Τον Ιανουάριο του 2026, οι αρχές στην Ινδία ανακοίνωσαν δύο νέα κρούσματα του ιού Νίπα στη Δυτική Βεγγάλη. Σύμφωνα με τις πληροφορίες, ο ένας ασθενής παρουσίασε βελτίωση, ενώ ο δεύτερος νοσηλεύεται σε κρίσιμη κατάσταση.
Ο ιός Νίπα είναι ζωονόσος και συχνά θανατηφόρος, με ποσοστό θνητότητας που κυμαίνεται μεταξύ 40% και 75%. Για τον λόγο αυτό προκαλεί ανησυχία ακόμη και όταν καταγράφονται ελάχιστα περιστατικά.
«Αν μολυνθείτε από τον ιό Νίπα, η κατάσταση είναι σοβαρή. Μπορεί να προκαλέσει εγκεφαλίτιδα με υψηλό ποσοστό θνητότητας και, ακόμη κι αν κάποιος αναρρώσει, είναι πιθανό να εμφανίσει μακροχρόνια αναπηρία», ανέφερε στο Medical News Today ο William Schaffner, καθηγητής Λοιμωδών Νοσημάτων στο Πανεπιστήμιο Vanderbilt στο Νάσβιλ του Τενεσί.
Φυσικός ξενιστής του ιού Νίπα θεωρούνται οι νυχτερίδες φρούτων της οικογένειας Pteropodidae, γνωστές και ως «ιπτάμενες αλεπούδες». Ζουν σε πολλές περιοχές της Ασίας και στην Αυστραλία, χωρίς να νοσούν οι ίδιες. Χοίροι και άλογα μπορούν επίσης να μεταφέρουν τον ιό και να εμφανίσουν νόσο.
Η μετάδοση μπορεί να συμβεί μέσω κατανάλωσης φρούτων ή προϊόντων φρούτων, όπως ο ωμός χυμός από φοίνικα χουρμαδιάς, που έχουν μολυνθεί από νυχτερίδες. Ο ιός Νίπα μπορεί επίσης να μεταδοθεί από άνθρωπο σε άνθρωπο μέσω στενής επαφής.
Προς το παρόν, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας εκτιμά ότι ο κίνδυνος από τον ιό Νίπα είναι μέτριος σε τοπικό επίπεδο και χαμηλός σε εθνικό, περιφερειακό και παγκόσμιο επίπεδο, καθώς δεν έχει επιβεβαιωθεί διασπορά εκτός Ινδίας.
Τι οδηγεί στη σημερινή έξαρση του ιού Νίπα;
Οι εξάρσεις του ιού Νίπα παρουσιάζουν εποχικότητα, σύμφωνα με τον Prem Prekash, ερευνητή στο Meharry Medical College στο Νάσβιλ. Συνήθως κορυφώνονται μεταξύ Δεκεμβρίου και Μαΐου.
«Κατά τη χειμερινή περίοδο, οι νυχτερίδες βιώνουν αναπαραγωγικό και διατροφικό στρες λόγω της έλλειψης φυσικών πηγών τροφής. Αυτό τις οδηγεί στο να αποβάλλουν περισσότερο ιό και να πλησιάζουν οπωρώνες που έχουν φυτευτεί από ανθρώπους», εξήγησε ο ίδιος.
Όπως επισήμανε, «ο ψυχρότερος καιρός παρατείνει την επιβίωση του ιού στο περιβάλλον, αυξάνοντας τον κίνδυνο έμμεσης μετάδοσης μέσω μολυσμένων φρούτων ή επιφανειών».
Παράλληλα, η εκτεταμένη αποψίλωση των δασών περιορίζει τους φυσικούς βιότοπους των νυχτερίδων, αναγκάζοντάς τες να έρχονται πιο κοντά σε ανθρώπινους πληθυσμούς.
Προηγούμενες εξάρσεις του ιού Νίπα
Η μεγαλύτερη γνωστή έξαρση του ιού Νίπα σημειώθηκε το 1998 στο χωριό Kampung Sungai Nipah στη Μαλαισία. Περίπου 300 χοιροτρόφοι μολύνθηκαν και περισσότεροι από 100 κατέληξαν.
Την περίοδο εκείνη δεν ήταν γνωστό ότι οι νυχτερίδες φρούτων αποτελούσαν τον βασικό φορέα της νόσου. Πιθανότατα, πολλοί χοίροι είχαν καταναλώσει φρούτα που είχαν μολυνθεί από νυχτερίδες, οδηγώντας στη μετάδοση στον άνθρωπο. Για να περιοριστεί η εξάπλωση του ιού, θανατώθηκαν εκατομμύρια χοίροι.
