Όλοι έχουμε ακούσει τη γνωστή συμβουλή: να τρώτε φρούτα και λαχανικά, να παίρνετε τις βιταμίνες σας και να φροντίζετε την υγεία σας. Στις περισσότερες περιπτώσεις, αυτή η οδηγία ισχύει. Ωστόσο, ορισμένα θρεπτικά συστατικά έχουν πιο σύνθετη επίδραση στον οργανισμό και η βιταμίνη Β12 είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα.
Η Β12, γνωστή και ως κοβαλαμίνη, είναι απαραίτητη για τη ζωή. Βοηθά τον οργανισμό να παράγει ερυθρά αιμοσφαίρια, συμβάλλει στη σωστή λειτουργία του νευρικού συστήματος και έχει βασικό ρόλο στον τρόπο με τον οποίο τα κύτταρα αντιγράφουν και επιδιορθώνουν το DNA.
Η Β12 υπάρχει φυσικά σε ζωικά προϊόντα, όπως το κρέας, τα ψάρια, τα αυγά, το γάλα και το τυρί. Ορισμένα δημητριακά και ψωμιά είναι επίσης εμπλουτισμένα με Β12, ώστε να βοηθούν όσους δεν τρώνε κρέας να λαμβάνουν επαρκείς ποσότητες. Οι περισσότεροι άνθρωποι που έχουν ποικιλία στη διατροφή τους λαμβάνουν τη συνιστώμενη ποσότητα. Ωστόσο, οι vegan, τα άτομα με συγκεκριμένες παθήσεις του εντέρου και οι μεγαλύτεροι σε ηλικία ενήλικες, που απορροφούν λιγότερο αποτελεσματικά τα θρεπτικά συστατικά, μπορεί να χρειάζονται συμπληρώματα.
Όταν η Β12 δεν είναι επαρκής, μπορεί να εμφανιστούν προβλήματα, μερικές φορές σοβαρά, ειδικά αν η ανεπάρκεια δεν εντοπιστεί και δεν αντιμετωπιστεί. Τα τελευταία χρόνια, όμως, οι ερευνητές εξετάζουν και το αντίστροφο ερώτημα: αν η υψηλή πρόσληψη Β12 ή τα υψηλά επίπεδα Β12 στο αίμα θα μπορούσαν να συνδέονται με τον καρκίνο.
Η σημασία της ισορροπίας
Ο οργανισμός δημιουργεί συνεχώς νέα κύτταρα. Κάθε φορά που ένα κύτταρο διαιρείται, πρέπει να αντιγράψει με ακρίβεια το DNA του. Η βιταμίνη Β12 είναι κρίσιμη για αυτή τη διαδικασία. Όταν τα επίπεδά της είναι πολύ χαμηλά, το DNA μπορεί να αντιγραφεί με λάθη, οδηγώντας σε μεταλλάξεις που, σε βάθος χρόνων, μπορεί να αυξήσουν τον κίνδυνο για ορισμένους καρκίνους, κυρίως για καρκίνο του παχέος εντέρου. Γι’ αυτό και η ανεπάρκεια Β12 αντιμετωπίζεται με σοβαρότητα.
Μια μελέτη ασθενών μαρτύρων από το Βιετνάμ, που δημοσιεύθηκε το 2025, βρήκε αυτό που οι ερευνητές περιέγραψαν ως σχέση σε σχήμα U ανάμεσα στην πρόσληψη Β12 και τον κίνδυνο καρκίνου. Με άλλα λόγια, τόσο η χαμηλότερη όσο και η υψηλότερη πρόσληψη συνδέθηκαν με αυξημένο κίνδυνο. Επειδή αυτού του τύπου οι μελέτες μπορούν να δείξουν συσχέτιση, αλλά όχι να αποδείξουν σχέση αιτίας και αποτελέσματος, το συμπέρασμα δεν είναι ότι η Β12 είναι επικίνδυνη. Το συμπέρασμα είναι ότι η ισορροπία έχει σημασία.
