Περίπου 150.000 με 200.000 άνθρωποι στην Ελλάδα – και πάνω από 30 εκατομμύρια παγκοσμίως – ζουν σήμερα με αυτοάνοση αρθρίτιδα: μια χρόνια νόσο στην οποία το ίδιο το ανοσοποιητικό μας σύστημα «μπερδεύεται» και επιτίθεται στις αρθρώσεις και σε άλλα όργανα του σώματος. Στην Ελλάδα, μόνο τα τελευταία χρόνια, ο αριθμός των ανθρώπων με ρευματοειδή αρθρίτιδα έχει αυξηθεί κατά 20%. Όμως υπάρχει και καλή είδηση: νέες θεραπείες – ορισμένες πραγματικά πρωτοποριακές – αλλάζουν δραστικά τη ζωή των ασθενών.
Αυτή είναι η εικόνα που αναδεικνύει η Ελληνική Εταιρεία Αντιρευματικού Αγώνα (ΕΛ.Ε.ΑΝ.Α.) με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Αυτοάνοσης & Αυτοφλεγμονώδους Αρθρίτιδας 2026, που τιμάται στις 20 Μαΐου.
Η αυτοάνοση αρθρίτιδα δεν είναι «απλά ένας πόνος στις αρθρώσεις». Είναι μια νόσος που μπορεί να χτυπήσει ολόκληρο το σώμα: αρθρώσεις, δέρμα, μάτια, καρδιά, πνεύμονες, έντερο, αγγεία. Όταν δεν αναγνωρίζεται έγκαιρα, οδηγεί σε καθυστερημένη διάγνωση, χειρότερη ποιότητα ζωής, εντάσεις στις σχέσεις και αυξημένο κόστος υγείας.
Στη χώρα μας, η εικόνα έχει ως εξής:
- 70.000 – 100.000 Έλληνες με ρευματοειδή αρθρίτιδα.
- Περίπου 35.000 με ψωριασική αρθρίτιδα.
- Περίπου 30.000 με αξονική σπονδυλοαρθρίτιδα.
- Περίπου 23.000 με Sjögren και 11.000 με συστηματικό ερυθηματώδη λύκο.
- +20% αύξηση στους ασθενείς με ρευματοειδή αρθρίτιδα την τελευταία τετραετία.
- 3 φορές πιο συχνά στις γυναίκες από ό,τι στους άντρες.
- Καθυστέρηση στη διάγνωση: μήνες έως και χρόνια – όσο περνά ο χρόνος, οι αρθρώσεις παθαίνουν μη αναστρέψιμη ζημιά.
Σήμερα στην Ελλάδα, η μεγάλη πλειοψηφία των ασθενών έχει ήδη πρόσβαση σε σύγχρονες θεραπείες με έγκριση από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων (EMA) και το ΕΟΦ. Διαθέσιμα και χορηγούμενα είναι: οι κλασικοί βιολογικοί παράγοντες (anti-TNF, anti-IL-6, anti-CD20, αναστολείς CTLA-4 κ.ά.) και τα βιο-ομοειδή τους, τα νεότερα από του στόματος χάπια (αναστολείς JAK – tofacitinib, baricitinib, upadacitinib, filgotinib), οι αναστολείς IL-17 και IL-23 (secukinumab, ixekizumab, guselkumab, risankizumab) και το νέο βιολογικό bimekizumab, το οποίο μπλοκάρει ταυτόχρονα δύο μέτωπα της φλεγμονής (IL-17A και IL-17F) και έχει έγκριση στην Ελλάδα για ψωριασική αρθρίτιδα και αξονική σπονδυλοαρθρίτιδα. Διαθέσιμες είναι επίσης πιο φιλικές μορφές χορήγησης – υποδόριες αυτοενέσεις που γίνονται στο σπίτι και προσιτότερα βιο-ομοειδή – ενώ συγκεκριμένα φάρμακα έχουν πλέον έγκριση και για παιδιά με νεανική ιδιοπαθή αρθρίτιδα.
