Ονειρεύεστε ένα σπίτι άψογα οργανωμένο, σαν αυτά που βλέπετε σε περιοδικά διακόσμησης; Ή νιώθετε πιο άνετα σε έναν χώρο γεμάτο αντικείμενα, βιβλία, αναμνηστικά και πράγματα που αντικατοπτρίζουν τη ζωή σας; Και τα δύο αυτά σενάρια οδηγούν στο ίδιο ερώτημα. Τι είναι αυτό που κάνει κάποιον να μην καθαρίζει το σπίτι του και ποιος ο ρόλος της ψυχολογίας σε αυτό;

Για κάποιους, η τάξη λειτουργεί καθησυχαστικά, σαν ένα ασφαλές καταφύγιο μέσα σε έναν χαοτικό κόσμο. Για άλλους, όμως, οι απόλυτα τακτοποιημένοι χώροι μοιάζουν άψυχοι και χωρίς έμπνευση. Κάποιοι αγχώνονται όταν βλέπουν ακαταστασία, ενώ άλλοι νιώθουν ότι μέσα στο χάος μπορούν να σκεφτούν και να δημιουργήσουν καλύτερα.

Τι σημαίνει λοιπόν ένας ακατάστατος χώρος για εσάς; Μπορεί να αποτελεί ένδειξη κάποιου ζητήματος ψυχικής υγείας, αλλά μπορεί απλώς να αντικατοπτρίζει τον χαρακτήρα σας. Το σημαντικό είναι να αναγνωρίζετε την αιτία, να βλέπετε πώς σας επηρεάζει η ακαταστασία και να αποφασίζετε αν χρειάζεται να αλλάξει κάτι.

Θέματα ψυχικής υγείας που μπορεί να οδηγούν στην ακαταστασία

Σύμφωνα με το Very Well Mind, ένα ακατάστατο σπίτι δεν έχει πάντα μία μόνο εξήγηση. Αν δεν καθαρίζετε συχνά, μπορεί απλώς να έχετε περιορισμένο χρόνο ή πολλές υποχρεώσεις. Ίσως να έχετε συσσωρεύσει πολλά αντικείμενα ή να ζείτε με μικρά παιδιά που δύσκολα βοηθούν στο συμμάζεμα.

Όταν όμως η ακαταστασία είναι μόνιμη, μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να σχετίζεται και με την ψυχική υγεία. Η κατάσταση του χώρου μπορεί να συνδέεται με διαταραχές όπως η κατάθλιψη ή η διαταραχή αποθησαύρισης.

Υπάρχουν άνθρωποι που δυσκολεύονται έντονα να αποχωριστούν αντικείμενα, ακόμη και φαινομενικά ασήμαντα, όπως παλιές εφημερίδες ή πλαστικά δοχεία. Η ιδέα της απόρριψης τους προκαλεί άγχος, με αποτέλεσμα ο όγκος των αντικειμένων να γίνεται τόσο μεγάλος που η οργάνωση να μοιάζει αδύνατη και η καθημερινή κίνηση μέσα στο σπίτι να δυσκολεύει.

Στον αντίποδα, κάποια ζητήματα ψυχικής υγείας οδηγούν στην υπερβολική καθαριότητα. Άτομα με ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή, για παράδειγμα, μπορεί να αφιερώνουν υπερβολικό χρόνο στο καθάρισμα και την οργάνωση, προσπαθώντας να διατηρούν τον χώρο απολύτως καθαρό ή συμμετρικό.

Πότε η ακαταστασία μπορεί να δείχνει κάτι βαθύτερο

Η ακαταστασία μπορεί να αποτελεί ένδειξη ότι κάτι συμβαίνει όταν:

• εμφανίζεται ξαφνικά, ενώ πριν ήσασταν τακτικοί,
• σας ενοχλεί πραγματικά και επηρεάζει την καθημερινότητά σας,
• μοιάζει να αντικατοπτρίζει μια γενικότερη δυσκολία στη ζωή σας.

Ένδειξη κατάθλιψης

Αν συνήθως είστε οργανωμένοι και ξαφνικά σταματάτε να ενδιαφέρεστε για την κατάσταση του χώρου σας, αυτό μπορεί να σημαίνει ότι κάτι σας βαραίνει. Σε αρκετές περιπτώσεις, η ακαταστασία αποτελεί ένδειξη κατάθλιψης. Τα άτομα με κατάθλιψη συχνά νιώθουν έντονη κόπωση ή απελπισία, γεγονός που κάνει ακόμη και τις απλές δουλειές του σπιτιού να μοιάζουν ανυπέρβλητες.

Η κατάθλιψη επηρεάζει επίσης τη συγκέντρωση και τα επίπεδα ενέργειας. Μπορεί να βλέπετε το χάος γύρω σας και να έχετε πρόθεση να το τακτοποιήσετε, αλλά να μην βρίσκετε τη δύναμη ή την ψυχική διαύγεια για να το κάνετε.