Θα μπορούσε να φαίνεται λογικό ότι, αφού η Β12 βοηθά τα υγιή κύτταρα να λειτουργούν σωστά, η λήψη επιπλέον δόσεων θα προσέφερε επιπλέον προστασία από τον καρκίνο. Η έρευνα, όμως, δεν το επιβεβαιώνει πλήρως. Η βιταμίνη Β12 υποστηρίζει γενικά την κυτταρική ανάπτυξη, όχι μόνο την ανάπτυξη των υγιών κυττάρων. Μία ανησυχία είναι ότι, αν υπάρχουν ήδη προκαρκινικά κύτταρα, η πολύ υψηλή διαθεσιμότητα θρεπτικών συστατικών που υποστηρίζουν την ανάπτυξη, όπως η Β12, θα μπορούσε θεωρητικά να ενισχύσει και τη δική τους ανάπτυξη. Ωστόσο, αυτό παραμένει δύσκολο να αποδειχθεί στους ανθρώπους.
Συνολικά, οι μελέτες για τα συμπληρώματα βιταμινών του συμπλέγματος Β σε υψηλές δόσεις, όταν λαμβάνονται για μεγάλα χρονικά διαστήματα, δεν έχουν δείξει σαφή προστατευτική δράση απέναντι στην εμφάνιση καρκίνου ή στους θανάτους από καρκίνο. Μία ανάλυση ανέφερε μειωμένο κίνδυνο μελανώματος, αλλά αυτό ήταν εύρημα για συγκεκριμένο τύπο καρκίνου και όχι απόδειξη ότι οι βιταμίνες του συμπλέγματος Β σε υψηλές δόσεις προλαμβάνουν γενικά τον καρκίνο. Ορισμένες παρατηρητικές μελέτες έχουν επίσης δείξει μικρή αύξηση του κινδύνου καρκίνου του πνεύμονα που συνδέεται με τη μακροχρόνια λήψη συμπληρωμάτων Β6 και Β12 σε υψηλές δόσεις, κυρίως στους άνδρες και στους καπνιστές. Όμως, και αυτές οι μελέτες δεν μπορούν να αποδείξουν ότι τα συμπληρώματα προκάλεσαν τους καρκίνους.
Οι γιατροί έχουν παρατηρήσει ότι πολλοί ασθενείς με καρκίνο εμφανίζουν ασυνήθιστα υψηλά επίπεδα Β12 στο αίμα. Αυτό θέτει ένα σημαντικό ερώτημα: συμβάλλει η αυξημένη Β12 στην εμφάνιση καρκίνου ή μπορεί ο ίδιος ο καρκίνος να ανεβάζει τα επίπεδα της Β12;
Έρευνα του 2022 κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η υψηλή Β12 στους ασθενείς με καρκίνο είναι συχνά ένα «επιφαινόμενο». Με άλλα λόγια, η βιταμίνη εμφανίζεται μαζί με τη νόσο, χωρίς απαραίτητα να την προκαλεί. Νεότερη έρευνα του 2024 κατέληξε σε παρόμοιο συμπέρασμα.
Το φαινόμενο αυτό θεωρείται ότι συνδέεται με δύο βασικούς μηχανισμούς. Πρώτον, οι όγκοι μπορούν να επηρεάσουν το συκώτι, το οποίο αποθηκεύει μεγάλες ποσότητες Β12. Όταν το συκώτι έχει υποστεί βλάβη ή επιβαρύνεται, μπορεί να απελευθερώνει περισσότερη Β12 στην κυκλοφορία του αίματος. Δεύτερον, ορισμένοι όγκοι μπορεί να αυξάνουν τις πρωτεΐνες που δεσμεύουν τη Β12 στο αίμα. Αυτό μπορεί να ανεβάζει τις τιμές στις αιματολογικές εξετάσεις, χωρίς απαραίτητα να σημαίνει ότι τα κύτταρα του οργανισμού λαμβάνουν ή χρησιμοποιούν περισσότερη Β12.
