Ο σίδηρος βρίσκεται στο κόκκινο κρέας, τα φασόλια, τα αποξηραμένα φρούτα και πολλές ακόμη τροφές. Είναι ένα απαραίτητο μέταλλο που παίζει σημαντικό ρόλο στη λειτουργία του οργανισμού. Συμβάλλει στην παραγωγή της αιμοσφαιρίνης, της πρωτεΐνης που βρίσκεται στα ερυθρά αιμοσφαίρια και μεταφέρει οξυγόνο σε όλο το σώμα, καθώς και της μυοσφαιρίνης, που παρέχει οξυγόνο στους μυς. Παράλληλα, είναι απαραίτητος για την παραγωγή ενέργειας, τη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος, τη σωματική ανάπτυξη και την ανάπτυξη του εγκεφάλου.
Όταν ο οργανισμός δεν προσλαμβάνει ή δεν καταφέρνει να διατηρήσει αρκετό σίδηρο, μπορεί να εμφανιστούν συμπτώματα όπως κόπωση και δυσκολία συγκέντρωσης. Σε ορισμένες περιπτώσεις, όμως, δεν υπάρχουν καθόλου συμπτώματα. Καθώς τα αποθέματα σιδήρου μειώνονται, η έλλειψή του μπορεί να εξελιχθεί σε σιδηροπενική αναιμία. Σε αυτή την περίπτωση, το αίμα δυσκολεύεται να μεταφέρει επαρκείς ποσότητες οξυγόνου στο σώμα, γεγονός που μπορεί να προκαλέσει σοβαρές επιπλοκές.
«Οι άνθρωποι σπάνια πεθαίνουν από έλλειψη σιδήρου, αλλά οι επιπτώσεις της σε παγκόσμιο επίπεδο είναι πολύ μεγάλες», ανέφερε στο Euronews ο Hal Drakesmith, καθηγητής βιολογίας του σιδήρου στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης. «Αν δεν έχετε αρκετό σίδηρο, δεν έχετε αρκετή ενέργεια».
Ποιοι έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο να εμφανίσουν έλλειψη σιδήρου
Ορισμένες ομάδες έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο να εμφανίσουν έλλειψη σιδήρου. Σε αυτές περιλαμβάνονται τα κορίτσια στην εφηβεία και οι γυναίκες με έντονη αιμορραγία κατά την περίοδο. Οι έγκυες γυναίκες και τα έμβρυά τους, τα βρέφη και τα παιδιά έχουν επίσης αυξημένες ανάγκες σε σίδηρο για τη σωστή ανάπτυξή τους, τις οποίες δεν είναι πάντα εύκολο να καλύψουν μόνο μέσω της διατροφής.
Στους ηλικιωμένους, η έλλειψη σιδήρου μπορεί να οφείλεται σε αιμορραγία από το έντερο ή σε χρόνια προβλήματα υγείας. Μελέτη του 2022 διαπίστωσε ότι η έλλειψη σιδήρου είναι αρκετά συχνή ακόμη και σε ηλικιωμένους που είναι σχετικά υγιείς. Μάλιστα, τον μεγαλύτερο κίνδυνο αντιμετώπιζαν τα άτομα ηλικίας 80 ετών και άνω που ζούσαν στην Αυστρία και την Πορτογαλία.
Η περιορισμένη κατανάλωση κόκκινου κρέατος ή άλλων τροφών πλούσιων σε σίδηρο μπορεί και αυτή να συμβάλει στην εμφάνιση έλλειψης. Το ίδιο ισχύει και για όσους δίνουν συχνά αίμα, αν και, όπως εξήγησε ο Drakesmith, οι αιμοδότες συνήθως υποβάλλονται σε εξετάσεις πριν από την αιμοδοσία.«Είναι εξαιρετικά συχνή», τόνισε ο Drakesmith.
Παρόλα αυτά, η έλλειψη σιδήρου συχνά δεν εντοπίζεται εγκαίρως. Σύμφωνα με τον Drakesmith, αυτό συμβαίνει επειδή τα συμπτώματά της είναι γενικά και μπορεί να οφείλονται σε πολλές διαφορετικές αιτίες. Επιπλέον, η έλλειψη σιδήρου εμφανίζεται σταδιακά, καθώς τα αποθέματα του οργανισμού δεν εξαντλούνται από τη μία στιγμή στην άλλη.
Το τελευταίο διάστημα, ο σίδηρος και η φερριτίνη, μια πρωτεΐνη που αποθηκεύει σίδηρο στον οργανισμό, έχουν συγκεντρώσει μεγάλο ενδιαφέρον στον χώρο της ευεξίας. Μάλιστα, στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχει γίνει viral ο ισχυρισμός ότι τα άτομα με χαμηλό σίδηρο έχουν το λεγόμενο «πρόσωπο φερριτίνης», με εμφανή σημάδια όπως το χλωμό δέρμα και η αραίωση των μαλλιών.
