Ο σημερινός πληθυσμός των 8,3 δισεκατομμυρίων είναι πολύ μεγαλύτερος από αυτόν που θα μπορούσε να αντέξει μακροπρόθεσμα ο πλανήτης, χωρίς να εξαντληθούν τα οικοσυστήματα, να επιδεινωθεί η κλιματική αλλαγή και να απειληθεί η ασφάλεια των τροφίμων και του νερού, σύμφωνα με νέα μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Environmental Research Letters.

Ειδικότερα, οι ερευνητές προειδοποιούν ότι η ανθρωπότητα ασκεί στη Γη μεγαλύτερη πίεση από αυτήν που μπορεί να αντέξει με βιώσιμο τρόπο ο πλανήτης, γεγονός που προκαλεί ανησυχία για τη μελλοντική επισιτιστική ασφάλεια, τη σταθερότητα του κλίματος και την ανθρώπινη ευημερία. Τονίζουν, μάλιστα, ότι η κατάσταση είναι σοβαρή, εκτιμούν όμως ότι η επιβράδυνση της αύξησης του πληθυσμού και η αλλαγή των καταναλωτικών συνηθειών μπορούν ακόμη να περιορίσουν τους μακροπρόθεσμους κινδύνους.

Η έρευνα καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η ανθρωπότητα έχει ήδη ξεπεράσει τη βιώσιμη φέρουσα ικανότητα της Γης. Οι επιστήμονες αναφέρουν ότι η συνεχιζόμενη αύξηση του πληθυσμού, σε συνδυασμό με τα σημερινά επίπεδα κατανάλωσης πόρων, θα ασκήσει ακόμη μεγαλύτερη πίεση στα οικοσυστήματα και στις κοινωνίες σε όλο τον κόσμο.

Η μελέτη εξέτασε δεδομένα για τον παγκόσμιο πληθυσμό που καλύπτουν περισσότερα από 200 χρόνια και εντόπισε ένα κρίσιμο σημείο καμπής στις πληθυσμιακές τάσεις, το οποίο άρχισε στα μέσα του 20ού αιώνα.

Ο επικεφαλής συγγραφέας Corey Bradshaw, καθηγητής Παγκόσμιας Οικολογίας στο Flinders University, ανέφερε ότι τα ευρήματα δείχνουν ξεκάθαρα πως η ανθρωπότητα λειτουργεί πλέον πέρα από τα φυσικά όρια του πλανήτη.

«Η Γη δεν μπορεί να συμβαδίσει με τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιούμε τους πόρους. Δεν μπορεί να καλύψει ούτε τη σημερινή ζήτηση χωρίς μεγάλες αλλαγές, ενώ τα ευρήματά μας δείχνουν ότι πιέζουμε τον πλανήτη περισσότερο από όσο μπορεί να αντέξει», δήλωσε ο καθηγητής Bradshaw από το Global Ecology Laboratory στο College of Science and Engineering.

Αύξηση του πληθυσμού και τα όρια της Γης

Η διεθνής ερευνητική ομάδα, στην οποία συμμετείχε και ο αείμνηστος καθηγητής Paul Ehrlich, ανέλυσε ιστορικά αρχεία πληθυσμού και χρησιμοποίησε οικολογικά μοντέλα ανάπτυξης, προκειμένου να μελετήσει τις αλλαγές τόσο στο μέγεθος του πληθυσμού όσο και στους ρυθμούς αύξησής του με την πάροδο του χρόνου.

Οι ερευνητές συνέκριναν τις τάσεις σε διαφορετικές περιοχές του κόσμου και εξέτασαν πώς συνδέεται η αύξηση του πληθυσμού με την κλιματική αλλαγή, τις εκπομπές άνθρακα και το οικολογικό αποτύπωμα. Στόχος τους ήταν να κατανοήσουν καλύτερα με ποιον τρόπο η αύξηση του αριθμού των ανθρώπων συμβάλλει στην περιβαλλοντική πίεση.

Σύμφωνα με τη μελέτη, η αύξηση του πληθυσμού επιταχύνθηκε πριν από τη δεκαετία του 1950, καθώς ο αριθμός των ανθρώπων αυξανόταν σε παγκόσμιο επίπεδο. Η αύξηση αυτή συνδέθηκε με περισσότερη καινοτομία, μεγαλύτερη χρήση ενέργειας και τεχνολογική πρόοδο, στοιχεία που με τη σειρά τους στήριξαν την περαιτέρω ανάπτυξη.

Το μοτίβο αυτό άλλαξε στις αρχές της δεκαετίας του 1960. Παρότι ο παγκόσμιος πληθυσμός συνέχισε να αυξάνεται, ο ρυθμός αύξησης άρχισε να επιβραδύνεται.

«Αυτή η αλλαγή σηματοδότησε την αρχή αυτού που αποκαλούμε ‘αρνητική δημογραφική φάση’», δήλωσε ο καθηγητής Bradshaw.

«Αυτό σημαίνει ότι η προσθήκη περισσότερων ανθρώπων δεν οδηγεί πλέον σε ταχύτερη αύξηση. Όταν εξετάσαμε αυτή τη φάση, διαπιστώσαμε ότι ο παγκόσμιος πληθυσμός είναι πιθανό να φτάσει στο ανώτατο σημείο του κάπου μεταξύ 11,7 και 12,4 δισεκατομμυρίων ανθρώπων στα τέλη της δεκαετίας του 2060 ή μέσα στη δεκαετία του 2070, αν συνεχιστούν οι σημερινές τάσεις».