«Αυτό έφερε τον ιό Νίπα στο επίκεντρο της δημόσιας υγείας. Από τότε έχουν καταγραφεί κατά καιρούς εξάρσεις στη Μαλαισία, την Ινδία και άλλες χώρες της Νοτιοανατολικής Ασίας», είπε ο Schaffner.
Όπως πρόσθεσε, «είναι πολύ πιθανό ο ιός να υπήρχε για πολλά χρόνια πριν ταυτοποιηθεί και συνδεθεί με επιδημίες».
Ο Schaffner σημείωσε επίσης ότι ορολογικές μελέτες δείχνουν πως και άλλα θηλαστικά στην περιοχή Ασίας Ειρηνικού έχουν μολυνθεί από τον ιό Νίπα μέσω των νυχτερίδων, όχι μόνο οι χοίροι.
Υπάρχει διαθέσιμο εμβόλιο;
Δεν υπάρχει προς το παρόν εγκεκριμένο εμβόλιο για τον ιό Νίπα.
«Δεν πρόκειται για συχνή νόσο και, επομένως, δεν υπάρχει ισχυρό κίνητρο για την ανάπτυξη εμβολίων ή ειδικών θεραπειών. Η επιστήμη συχνά ακολουθεί τη χρηματοδότηση», τόνισε ο Schaffner.
Ο Prekash αναφέρθηκε, ωστόσο, στην πρόοδο που έχει σημειωθεί από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, το οποίο ξεκίνησε την πρώτη παγκοσμίως κλινική δοκιμή Φάσης ΙΙ για υποψήφιο εμβόλιο κατά του ιού Νίπα στο Μπανγκλαντές.
Ανέφερε επίσης ένα πειραματικό μονοκλωνικό αντίσωμα, το m102.4, το οποίο έχει δείξει ενθαρρυντικά αποτελέσματα σε μελέτες σε ζώα και περιορισμένη χρήση σε ανθρώπους, χωρίς όμως να έχει εγκριθεί ή διατεθεί ευρέως.
Ποιες θεραπείες βρίσκονται υπό ανάπτυξη;
«Η αντιμετώπιση είναι καθαρά υποστηρικτική», υπογράμμισε ο Schaffner. «Δεν υπάρχουν ειδικά αντιιικά φάρμακα για τον ιό Νίπα».
Ο Prekash συμφώνησε, επισημαίνοντας ότι η φροντίδα περιλαμβάνει εντατική υποστηρικτική αγωγή, όπως οξυγονοθεραπεία, μηχανικό αερισμό, αντιμετώπιση του εγκεφαλικού οιδήματος και προσεκτική ρύθμιση των υγρών.
Η έγκαιρη διάγνωση παραμένει κρίσιμη, καθώς επιτρέπει την πρώιμη υποστηρικτική φροντίδα και μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο θανάτου και επιπλοκών.
Αν και δεν υπάρχουν εγκεκριμένα φάρμακα ή εμβόλια, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει κατατάξει τη λοίμωξη από τον ιό Νίπα στις νόσους προτεραιότητας του Πλαισίου Έρευνας και Ανάπτυξης, με αρκετά υποψήφια προϊόντα να βρίσκονται σε διαφορετικά στάδια ανάπτυξης.
Αποτελεί λόγο ανησυχίας η πρόσφατη έξαρση;
Μετά την πανδημία του κορωνοϊού, ο ΠΟΥ κατήρτισε λίστα παθογόνων υψηλής προτεραιότητας με δυνατότητα πρόκλησης μελλοντικών πανδημιών. Ο ιός Νίπα περιλαμβάνεται σε αυτή τη λίστα, γεγονός που δείχνει ότι οι υγειονομικές αρχές γνωρίζουν το δυνητικό του ρίσκο.
Παρόλα αυτά, ο οργανισμός εκτιμά ότι ο κίνδυνος εθνικής ή παγκόσμιας διασποράς παραμένει χαμηλός, καθώς τα άτομα που νοσούν εμφανίζουν έντονα συμπτώματα και δεν κυκλοφορούν ή ταξιδεύουν ασυμπτωματικά.
Είναι πιθανή μια νέα καραντίνα;
«Δεν το θεωρώ πιθανό. Πρόκειται για σπάνια και σποραδικά περιστατικά», υποστήριξε ο Schaffner.
Ο Prekash σημείωσε ότι η πρόσφατη έξαρση στη Δυτική Βεγγάλη, με δύο επιβεβαιωμένα κρούσματα και καμία επιπλέον μόλυνση μεταξύ 196 επαφών, περιορίστηκε αποτελεσματικά μέσω ιχνηλάτησης, ελέγχων και απομόνωσης.
