Όταν μιλάμε για υγιή γήρανση, η διατροφή, η άσκηση και η κοινωνική ζωή συνήθως βρίσκονται στο επίκεντρο. Ωστόσο, οι ερευνητές διαπιστώνουν όλο και περισσότερο ότι η εικόνα δεν σταματά εκεί. Μελέτη σε ανθρώπους που ζουν στη Σαρδηνία της Ιταλίας, μία από τις λεγόμενες «Μπλε Ζώνες» του κόσμου, όπου οι κάτοικοι φαίνεται να έχουν περισσότερες πιθανότητες να φτάσουν τα 100, έδειξε ότι ένας παράγοντας που συχνά παραβλέπεται μπορεί να είναι εξίσου σημαντικός. Αυτός ο παράγοντας μπορεί να είναι η προσωπικότητά σας.
Η προσωπικότητα επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο ανταποκρινόμαστε στις δυσκολίες και αλληλεπιδρούμε με τον κόσμο γύρω μας. Έτσι, μπορεί να συμβάλλει στη διαμόρφωση των συνηθειών και των συμπεριφορών που μας κρατούν δραστήριους όσο γερνάμε, σύμφωνα με ομάδα ερευνητών με επικεφαλής την ψυχολόγο Maria Chiara Fastame από το Πανεπιστήμιο του Κάλιαρι στην Ιταλία.
«Τα ευρήματα αυτά δείχνουν ότι ο συνδυασμός προσαρμοστικών χαρακτηριστικών προσωπικότητας και μηχανισμών αντιμετώπισης δυσκολιών προάγει έναν πιο δραστήριο τρόπο ζωής», έγραψαν οι ερευνητές σε εργασία που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό International Journal of Applied Positive Psychology, «προσφέροντας στοιχεία για τους μηχανισμούς της επιτυχημένης γήρανσης».
Ο ρόλος της προσωπικότητας στη γήρανση δεν είναι εύκολο να αποσαφηνιστεί. Η υγιής γήρανση επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, από τα γονίδιά μας μέχρι το περιβάλλον στο οποίο ζούμε, γεγονός που καθιστά δύσκολο να απομονωθεί η επίδραση ενός μόνο παράγοντα.
Αυτός είναι και ένας από τους λόγους για τους οποίους οι ερευνητές ενδιαφέρονται τόσο πολύ για τις λίγες Μπλε Ζώνες του κόσμου, περιοχές όπου οι άνθρωποι φέρεται να ζουν περισσότερο από τον παγκόσμιο μέσο όρο και όπου τα ποσοστά ασθενειών αναφέρονται ως χαμηλότερα.
Η έρευνα στη Μπλε Ζώνη της Σαρδηνίας
Η Fastame και οι συνεργάτες της εστίασαν στη Μπλε Ζώνη της Σαρδηνίας.
Στόχος τους ήταν να εξετάσουν αν τα χαρακτηριστικά προσωπικότητας συνδέονται με την ψυχολογική ευεξία και την ποιότητα ζωής που σχετίζεται με την υγεία (HRQoL), έναν δείκτη που αποτυπώνει τόσο τη σωματική όσο και την ψυχική υγεία.
Προηγούμενες μελέτες, μεταξύ των οποίων και έρευνες με επικεφαλής τη Fastame, είχαν δείξει ότι οι άνθρωποι που ζουν σε Μπλε Ζώνες είχαν υψηλότερες βαθμολογίες σε χαρακτηριστικά όπως η ψυχική ανθεκτικότητα, η ψυχολογική ευεξία και η αισιοδοξία. Ωστόσο, δεν είχε γίνει πιο λεπτομερής διερεύνηση της προσωπικότητας.
Οι ερευνητές υπέθεσαν ότι τα πιο προσαρμοστικά χαρακτηριστικά προσωπικότητας θα συνδέονταν με καλύτερη ποιότητα ζωής που σχετίζεται με την υγεία.
Περίμεναν επίσης ότι οι άνθρωποι με αυτά τα χαρακτηριστικά θα είχαν υψηλότερη ψυχολογική ευεξία και θα αφιέρωναν περισσότερο χρόνο σε χόμπι, σε σύγκριση με ανθρώπους που δεν ζούσαν στη Μπλε Ζώνη.
Η έρευνα πραγματοποιήθηκε σε 125 ενήλικες ηλικίας 71 έως 101 ετών. Από αυτούς, 55 ζούσαν στη Μπλε Ζώνη και 70 προέρχονταν από κοντινή κοινότητα εκτός της Μπλε Ζώνης.
Οι συγκεκριμένες κοινότητες επιλέχθηκαν επειδή έχουν πολύ παρόμοιο κοινωνικοοικονομικό και πολιτισμικό υπόβαθρο, ενώ οι κάτοικοί τους έχουν πρόσβαση στην ίδια δωρεάν υγειονομική περίθαλψη που παρέχει το ιταλικό κράτος.
