Tο βακτήριο που προκαλεί τον τυφοειδή πυρετό αναπτύσσει εκτεταμένη αντοχή στα φάρμακα και αντικαθιστά γρήγορα τα στελέχη που δεν είναι ανθεκτικά, σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό The Lancet Microbe.

Σημειώνουμε ότι, μέχρι στιγμής, τα αντιβιοτικά είναι η μόνη αποτελεσματική θεραπεία για τον τυφοειδή πυρετό, ο οποίος προκαλείται από το βακτήριο Salmonella enterica serovar Typhi (S. Typhi). Ωστόσο, τις τελευταίες 3 δεκαετίες, η αντοχή του βακτηρίου στα από του στόματος αντιβιοτικά αυξάνεται και εξαπλώνεται.

Ειδικότερα, στη μελέτη τους, επιστήμονες από διάφορες χώρες αλληλούχησαν τα γονιδιώματα 3.489 στελεχών S. Typhi, τα οποία καταγράφηκαν από το 2014 έως το 2019 στο Νεπάλ, το Μπανγκλαντές, το Πακιστάν και την Ινδία. Οι ερευνητές διαπίστωσαν αύξηση του εξαιρετικά ανθεκτικού στα φάρμακα Typhi, γνωστού ως XDR Typhi.

Το XDR Typhi δεν είναι ανθεκτικό μόνο στα αντιβιοτικά πρώτης γραμμής, όπως η αμπικιλλίνη, η χλωραμφαινικόλη και η τριμεθοπρίμη/σουλφαμεθοξαζόλη. Αποκτά επίσης αντοχή και σε νεότερα αντιβιοτικά, όπως οι φθοριοκινολόνες και οι κεφαλοσπορίνες 3ης γενιάς.

Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι ότι αυτά τα στελέχη εξαπλώνονται γρήγορα σε παγκόσμιο επίπεδο.

Αν και τα περισσότερα περιστατικά XDR Typhi προέρχονται από τη Νότια Ασία, οι ερευνητές έχουν εντοπίσει σχεδόν 200 περιπτώσεις διεθνούς εξάπλωσης από το 1990.

Τα περισσότερα στελέχη έχουν μεταφερθεί στη Νοτιοανατολική Ασία, καθώς και στην Ανατολική και Νότια Αφρική. Από την άλλη, ανθεκτικά στελέχη του τυφοειδούς πυρετού έχουν εντοπιστεί και στο Ηνωμένο Βασίλειο, τις ΗΠΑ και τον Καναδά.

«Η ταχύτητα με την οποία έχουν εμφανιστεί και εξαπλωθεί τα τελευταία χρόνια τα ιδιαίτερα ανθεκτικά στελέχη του S. Typhi αποτελεί πραγματική αιτία ανησυχίας και αναδεικνύει την ανάγκη να επεκταθούν επειγόντως τα μέτρα πρόληψης, ιδιαίτερα στις χώρες που διατρέχουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο», δήλωσε ο Jason Andrews, ερευνητής λοιμωδών νοσημάτων στο Πανεπιστήμιο Stanford, όταν δημοσιεύθηκαν τα αποτελέσματα.

Ένα πρόβλημα που ανησυχεί τους επιστήμονες εδώ και χρόνια

Οι επιστήμονες προειδοποιούν εδώ και χρόνια για τον ανθεκτικό στα φάρμακα τυφοειδή πυρετό. Το 2016, εντοπίστηκε στο Πακιστάν το πρώτο στέλεχος XDR τυφοειδούς πυρετού. Έως το 2019, είχε γίνει ο κυρίαρχος γονότυπος στη χώρα.

Ιστορικά, τα περισσότερα στελέχη XDR τυφοειδούς πυρετού αντιμετωπίζονταν με αντιμικροβιακά 3ης γενιάς, όπως οι κινολόνες, οι κεφαλοσπορίνες και οι μακρολίδες.

Όμως, στις αρχές της δεκαετίας του 2000, οι μεταλλάξεις που προκαλούν αντοχή στις κινολόνες αντιστοιχούσαν σε πάνω από το 85% όλων των περιστατικών στο Μπανγκλαντές, την Ινδία, το Πακιστάν, το Νεπάλ και τη Σιγκαπούρη. Την ίδια περίοδο, άρχισε να αυξάνεται και η αντοχή στις κεφαλοσπορίνες.