Παράλληλα, μια εξέλιξη που τραβά τα φώτα διεθνώς αλλά δεν έχει φτάσει ακόμα στους Έλληνες ασθενείς είναι η πρώτη μικροσκοπική συσκευή νευροανοσορρύθμισης (γνωστή ως «νευροδιεγέρτης πνευμονογαστρικού»). Τοποθετείται με μικρή επέμβαση και στέλνει ήπια ηλεκτρικά σήματα σε ένα νεύρο, ώστε να μειωθεί η φλεγμονή. Εγκρίθηκε στις ΗΠΑ τον Ιούλιο 2025 για ασθενείς με ρευματοειδή αρθρίτιδα που δεν ανταποκρίνονται στα φάρμακα, αλλά στην Ευρώπη και την Ελλάδα δεν είναι ακόμη διαθέσιμη – αναμένεται έγκριση από τον EMA. Στον ίδιο «ορίζοντα του εγγύς μέλλοντος» βρίσκονται και νέες μορφές υπαρχουσών θεραπειών (π.χ. ενδοφλέβια χορήγηση secukinumab) καθώς και νέες ενδείξεις για το deucravacitinib στην ψωριασική αρθρίτιδα.
Τέλος, μεγάλη ελπίδα για το μέλλον δίνουν θεραπείες που βρίσκονται ακόμα σε ερευνητικό στάδιο – δηλαδή μέσα σε κλινικές μελέτες και όχι ακόμη εγκεκριμένες ως καθιερωμένη θεραπεία πουθενά στον κόσμο για τα αυτοάνοσα νοσήματα. Σε αυτές περιλαμβάνονται οι κυτταρικές θεραπείες CAR-T (όπου παίρνουμε κύτταρα από τον ίδιο τον ασθενή, τα «εκπαιδεύουμε» στο εργαστήριο και τα ξαναβάζουμε στο σώμα του), με εντυπωσιακές υφέσεις σε σοβαρές μορφές λύκου στις πρώτες διεθνείς δοκιμές, καθώς και νέα μόρια σε προχωρημένες κλινικές δοκιμές και αναγεννητικές προσεγγίσεις με βλαστοκύτταρα. Ορισμένα από αυτά εκτιμάται ότι θα φτάσουν στην κλινική πράξη μέσα στα επόμενα 2–3 χρόνια.
Η αυτοάνοση αρθρίτιδα δεν είναι πια καταδίκη. Αν διαγνωστεί γρήγορα – ιδανικά μέσα στους 3 πρώτους μήνες – και αν ο ασθενής πάρει έγκαιρα τη σωστή θεραπεία, ο πόνος υποχωρεί, η φλεγμονή σταματά και οι αρθρώσεις σώζονται.
Σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, αυτή η «κούρσα με τον χρόνο» έχει ήδη οργανωθεί συστηματικά. Η EULAR – η ευρωπαϊκή ομοσπονδία ρευματολογίας, στην οποία η ΕΛ.Ε.ΑΝ.Α. εκπροσωπεί την Ελλάδα ως πλήρες μέλος του πυλώνα ασθενών (PARE) – συνιστά κάθε ασθενή με ύποπτη φλεγμονώδη αρθρίτιδα να εξετάζεται από ρευματολόγο μέσα σε 6 εβδομάδες από τα πρώτα συμπτώματα. Παράδειγμα-«φάρος» αποτελεί η Ολλανδία, όπου το Early Arthritis Clinic του Πανεπιστημίου του Leiden λειτουργεί συνεχώς από το 1993 ως κέντρο ταχείας υποδοχής, διάγνωσης και έναρξης θεραπείας. Αντίστοιχα οργανωμένα δίκτυα έχουν αναπτυχθεί στη Γαλλία (εθνική κοόρτη ESPOIR), στο Ηνωμένο Βασίλειο (κατευθυντήριες οδηγίες του NHS για ταχεία παραπομπή στις πρώτες 3 εβδομάδες), στη Γερμανία, την Ισπανία και τη Σκανδιναβία. Στην Ελλάδα δεν υπάρχει αντίστοιχο εθνικά δομημένο δίκτυο.
Η ΕΛ.Ε.ΑΝ.Α. ζητά:
- Ίση και γρήγορη πρόσβαση όλων των ασθενών στις σύγχρονες θεραπείες, ανεξάρτητα από τόπο κατοικίας, ηλικία ή ασφάλιση.
