Τα αντικαταθλιπτικά φάρμακα θεωρούνται ευρέως μία από τις μεγάλες επιτυχίες στη θεραπεία των προβλημάτων ψυχικής υγείας. Συχνά λαμβάνονται για μεγάλο χρονικό διάστημα, τι συμβαίνει όμως όταν αισθανθείτε ότι δεν τα χρειάζεστε πλέον;
Σύμφωνα με το Royal College of Psychiatrists στο Ηνωμένο Βασίλειο, τα συμπτώματα στέρησης από αντικαταθλιπτικά μπορεί να περιλαμβάνουν άγχος, χαμηλή ή γρήγορα μεταβαλλόμενη διάθεση, δυσκολία στον ύπνο (συμπεριλαμβανομένων των εφιαλτών), αίσθημα ηλεκτρικού σοκ στο κεφάλι και στα άκρα, απώλεια συντονισμού, αυτοκτονικές σκέψεις, ζάλη και έντονη εσωτερική ανησυχία, ένα σύμπτωμα που ορισμένοι ασθενείς του Mark Horowitz περιέγραψαν σαν να «καιγόταν το νευρικό τους σύστημα». Οι άνθρωποι περπατούν νευρικά στο δωμάτιο και κατακλύζονται από ένα έντονο αίσθημα τρόμου.
«Συμπτώματα όπως αυτά μπορεί να παρερμηνευτούν ως επιστροφή του αρχικού προβλήματος ψυχικής υγείας», εξήγησε ο Mark Horowitz επικεφαλής στην Psychotropic Prescribing Clinic του North East London NHS Foundation Trust.
Φυσικά, πολλοί άνθρωποι έχουν διαπιστώσει ότι τα αντικαταθλιπτικά είναι χρήσιμα στη θεραπεία της σοβαρής κατάθλιψης ή των αγχωδών διαταραχών. Ωστόσο, ακόμη και όταν έχουν λειτουργήσει καλά, υπάρχουν λόγοι για τους οποίους κάποιος μπορεί να μη θέλει να συνεχίσει να τα παίρνει.
«Ορισμένοι άνθρωποι εμφανίζουν παρενέργειες που αισθάνονται ότι δεν μπορούν να ανεχθούν», εξήγησε η Barbara Sahakian, καθηγήτρια νευροψυχολογίας στο University of Cambridge.
«Αυτές μπορεί να κυμαίνονται από σεξουαλική δυσλειτουργία και προβλήματα ύπνου έως ζάλη και γαστρεντερικά προβλήματα. Άλλοι αισθάνονται ότι τα χάπια τους προκαλούν ‘συναισθηματική απονέκρωση’», πρόσθεσε.
Κάποιοι σταματούν επειδή αισθάνονται ότι έχουν αναρρώσει πλήρως από το πρόβλημα ψυχικής υγείας τους, ανέφερε ο Michael Hengartner από το Kalaidos University of Applied Sciences στην Ελβετία, του οποίου η έρευνα επικεντρώνεται στις επιδράσεις και τις παρενέργειες των αντικαταθλιπτικών, καθώς και στη διακοπή τους.
«Η παραμονή σε ένα SSRI [σ.σ. κατηγορία αντικαταθλιπτικών φαρμάκων που δρουν αυξάνοντας τα επίπεδα σεροτονίνης στον εγκέφαλο] για χρόνια μετά από ένα μόνο επεισόδιο δεν συνιστάται από τις θεραπευτικές κατευθυντήριες οδηγίες». Πρόσθεσε επίσης ότι γυναίκες που λαμβάνουν αυτά τα φάρμακα «μπορεί να θέλουν να μείνουν έγκυες και να μη θέλουν να διακινδυνεύσουν πιθανές αρνητικές επιδράσεις του φαρμάκου στο μωρό τους».
Πόσο δύσκολη είναι η διακοπή των αντικαταθλιπτικών;
Όπως διαπίστωσε ο Mark Horowitz, η διακοπή των συγκεκριμένων φαρμάκων μπορεί να είναι δύσκολη.
Από την άλλη, η επιστημονική έρευνα δίνει μια συγκεχυμένη εικόνα σχετικά με το πόσο συχνά εμφανίζεται και πόσο σοβαρή είναι η στέρηση. Σε μια μεγάλη ανάλυση, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό JAMA Psychiatry τον Ιούλιο του 2025, οι άνθρωποι που διέκοψαν τα αντικαταθλιπτικά εμφάνισαν κατά μέσο όρο μόλις ένα επιπλέον σύμπτωμα σε σχέση με εκείνους που συνέχισαν να τα λαμβάνουν ή λάμβαναν placebo.
