτερες ρυτίδες. Κλασικές δερματολογικές μελέτες που συνέκριναν σημεία στο δέρμα του ίδιου ατόμου που εκτίθεντο στον ήλιο με άλλα σημεία όπου η έκθεση ήταν σπάνια, διαπιστώθηκε ότι μεγάλο μέρος της ορατής γήρανσης οφείλεται στη σωρευτική φωτογήρανση και όχι μόνο στη φυσική γήρανση.

Όσοι δείχνουν νεότεροι έχουν συνήθως δεχθεί μικρότερη συνολική UV επιβάρυνση σε βάθος δεκαετιών, ακόμη κι αν άρχισαν να προσέχουν τον ήλιο αργότερα.

Ορμόνες και στρες

Οι ορμόνες παίζουν καθοριστικό ρόλο στο πάχος, την ενυδάτωση και τη λιπαρότητα του δέρματος, αλλά και στην κατανομή του λίπους στο πρόσωπο. Οιστρογόνα, τεστοστερόνη, ινσουλίνη και κορτιζόλη επηρεάζουν άμεσα τον τρόπο με τον οποίο γερνά η επιδερμίδα.

Έρευνες δείχνουν ότι τα οιστρογόνα υποστηρίζουν την περιεκτικότητα του δέρματος σε κολλαγόνο και τη συνολική του πυκνότητα, γεγονός που εξηγεί γιατί η ορατή γήρανση συχνά επιταχύνεται μετά την εμμηνόπαυση. Παράλληλα, το χρόνιο στρες και τα αυξημένα επίπεδα κορτιζόλης έχουν συνδεθεί με επιτάχυνση της κυτταρικής γήρανσης μέσω της βράχυνσης των τελομερών.

Το δέρμα ανταποκρίνεται έντονα στις ορμονικές αλλαγές και αυτές αφήνουν ορατά ίχνη με την πάροδο του χρόνου. Την ίδια στιγμή, το μακροχρόνιο έντονο στρες μπορεί να επηρεάσει σημαντικά τις ορμόνες.

Οι καθημερινές συνήθειες

Οι επιλογές της καθημερινότητας λειτουργούν αθροιστικά και τα αποτελέσματά τους φαίνονται μακροπρόθεσμα.

Το κάπνισμα επιταχύνει τη γήρανση του δέρματος, αυξάνοντας το οξειδωτικό στρες και διασπώντας το κολλαγόνο, με αποτέλεσμα την πρόωρη εμφάνιση ρυτίδων και χαλάρωσης, όπως έχει τεκμηριωθεί σε πολλές δερματολογικές μελέτες. Αντίθετα, η τακτική σωματική δραστηριότητα έχει συσχετιστεί με βραδύτερη βιολογική γήρανση και καλύτερη υγεία των ιστών, μέσω της μείωσης της φλεγμονής και του μεταβολικού στρες.

Παράγοντες όπως η ποιότητα του ύπνου, η κατανάλωση αλκοόλ και η μακροχρόνια σταθερότητα του σωματικού βάρους επηρεάζουν επίσης το πόσο γρήγορα «γράφει» ο χρόνος στο πρόσωπο.

Χαμηλότερη χρόνια φλεγμονή και λιγότερη γλυκοζυλίωση

Η χρόνια φλεγμονή χαμηλού βαθμού επιταχύνει τη γήρανση σε ολόκληρο τον οργανισμό, ένα φαινόμενο που περιγράφεται ως «inflammaging».

Σε επίπεδο δέρματος, η φλεγμονή και τα τελικά προϊόντα προχωρημένης γλυκοζυλίωσης σκληραίνουν τις ίνες κολλαγόνου, μειώνουν την ελαστικότητα και επιβαρύνουν τους μηχανισμούς επιδιόρθωσης. Μελέτες έχουν συνδέσει τη γλυκοζυλίωση με απώλεια ευκαμψίας του δέρματος και βαθύτερες ρυτίδες, ιδιαίτερα όταν ο γλυκαιμικός έλεγχος δεν είναι καλός.