Αν υποψιάζεστε ότι η εικόνα του σπιτιού σας σχετίζεται με δυσκολίες στη ζωή σας ή με κατάθλιψη, είναι σημαντικό να ζητήσετε βοήθεια. Η συζήτηση με γιατρό ή επαγγελματία ψυχικής υγείας μπορεί να σας βοηθήσει να κατανοήσετε τι συμβαίνει και να βρείτε έναν ρεαλιστικό τρόπο αντιμετώπισης.

Ένδειξη ότι νιώθετε υπερβολικά πιεσμένοι

Όταν η ακαταστασία σας προκαλεί εκνευρισμό, θυμό ή αίσθημα ότι δεν αντέχετε άλλο, πρόκειται για σαφές σημάδι ότι κάτι χρειάζεται να αλλάξει. Συχνά, το πρόβλημα δεν είναι μόνο το χάος, αλλά και το ότι δεν ξέρετε από πού να ξεκινήσετε. Σε αυτές τις περιπτώσεις, βοηθά να θέσετε προτεραιότητες, να δοκιμάσετε νέες πρακτικές οργάνωσης ή να ζητήσετε βοήθεια από τα υπόλοιπα μέλη του σπιτιού.

Ένδειξη προσωπικών προτιμήσεων

Για κάποιους ανθρώπους, η ακαταστασία είναι απλώς μέρος της καθημερινότητάς τους. Δεν δίνουν μεγάλη σημασία στην απόλυτη τάξη και αυτό δεν τους ενοχλεί. Αν ο χώρος σας είναι γεμάτος αντικείμενα και εσείς νιώθετε άνετα έτσι, πιθανότατα πρόκειται περισσότερο για θέμα προσωπικότητας και λιγότερο για πρόβλημα.

Άτομα με νευροαναπτυξιακές διαταραχές, όπως όσοι έχουν ΔΕΠΥ ή βρίσκονται στο φάσμα του αυτισμού, μπορεί επίσης να δυσκολεύονται περισσότερο με την οργάνωση, κάτι που συχνά οδηγεί σε πιο ακατάστατους χώρους.

Πώς η προσωπικότητα επηρεάζει την καθαριότητα του σπιτιού

Τι είναι αυτό που τελικά ξεχωρίζει τους τακτικούς από τους ακατάστατους ανθρώπους; Μήπως κάποιοι έχουν εκ φύσεως ανάγκη για τάξη, ενώ άλλοι λειτουργούν καλύτερα μέσα στο χάος; Παρότι συχνά λέγεται ότι η ακαταστασία δείχνει «μπερδεμένο μυαλό», αυτό δεν ισχύει απαραίτητα.

Σε πολλές περιπτώσεις, ένα γραφείο μπορεί να μοιάζει χαοτικό, γεμάτο χαρτιά και φακέλους, αλλά ο άνθρωπος που δουλεύει εκεί ξέρει ακριβώς πού βρίσκεται το καθετί. Δεν είναι τυχαίο ότι αρκετοί δημιουργικοί και παραγωγικοί άνθρωποι αποδίδουν καλύτερα σε τέτοιου είδους περιβάλλοντα.

Χαρακτηριστική είναι η φράση που αποδίδεται στον Σίγκμουντ Φρόιντ: «μην τακτοποιείτε το χάος, ξέρω πού βρίσκεται το καθετί».

Προσωπικότητα τύπου Α

Αν ένα απόλυτα καθαρό και οργανωμένο περιβάλλον σας βοηθά να συγκεντρώνεστε και να νιώθετε παραγωγικοί, είναι πιθανό να έχετε χαρακτηριστικά προσωπικότητας τύπου Α. Τα άτομα αυτά συχνά έχουν τελειομανείς τάσεις και νιώθουν ασφάλεια όταν όλα είναι στη θέση τους.

Προσωπικότητα τύπου Β

Αντίθετα, αν αντιμετωπίζετε τις δουλειές του σπιτιού πιο χαλαρά, ένα ακατάστατο σπίτι μπορεί να αντικατοπτρίζει προσωπικότητα τύπου Β. Τα άτομα αυτά είναι συνήθως πιο ήρεμα και λιγότερο προσανατολισμένα στην τελειότητα, δίνοντας μεγαλύτερη σημασία στις εμπειρίες, τις ιδέες και τη δημιουργικότητα.