Χρήσιμη ένδειξη όσον αφορά τον καρκίνο
Οι ερευνητές αναγνωρίζουν επίσης ότι η αυξημένη Β12 μπορεί να μην αποτελεί αιτία καρκίνου, αλλά θα μπορούσε να είναι χρήσιμος δείκτης για την παρουσία ή την εξέλιξη της νόσου. Μεγάλη μελέτη του 2026 διαπίστωσε ότι οι ασθενείς με καρκίνο του παχέος εντέρου και πολύ υψηλά επίπεδα Β12 είχαν διάμεση επιβίωση περίπου 5 χρόνια, σε σύγκριση με σχεδόν 11 χρόνια για όσους είχαν φυσιολογικά επίπεδα.
Παρόμοια μοτίβα έχουν βρεθεί στον καρκίνο του στόματος και σε ασθενείς που λαμβάνουν ανοσοθεραπεία, όπου η αυξημένη Β12 έχει συνδεθεί με χειρότερη έκβαση. Αυτό σημαίνει ότι η ανεξήγητη και επίμονη υψηλή Β12, ειδικά όταν δεν οφείλεται σε συμπληρώματα, δεν πρέπει να αγνοείται. Μπορεί να δείχνει νόσο στο συκώτι, αιματολογικές διαταραχές ή υποκείμενο καρκίνο που δεν έχει ακόμη διαγνωστεί.
Για τους περισσότερους ανθρώπους, αυτό δεν είναι κάτι που πρέπει να προκαλεί ανησυχία. Η Β12 που προέρχεται από μια φυσιολογική διατροφή με κρέας, ψάρια, αυγά, γαλακτοκομικά ή εμπλουτισμένα τρόφιμα συνήθως δεν είναι το πρόβλημα. Είναι πολύ δύσκολο να λάβει κανείς υπερβολική ποσότητα Β12 μόνο από τα τρόφιμα. Η ανεπάρκεια παραμένει πιο συχνό και καλύτερα τεκμηριωμένο πρόβλημα από την περίσσεια.
Η ανησυχία αφορά κυρίως τη μακροχρόνια λήψη συμπληρωμάτων σε υψηλές δόσεις χωρίς ιατρική συμβουλή ή μια αιματολογική εξέταση που δείχνει επίμονα υψηλή Β12 σε άτομο που δεν λαμβάνει συμπληρώματα.
Το ευρύτερο μήνυμα είναι απλό: το περισσότερο δεν είναι πάντα καλύτερο. Ο καρκίνος δεν μπορεί να προληφθεί με υπερβολική λήψη οποιασδήποτε μεμονωμένης βιταμίνης. Οι μακροπρόθεσμες συνήθειες έχουν μεγαλύτερη σημασία: ισορροπημένη διατροφή, τακτική άσκηση, αποφυγή του καπνίσματος, προστασία του δέρματος και συμμετοχή στους προληπτικούς ελέγχους ρουτίνας.
Τι ισχύει λοιπόν για τη βιταμίνη Β12; Φροντίστε να λαμβάνετε επαρκή ποσότητα μέσω της διατροφής ή μέσω συμπληρώματος, αν το χρειάζεστε, ειδικά αν είστε vegan, μεγαλύτερης ηλικίας ή έχετε πάθηση που επηρεάζει την απορρόφηση. Αλλά αφήστε τις υπερβολικά υψηλές δόσεις στην άκρη, εκτός αν σας τις συστήσει γιατρός. Με τη Β12, όπως και με πολλά θρεπτικά συστατικά, ο στόχος δεν είναι να πάρετε όσο το δυνατόν περισσότερο. Είναι να πάρετε τη σωστή ποσότητα.
Με πληροφορίες από το Science Daily.