- Ιατρεία ταχείας διάγνωσης για όσους εμφανίζουν τα πρώτα συμπτώματα αρθρίτιδας, σε όλη την Ελλάδα.
- Καλύτερη ενημέρωση των γιατρών πρωτοβάθμιας φροντίδας, ώστε ο ασθενής να φτάνει πιο γρήγορα στον ρευματολόγο.
- Ψυχολογική υποστήριξη για ασθενείς και οικογένειες – η αυτοάνοση αρθρίτιδα δεν επηρεάζει μόνο το σώμα.
«Οι αριθμοί μιλούν από μόνοι τους: όλο και περισσότεροι συμπολίτες μας ζουν με αυτοάνοση αρθρίτιδα. Η καλή είδηση είναι ότι η επιστήμη προχωρά γρηγορότερα από ποτέ. Σήμερα υπάρχουν θεραπείες που πριν από δέκα χρόνια έμοιαζαν με επιστημονική φαντασία. Η μάχη μας τώρα είναι μία: αυτές οι θεραπείες να φτάνουν έγκαιρα και ισότιμα σε κάθε ασθενή στην Ελλάδα. Κανένας άνθρωπος δεν πρέπει να χάνει αρθρώσεις, εργασία ή χρόνια ζωής επειδή διαγνώστηκε αργά ή επειδή δεν είχε πρόσβαση.» δηλώνει η κα Καίτη Αντωνοπούλου, Πρόεδρος της ΕΛΕΑΝΑ.
Αξίζει να σημειωθεί ότι η Παγκόσμια Ημέρα Αυτοάνοσης & Αυτοφλεγμονώδους Αρθρίτιδας (20 Μαΐου) δεν ταυτίζεται με την Παγκόσμια Ημέρα Αρθρίτιδας (12 Οκτωβρίου), η οποία καθιερώθηκε το 1996 από την EULAR και λειτουργεί ως η «μεγάλη ομπρέλα» για όλες τις ρευματικές και μυοσκελετικές παθήσεις – από τις αυτοάνοσες έως την οστεοαρθρίτιδα, την οστεοπόρωση και τα προβλήματα μέσης – καλύπτοντας πάνω από 3 εκατομμύρια Έλληνες. Η ΕΛ.Ε.ΑΝ.Α. τιμά και τις δύο: ως πλήρες μέλος του EULAR PARE συμμετέχει ενεργά και στις δύο εκστρατείες.
Η Παγκόσμια Ημέρα Αυτοάνοσης & Αυτοφλεγμονώδους Αρθρίτιδας καθιερώθηκε το 2012 από τον διεθνή οργανισμό ασθενών AiArthritis και τιμάται κάθε 20ή Μαΐου. Επικεντρώνεται αποκλειστικά στις αυτοάνοσες και αυτοφλεγμονώδεις μορφές αρθρίτιδας – ρευματοειδή, ψωριασική, αξονική σπονδυλοαρθρίτιδα, νεανική ιδιοπαθή αρθρίτιδα, νόσο Still κ.ά. – εκεί όπου το ίδιο το ανοσοποιητικό μπερδεύεται και επιτίθεται στις αρθρώσεις και στα όργανα. Φέτος ενώνει πάνω από 60 χώρες και 100.000 ανθρώπους (ασθενείς, γιατρούς, ερευνητές, οργανώσεις) επί 47 ώρες σε όλες τις ζώνες ώρας του πλανήτη, με κεντρικό μήνυμα #MyAiArthritisDisease που δίνει φωνή στις πραγματικές ιστορίες των ασθενών. Στη γραμμή εκκίνησης του 2025 βρέθηκαν 40+ οργανώσεις ασθενών παγκοσμίως.
Η εκστρατεία είναι εμπνευσμένη από τον κόσμο των αυτοκινήτων: παίζει με τη λέξη «AUTO» των αυτοάνοσων παθήσεων και χρησιμοποιεί παρομοιώσεις με αυτοκίνητα, για να «βάλει μπρος» την ενημέρωση με τρόπο ζωντανό και προσιτό για όλους.