Κάθε συμμετέχων υποβλήθηκε σε σειρά τεστ, ερωτηματολογίων και συνεντεύξεων, ώστε να αξιολογηθούν η ψυχική και σωματική του υγεία, ο τρόπος ζωής του, όπως ο ελεύθερος χρόνος και τα χόμπι, καθώς και τα χαρακτηριστικά προσωπικότητας του μοντέλου Big Five: η δεκτικότητα σε νέες εμπειρίες, η ευσυνειδησία, η εξωστρέφεια, η συγκαταβατικότητα και ο νευρωτισμός.
Ένα εύρημα ξεχώρισε: οι άνθρωποι στη Μπλε Ζώνη δεν είχαν σημαντικά υψηλότερη βαθμολογία στην ποιότητα ζωής που σχετίζεται με την υγεία.
Ο ρόλος της προσωπικότητας για υγιή γήρανση
Εκείνο στο οποίο διέφεραν ήταν η πολύ υψηλότερη δεκτικότητα σε νέες εμπειρίες, ένα από τα 5 βασικά χαρακτηριστικά προσωπικότητας. Αυτό σημαίνει ότι εμφάνιζαν μεγαλύτερη περιέργεια και ενδιαφέρον για μάθηση, καθώς και μεγαλύτερη διάθεση να ασχοληθούν πνευματικά με νέες ιδέες και να δοκιμάσουν νέα πράγματα.
Οι κάτοικοι της Μπλε Ζώνης είχαν επίσης καλύτερες δεξιότητες αντιμετώπισης δυσκολιών, υψηλότερη συναισθηματική επάρκεια και αφιέρωναν περισσότερο χρόνο σε δραστηριότητες ελεύθερου χρόνου που ενεργοποιούν το μυαλό ή το σώμα.
Όταν οι ερευνητές εξέτασαν όλους τους συμμετέχοντες μαζί, αντί να τους χωρίσουν σε κατοίκους της Μπλε Ζώνης και μη, προέκυψαν ορισμένα ενδιαφέροντα μοτίβα.
Οι άνθρωποι με υψηλότερη δεκτικότητα σε νέες εμπειρίες έτειναν να έχουν καλύτερη ψυχολογική ευεξία και να αφιερώνουν περισσότερο χρόνο σε χόμπι.
Οι άνθρωποι με υψηλότερη ευσυνειδησία έτειναν να αναφέρουν μεγαλύτερη ικανοποίηση από τη ζωή και είχαν καλύτερες δεξιότητες αντιμετώπισης δυσκολιών.
Αντίθετα, οι άνθρωποι με υψηλότερο νευρωτισμό έτειναν να αναφέρουν χαμηλότερη ποιότητα ζωής που σχετίζεται με την υγεία.
Οι ερευνητές δεν θεωρούν ότι η προσωπικότητα επηρεάζει άμεσα τη μακροζωία. Εκτιμούν, όμως, ότι μπορεί να επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο ζείτε.
Για παράδειγμα, ένας άνθρωπος που έχει περιέργεια και παραμένει πνευματικά ενεργός μπορεί να είναι πιο πιθανό να αναζητά νέες εμπειρίες, να διατηρεί κοινωνικές επαφές, να ξεκινά χόμπι, να παραμένει δραστήριος και να συνεχίζει να μαθαίνει.
Με άλλα λόγια, η προσωπικότητα δεν φαίνεται να λειτουργεί ανεξάρτητα από τη διατροφή ή την άσκηση. Αντίθετα, μπορεί να διαμορφώνει τις συμπεριφορές που κάνουν την υγιή γήρανση πιο πιθανή εξαρχής.
Η μελέτη ήταν σχετικά μικρή και παρατηρητική, επομένως δεν μπορεί να δείξει ότι η προσωπικότητα προκαλεί υγιή γήρανση. Θα χρειαστούν περαιτέρω μελέτες για να διαπιστωθεί η κατεύθυνση αυτών των συσχετίσεων, ανέφεραν οι ερευνητές.
Μία από τις μακροβιότερες μελέτες σε αιωνόβιους, για παράδειγμα, έχει δείξει ότι η ενεργή συμμετοχή στην ανατροφή των παιδιών και των εγγονιών ή παράγοντες προσωπικότητας, όπως η ισχυρή αίσθηση σκοπού, θα μπορούσαν να συνδέονται με τη μακροζωία.
Η νέα μελέτη προστίθεται στα αυξανόμενα στοιχεία που δείχνουν ότι τα ψυχολογικά χαρακτηριστικά μπορεί να παίζουν ρόλο δίπλα σε πιο γνωστούς παράγοντες, όπως η διατροφή, η άσκηση και οι κοινωνικές σχέσεις.