Εντούτοις, σύμφωνα με τον Drakesmith, ο συγκεκριμένος ισχυρισμός «δεν έχει κλινική χρησιμότητα». Παρόλα αυτά, ο ίδιος θεωρεί θετικό το γεγονός ότι η τάση αυτή μπορεί να ενημερώσει περισσότερους ανθρώπους για την έλλειψη σιδήρου και να παρακινήσει όσους εμφανίζουν συμπτώματα να κάνουν εξετάσεις.
Ο ρόλος της αιμοσφαιρίνης και της φερριτίνης
Ο προληπτικός έλεγχος για την έλλειψη σιδήρου δεν γίνεται συστηματικά, ακόμη και σε άτομα που ανήκουν σε ομάδες υψηλού κινδύνου, σύμφωνα με τη Elaine McCarthy, ανώτερη λέκτορας διατροφής στο University College Cork της Ιρλανδίας. Για παράδειγμα, αν και οι εξετάσεις αίματος αποτελούν μέρος της συνηθισμένης παρακολούθησης κατά την εγκυμοσύνη, συνήθως περιορίζονται στη μέτρηση της αιμοσφαιρίνης.
«Αυτό είναι πρόβλημα, επειδή η αιμοσφαιρίνη αρχίζει να δείχνει αλλαγές όταν η έλλειψη σιδήρου βρίσκεται ήδη σε αρκετά προχωρημένο στάδιο. Έτσι, δεν εντοπίζουμε τα άτομα που βρίσκονται στα πρώτα στάδια της έλλειψης και χάνουμε την ευκαιρία να αποτρέψουμε την επιδείνωσή της», τόνισε η McCarthy στο Euronews.
Η ίδια υποστηρίζει ότι θα πρέπει να μετρώνται τόσο η αιμοσφαιρίνη όσο και η φερριτίνη, καθώς η δεύτερη αποτελεί «δείκτη των πρώτων αλλαγών στα επίπεδα σιδήρου στον οργανισμό».
Τον Σεπτέμβριο, η Αμερικανική Εταιρεία Αιματολογίας (ASH) εξέδωσε νέες κλινικές οδηγίες για τη διάγνωση της έλλειψης σιδήρου. Σύμφωνα με αυτές, προτείνεται να θεωρείται ότι υπάρχει έλλειψη σιδήρου σε ενήλικες, έγκυες γυναίκες και άτομα που έχουν περίοδο όταν τα επίπεδα φερριτίνης στο αίμα είναι 30 μικρογραμμάρια ανά λίτρο (μg/L) ή χαμηλότερα, αντί για το προηγούμενο όριο των 15 μg/L. Το νέο όριο συμφωνεί με τις συστάσεις του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για τη Νόσο του Crohn και την Κολίτιδα.
Ωστόσο, όπως επισήμανε ο Drakesmith, οι επιστήμονες δεν έχουν ακόμη καταλήξει σε ένα κοινά αποδεκτό όριο φερριτίνης για τη διάγνωση της έλλειψης σιδήρου.
«Ανάλογα με το όριο φερριτίνης που ορίζετε, αλλάζει ουσιαστικά και το ποσοστό των ανθρώπων που θεωρείται ότι έχουν έλλειψη σιδήρου», είπε ο Drakesmith. «Πιστεύω ότι επιλέγουν να είναι πιο προσεκτικοί, ώστε να μη χάσουν κάποια διάγνωση, κάτι που είναι απολύτως λογικό. Από την άλλη, όμως, έτσι μπορεί να συμπεριληφθούν και άτομα που πιθανότατα δεν έχουν τόσο μεγάλη έλλειψη σιδήρου».
Επιπλέον, η μέτρηση της φερριτίνης από μόνη της δεν αρκεί για να εντοπιστούν όλες οι περιπτώσεις έλλειψης σιδήρου. Άτομα με παθήσεις που προκαλούν φλεγμονή στον οργανισμό, όπως η χρόνια νεφρική νόσος, μπορεί να έχουν φυσιολογικά ή ακόμη και αυξημένα επίπεδα φερριτίνης, παρότι έχουν έλλειψη σιδήρου. Αυτό συμβαίνει επειδή η φλεγμονή μπορεί να αυξήσει τη φερριτίνη στο αίμα, ακόμη και όταν τα πραγματικά αποθέματα σιδήρου στον οργανισμό είναι χαμηλά.







