Ο καρκίνος των ωοθηκών εξακολουθεί να συγκαταλέγεται μεταξύ των πλέον θανατηφόρων γυναικολογικών κακοηθειών, με ελάχιστη βελτίωση στα ποσοστά πενταετούς επιβίωσης τις τελευταίες δεκαετίες. Η δυσμενής πρόγνωση σχετίζεται κυρίως με τη διάγνωση σε προχωρημένα στάδια της νόσου, λόγω της απουσίας αξιόπιστων μεθόδων πληθυσμιακού προσυμπτωματικού ελέγχου. Στο πλαίσιο αυτό, η σύγχρονη ερευνητική και κλινική προσέγγιση επικεντρώνεται όλο και περισσότερο σε παρεμβάσεις πρωτογενούς πρόληψης, με ιδιαίτερο ενδιαφέρον να αποδίδεται στην προληπτική αμφοτερόπλευρη σαλπιγγεκτομή.
Η επιστημονική τεκμηρίωση της προληπτικής αμφοτερόπλευρης σαλπιγγεκτομής βασίζεται στα σύγχρονα παθολογοανατομικά και μοριακά δεδομένα που υποδεικνύουν ότι μεγάλο ποσοστό των υψηλής κακοήθειας ορώδων καρκινωμάτων, τα οποία παραδοσιακά θεωρούνταν ωοθηκικής προέλευσης, προέρχονται στην πραγματικότητα από το επιθήλιο των σαλπίγγων. Η αναγνώριση αυτή υποστηρίζει τη λογική ότι η αφαίρεση των σαλπίγγων μπορεί να μειώσει ουσιαστικά την πιθανότητα μελλοντικής ανάπτυξης καρκινώματος σαλπίγγων- ωοθηκών.
Το άρθρο που δημοσιεύτηκε στο έγκριτο περιοδικό JAMA, παρουσιάζει τις συστάσεις της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Γυναικολογικής Ογκολογίας (ESGO), οι οποίες προέκυψαν έπειτα από συστηματική ανασκόπηση της διεθνούς βιβλιογραφίας. Αξιολογήθηκαν μελέτες που δημοσιεύθηκαν από το 2000 έως το 2025 και αφορούσαν τη μείωση του κινδύνου σαλπιγγο-ωοθηκικού καρκίνου, την ασφάλεια της επέμβασης, την επίδραση στη λειτουργία των ωοθηκών και τα περιεγχειρητικά αποτελέσματα.
Όπως αναφέρουν οι Ιατροί της Θεραπευτικής Κλινικής (Νοσοκομείο Αλεξάνδρα) της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ Δρ. Μαρία Καπαρέλου (Παθολόγος – Ογκολόγος) και Θάνος Δημόπουλος (Καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, Διευθυντής Θεραπευτικής Κλινικής, τ. Πρύτανης ΕΚΠΑ ) κεντρικό συμπέρασμα της ανάλυσης είναι ότι η προληπτική αμφοτερόπλευρη σαλπιγγεκτομή συσχετίζεται με σημαντική μείωση του κινδύνου εμφάνισης σαλπιγγο-ωοθηκικού καρκινώματος.
Πληθυσμιακές μελέτες και μετα-αναλύσεις δείχνουν ότι γυναίκες που υποβλήθηκαν σε αμφοτερόπλευρη αφαίρεση των σαλπίγγων παρουσιάζουν σαφώς χαμηλότερα ποσοστά νόσου σε σύγκριση με γυναίκες χωρίς σαλπιγγεκτομή, με σχετικές μειώσεις κινδύνου που κυμαίνονται περίπου από 42% έως 80%. Παρότι τα δεδομένα αυτά προέρχονται κυρίως από μελέτες παρατήρησης και όχι από τυχαιοποιημένες κλινικές δοκιμές, η συνέπεια των αποτελεσμάτων ενισχύει την αξιοπιστία.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην επίδραση της προληπτικής αμφοτερόπλευρης σαλπιγγεκτομής στη λειτουργία των ωοθηκών. Τα διαθέσιμα στοιχεία από τυχαιοποιημένες μελέτες και συστηματικές ανασκοπήσεις καταδεικνύουν ότι η επέμβαση δεν επηρεάζει δυσμενώς το βραχυπρόθεσμο ωοθηκικό απόθεμα, όπως αυτό εκτιμάται μέσω δεικτών όπως η αντιμυλλέριος ορμόνη (AMH), η ωοθυλακιοτρόπος ορμόνη (FSH) και τα επίπεδα οιστραδιόλης.
Ωστόσο, τα δεδομένα για τις μακροπρόθεσμες ενδοκρινικές επιπτώσεις, συμπεριλαμβανομένης της ηλικίας εμμηνόπαυσης και της εμφάνισης εμμηνοπαυσιακών συμπτωμάτων, δεν είναι ακόμα σαφή. Ορισμένες μελέτες υποδεικνύουν αυξημένη συμπτωματολογία, ενώ άλλες δεν καταγράφουν διαφορές στην ανάγκη ορμονικής θεραπείας ή στον χρόνο έναρξης της εμμηνόπαυσης. Ως εκ τούτου, η πλήρης απουσία μακροπρόθεσμης επίδρασης δεν μπορεί να θεωρηθεί απολύτως τεκμηριωμένη.
Από χειρουργικής πλευράς, η προληπτική αμφοτερόπλευρη σαλπιγγεκτομή χαρακτηρίζεται ως τεχνικά εφικτή και ασφαλής όταν πραγματοποιείται στο πλαίσιο άλλων γυναικολογικών επεμβάσεων, όπως υστερεκτομή ή καισαρική τομή. Η προσθήκη της αμφοτερόπλευρης σαλπιγγεκτομής αυξάνει ελάχιστα τον συνολικό χειρουργικό χρόνο και δεν συνοδεύεται από ουσιαστική αύξηση των περιεγχειρητικών ή μετεγχειρητικών επιπλοκών. Σε περιπτώσεις κολπικής υστερεκτομής ή εκτεταμένων συμφύσεων, ενδέχεται να αυξάνεται η τεχνική δυσκολία, γεγονός που απαιτεί προσεκτική επιλογή ασθενών.
Το άρθρο επισημαίνει επίσης τη δυνητική εφαρμογή της προληπτικής αμφοτερόπλευρης σαλπιγγεκτομής σε επιλεγμένες μη γυναικολογικές επεμβάσεις της κοιλίας ή της πυέλου, αν και τα δεδομένα σε αυτό το πεδίο παραμένουν περιορισμένα. Κοινός παρονομαστής όλων είναι η ανάγκη εξατομικευμένης προεγχειρητικής συμβουλευτικής, με σαφή ενημέρωση για τον προληπτικό χαρακτήρα της επέμβασης, τη μόνιμη απώλεια γονιμότητας και τα περιορισμένα δεδομένα σε κάποια πεδία.
Συνολικά, η προληπτική αμφοτερόπλευρη σαλπιγγεκτομή αναδεικνύεται ως μια πολλά υποσχόμενη στρατηγική πρωτογενούς πρόληψης του σαλπιγγο-ωοθηκικού καρκινώματος, με ευνοϊκό προφίλ ασφάλειας και σημαντικό δυνητικό όφελος δημόσιας υγείας. Παράλληλα, υπογραμμίζεται η ανάγκη περαιτέρω μακροχρόνιων προοπτικών μελετών, ώστε να αποσαφηνιστούν πλήρως οι ενδοκρινικές και ποιοτικές επιπτώσεις της επέμβασης σε βάθος χρόνου.