Σήμερα, έχει απομείνει μόνο ένα από του στόματος αντιβιοτικό: η μακρολίδη αζιθρομυκίνη. Και αυτό το φάρμακο ίσως να μη λειτουργεί για πολύ ακόμη.

Η μελέτη του 2022 έδειξε ότι εξαπλώνονται πλέον και οι μεταλλάξεις που προκαλούν αντοχή στην αζιθρομυκίνη, «απειλώντας την αποτελεσματικότητα όλων των από του στόματος αντιμικροβιακών για τη θεραπεία του τυφοειδούς πυρετού». Αν και αυτές οι μεταλλάξεις δεν έχουν ακόμη υιοθετηθεί από το XDR S. Typhi, αν αυτό συμβεί, το πρόβλημα θα γίνει πολύ σοβαρό.

Χωρίς θεραπεία, έως και το 20% των περιστατικών τυφοειδούς πυρετού μπορεί να είναι θανατηφόρο. Το 2024, αναφέρθηκαν πάνω από 13 εκατομμύρια περιστατικά τυφοειδούς πυρετού.

Οι μελλοντικές εξάρσεις μπορούν, σε έναν βαθμό, να προληφθούν με τα συζευγμένα εμβόλια κατά του τυφοειδούς πυρετού. Αν όμως η πρόσβαση σε αυτά τα εμβόλια δεν επεκταθεί παγκοσμίως, ο κόσμος μπορεί σύντομα να βρεθεί μπροστά σε ακόμη μία υγειονομική κρίση.

«Η πρόσφατη εμφάνιση του XDR και του ανθεκτικού στην αζιθρομυκίνη S. Typhi καθιστά ακόμη πιο επείγουσα την ταχεία επέκταση των μέτρων πρόληψης, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης συζευγμένων εμβολίων κατά του τυφοειδούς πυρετού σε χώρες όπου η νόσος είναι ενδημική», έγραψαν οι συγγραφείς.

«Τέτοια μέτρα είναι απαραίτητα σε χώρες όπου ο επιπολασμός της μικροβιακής αντοχής στα απομονωμένα στελέχη S. Typhi είναι σήμερα υψηλός. Ωστόσο, δεδομένης της τάσης για διεθνή εξάπλωση, δεν θα πρέπει να περιορίζονται μόνο σε αυτές τις περιοχές».

Η Νότια Ασία μπορεί να είναι το βασικό επίκεντρο του τυφοειδούς πυρετού, καθώς αντιστοιχεί στο 70% όλων των περιστατικών. Εντούτοις, αν η πανδημία του κορωνοϊού έδειξε κάτι, είναι ότι στον σύγχρονο, παγκοσμιοποιημένο κόσμο οι παραλλαγές νοσημάτων μπορούν να εξαπλωθούν εύκολα.

Για να αποτραπεί αυτό, οι ειδικοί υγείας υποστηρίζουν ότι οι χώρες πρέπει να διευρύνουν την πρόσβαση στα εμβόλια κατά του τυφοειδούς πυρετού και να επενδύσουν στην έρευνα για νέα αντιβιοτικά.

Μελέτη του 2021 στην Ινδία, για παράδειγμα, εκτίμησε ότι ο εμβολιασμός των παιδιών κατά του τυφοειδούς πυρετού στις αστικές περιοχές θα μπορούσε να αποτρέψει έως και το 36% των περιστατικών και των θανάτων από τη νόσο.

Το Πακιστάν βρίσκεται στην πρώτη γραμμή αυτής της προσπάθειας. Ήταν η πρώτη χώρα στον κόσμο που εισήγαγε τον συστηματικό εμβολιασμό κατά του τυφοειδούς πυρετού. Ένας μικρός αριθμός χωρών έχει πλέον ακολουθήσει το παράδειγμά του ή «σχεδιάζει ή εξετάζει την εισαγωγή» του εμβολιασμού.

Η αντοχή στα αντιβιοτικά είναι μία από τις βασικές αιτίες θανάτου παγκοσμίως, καθώς κοστίζει τη ζωή σε περισσότερους ανθρώπους από τον HIV/AIDS ή την ελονοσία. Όπου είναι διαθέσιμα, τα εμβόλια είναι από τα καλύτερα εργαλεία που υπάρχουν για την πρόληψη μελλοντικών κρίσεων.