Τα πιθανά οφέλη της ακαταστασίας

Η έρευνα δείχνει ότι η ακαταστασία δεν έχει μόνο αρνητικές πλευρές. Σε μια παλαιότερη αλλά συχνά αναφερόμενη μελέτη, η Kathleen Vohs και οι συνεργάτες της διαπίστωσαν ότι η εργασία σε οργανωμένο χώρο ενίσχυε συμπεριφορές όπως η γενναιοδωρία και οι υγιεινές επιλογές, ενώ η εργασία σε ακατάστατο περιβάλλον συνδεόταν με μεγαλύτερη δημιουργικότητα.

Παρότι η τάξη θεωρείται συχνά ιδανικό, υπάρχουν περιπτώσεις όπου το χάος μπορεί να λειτουργεί υπέρ σας.

Ενισχυμένη δημιουργικότητα

Οι ερευνητές εκτίμησαν ότι οι τακτοποιημένοι χώροι ενεργοποιούν κοινωνικούς κανόνες που ωθούν τους ανθρώπους να ακολουθούν το αναμενόμενο. Αντίθετα, η ακαταστασία μειώνει αυτή την πίεση και αφήνει μεγαλύτερο περιθώριο για πρωτότυπη σκέψη.

Στη μελέτη, οι συμμετέχοντες εργάστηκαν είτε σε καθαρά είτε σε ακατάστατα δωμάτια και κλήθηκαν να βρουν νέες χρήσεις για μπάλες πινγκ πονγκ. Οι ιδέες όσων βρίσκονταν στον ακατάστατο χώρο κρίθηκαν πιο δημιουργικές και καινοτόμες.

Ωστόσο, νεότερη έρευνα με παρόμοιο σχεδιασμό δεν βρήκε στοιχεία ότι η ακαταστασία βελτιώνει γνωστικές λειτουργίες που σχετίζονται με τη δημιουργικότητα. Αυτό δείχνει ότι δεν λειτουργούν όλοι με τον ίδιο τρόπο.

Κάποιοι αποδίδουν καλύτερα σε οργανωμένους χώρους, ενώ άλλοι σε πιο χαλαρά περιβάλλοντα. Η προσωπικότητα και οι προτιμήσεις παίζουν καθοριστικό ρόλο.

Μεγαλύτερη διάθεση για νέες εμπειρίες

Σύμφωνα με τη Vohs, μία μελέτη έδειξε ότι άτομα σε ακατάστατο χώρο έλυναν γρίφους πιο γρήγορα από εκείνα σε οργανωμένο. Ο Άλμπερτ Αϊνστάιν, γνωστός για τη δημιουργικότητά του, είχε επίσης ακατάστατο γραφείο και φέρεται να είχε πει: «αν ένα ακατάστατο γραφείο δείχνει μπερδεμένο μυαλό, τότε τι δείχνει ένα άδειο γραφείο;».

Σε άλλο πείραμα, συμμετέχοντες κλήθηκαν να επιλέξουν ένα smoothie από μενού με επιλογές που περιγράφονταν είτε ως «κλασικές» είτε ως «νέες». Όσοι βρίσκονταν σε τακτοποιημένο χώρο προτιμούσαν τις κλασικές επιλογές, ενώ όσοι βρίσκονταν σε ακατάστατο χώρο έδειχναν μεγαλύτερη προτίμηση στο καινούργιο.

Τα ευρήματα δείχνουν ότι οι οργανωμένοι χώροι ευνοούν τις συμβατικές επιλογές, ενώ οι ακατάστατοι ενισχύουν την αναζήτηση της καινοτομίας.

Τα μειονεκτήματα της ακαταστασίας

Η μόνιμη ακαταστασία έχει και αρνητικές συνέπειες. Μπορεί να δυσκολεύει την καθημερινότητα, να οδηγεί σε χαμένα αντικείμενα ή, σε επαγγελματικά περιβάλλοντα, σε καθυστερήσεις και λάθη.

Αυξημένα επίπεδα στρες

Το σπίτι ιδανικά λειτουργεί ως χώρος χαλάρωσης. Όταν όμως κυριαρχεί το χάος, μπορεί να μετατραπεί σε πηγή άγχους. Έρευνες έχουν δείξει ότι οι ακατάστατοι χώροι συνδέονται με αυξημένο στρες και αρνητικά συναισθήματα.

Μείωση της ευεξίας

Μελέτες δείχνουν ότι ένα ακατάστατο σπίτι μπορεί να επηρεάσει αρνητικά το πώς αισθάνεστε για τον χώρο σας. Όταν το σπίτι παύει να λειτουργεί ως χώρος άνεσης και ασφάλειας, μπορεί να προκαλέσει δυσφορία και να μειώσει τη συνολική αίσθηση ευεξίας.

Άλλες έρευνες έχουν συνδέσει την ακαταστασία με χαμηλότερη ποιότητα ζωής, ενώ το καθάρισμα και η οργάνωση φαίνεται να βοηθούν ορισμένους ανθρώπους να νιώθουν μεγαλύτερο έλεγχο στην καθημερινότητά τους.