Ορυκτά καύσιμα και οικολογική υπέρβαση

Ο καθηγητής Bradshaw ανέφερε ότι αυτό το επίπεδο αύξησης του πληθυσμού είναι δυνατό μόνο επειδή οι κοινωνίες βασίστηκαν σε μεγάλο βαθμό στα ορυκτά καύσιμα και κατανάλωσαν φυσικούς πόρους ταχύτερα από όσο μπορεί να τους αναπληρώσει η Γη.

«Ο πραγματικά βιώσιμος πληθυσμός είναι πολύ χαμηλότερος και βρίσκεται πιο κοντά σε αυτόν που μπορούσε να υποστηρίξει ο πλανήτης στα μέσα του 20ού αιώνα. Οι υπολογισμοί μας δείχνουν ότι ένας βιώσιμος παγκόσμιος πληθυσμός θα ήταν πιο κοντά στα περίπου 2,5 δισεκατομμύρια ανθρώπους, εφόσον όλοι ζούσαν εντός των οικολογικών ορίων και είχαν άνετο και οικονομικά ασφαλές επίπεδο ζωής», δήλωσε.

Οι ερευνητές αναφέρουν ότι η απόσταση ανάμεσα σε αυτήν τη βιώσιμη εκτίμηση και τον σημερινό παγκόσμιο πληθυσμό των 8,3 δισεκατομμυρίων δείχνει το μέγεθος της παγκόσμιας υπερκατανάλωσης.

Σύμφωνα με τη μελέτη, η εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα έχει κρύψει προσωρινά τις συνέπειες της οικολογικής υπέρβασης, καθώς έχει στηρίξει την παραγωγή τροφίμων, τη βιομηχανική ανάπτυξη και την παροχή ενέργειας. Όμως, οι ίδιες διαδικασίες έχουν εντείνει την κλιματική αλλαγή, τη ρύπανση και την περιβαλλοντική υποβάθμιση.

Οι ερευνητές εντόπισαν επίσης ισχυρή σύνδεση ανάμεσα στο μέγεθος του πληθυσμού και την άνοδο της παγκόσμιας θερμοκρασίας, την αύξηση του οικολογικού αποτυπώματος και τις αυξημένες εκπομπές άνθρακα κατά την αρνητική δημογραφική φάση. Η μελέτη κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το συνολικό μέγεθος του πληθυσμού εξηγούσε τις περιβαλλοντικές αλλαγές πιο έντονα από την κατά κεφαλήν κατανάλωση από μόνη της.

Ο καθηγητής Bradshaw ανέφερε ότι τόσο η αύξηση του πληθυσμού όσο και τα καταναλωτικά πρότυπα αυξάνουν την πίεση στον πλανήτη.

«Η σημερινή πορεία της ανθρωπότητας θα οδηγήσει τις κοινωνίες σε βαθύτερες κρίσεις, αν δεν γίνουν μεγάλες αλλαγές», δήλωσε.

«Τα συστήματα που υποστηρίζουν τη ζωή στον πλανήτη βρίσκονται ήδη υπό πίεση και, χωρίς γρήγορες αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιούμε την ενέργεια, τη γη και τα τρόφιμα, δισεκατομμύρια άνθρωποι θα βρεθούν αντιμέτωποι με αυξανόμενη αστάθεια. Η μελέτη μας δείχνει ότι αυτά τα όρια δεν είναι θεωρητικά, αλλά ξεδιπλώνονται ήδη μπροστά μας».

Κίνδυνοι για το κλίμα, τα τρόφιμα και την ανθρώπινη σταθερότητα

Οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι η μελέτη δεν προβλέπει ξαφνική κατάρρευση του πολιτισμού. Αντίθετα, την παρουσιάζουν ως μια ρεαλιστική αποτίμηση των αυξανόμενων πιέσεων που διαμορφώνουν το μέλλον της ανθρωπότητας.

Στους κινδύνους που συνδέονται με την υπέρβαση της «βιοϊκανότητας» της Γης περιλαμβάνονται η επιδείνωση των συνεπειών της κλιματικής αλλαγής, η απώλεια βιοποικιλότητας, η υποχώρηση της ασφάλειας των τροφίμων και του νερού και η αύξηση των ανισοτήτων.

Ο καθηγητής Bradshaw ανέφερε ότι οι κοινωνίες θα χρειαστεί να επανεξετάσουν τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιούνται η γη, το νερό, η ενέργεια και οι πρώτες ύλες, αν οι μελλοντικές γενιές πρόκειται να ζήσουν με ασφάλεια και βιώσιμο τρόπο.

«Οι μικρότεροι πληθυσμοί με χαμηλότερη κατανάλωση οδηγούν σε καλύτερα αποτελέσματα τόσο για τους ανθρώπους όσο και για τον πλανήτη», δήλωσε. «Το περιθώριο δράσης στενεύει, αλλά η ουσιαστική αλλαγή παραμένει εφικτή, αν τα κράτη συνεργαστούν».

Οι ερευνητές ελπίζουν ότι τα ευρήματα θα ενθαρρύνουν κυβερνήσεις, οργανισμούς και κοινότητες να εστιάσουν στον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό, να αναγνωρίσουν τα περιβαλλοντικά όρια και να στηρίξουν στρατηγικές που σταθεροποιούν την αύξηση του πληθυσμού, μειώνουν την κατανάλωση και προστατεύουν τα φυσικά συστήματα.

«Οι επιλογές που θα κάνουμε τις επόμενες δεκαετίες θα καθορίσουν την ευημερία των μελλοντικών γενεών και την ανθεκτικότητα του φυσικού κόσμου που στηρίζει κάθε μορφή ζωής», κατέληξε ο καθηγητής Bradshaw.