«Η εμφάνιση μόλις ενός επιπλέον συμπτώματος δεν αρκεί για να διαγνωστεί «σύνδρομο διακοπής», το οποίο απαιτεί 4 συμπτώματα», ανέφεραν οι ερευνητές.
Ωστόσο, οι επικριτές υποστηρίζουν ότι τα δεδομένα που αναλύθηκαν προέρχονταν κυρίως από δοκιμές στις οποίες οι άνθρωποι είχαν λάβει αντικαταθλιπτικά μόνο για σύντομο χρονικό διάστημα.
«Η ανάλυση δεδομένων από δοκιμές 8 ή 12 εβδομάδων και το συμπέρασμα ότι η στέρηση από αντικαταθλιπτικά είναι μικρό ζήτημα είναι σαν να μελετά κανείς τη συχνότητα εμφάνισης άνοιας σε άτομα κάτω των 40 ετών και να ισχυρίζεται ότι η άνοια είναι πολύ σπάνια και χωρίς κλινική σημασία», πρόσθεσε ο Michael Hengartner.
Ο ίδιος ανέφερε 2 μακροχρόνιες δοκιμές «διακοπής θεραπείας», οι οποίες, όπως είπε, παρέχουν ισχυρές ενδείξεις για τα συμπτώματα στέρησης.
Η πρώτη, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Biological Psychiatry, διαπίστωσε ότι το 60% των ασθενών που διέκοψαν το αντικαταθλιπτικό sertraline και το 66% εκείνων που διέκοψαν το αντικαταθλιπτικό paroxetine (το φάρμακό τους αντικαταστάθηκε με placebo μετά από μέσο όρο 11 μηνών) εμφάνισαν 4 ή περισσότερα συμπτώματα στέρησης.
Αυτό πληρούσε τα κριτήρια για αυτό που οι ερευνητές ονόμασαν «σύνδρομο διακοπής». «Και τα στοιχεία από αυτή τη δοκιμή είναι πλήρως συνεπή με τα ευρήματα από παρατηρητικές μελέτες», ανέφερε ο Michael Hengartner.
Η μελέτη αυτή, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Psychiatry Research, διαπίστωσε ότι το 64% όσων είχαν λάβει αντικαταθλιπτικά για 2 χρόνια ή περισσότερο ανέφεραν μέτρια ή σοβαρά συμπτώματα στέρησης.
«Βρήκαμε μια πολύ σαφή σχέση μεταξύ του πόσο καιρό λαμβάνει κάποιος αυτά τα φάρμακα και του κινδύνου εμφάνισης συμπτωμάτων στέρησης. Μετά από 8 εβδομάδες διαπιστώσαμε πολύ χαμηλά επίπεδα. Όταν όμως οι άνθρωποι λάμβαναν τα φάρμακα για 2 χρόνια, τα επίπεδα στέρησης ήταν εξαιρετικά υψηλά», ανέφερε ο Mark Horowitz.
«Υπάρχουν μελέτες σε ανθρώπους που δείχνουν ότι οι αλλαγές στο σύστημα της σεροτονίνης μπορεί να επιμένουν έως και 4 χρόνια μετά τη διακοπή της θεραπείας με αντικαταθλιπτικά», σύμφωνα με τον Horowitz. Η διαφορά ανάμεσα σε αυτό που συμβαίνει σε νευροχημικό επίπεδο και σε αυτό που «περιμένει» ο εγκέφαλος φαίνεται να οδηγεί σε ορισμένα από τα πιο σοβαρά συμπτώματα στέρησης.
Πώς μπορεί να διακοπεί η λήψη αντικαταθλιπτικών με τη μεγαλύτερη δυνατή ασφάλεια;
Οι ειδικοί συστήνουν σταδιακή μείωση της δόσης. Πολύ αργά. Στον ιστότοπο του Royal College of Psychiatrists υπάρχουν παραδείγματα σχεδίων σταδιακής μείωσης, όμως τονίζεται ότι οι ασθενείς πρέπει πρώτα να μιλήσουν με τον γιατρό που τους έχει συνταγογραφήσει το φάρμακο πριν δοκιμάσουν οποιαδήποτε μέθοδο.
Κατά τη σταδιακή μείωση, «τα τελευταία milligrams είναι τα πιο δύσκολα να διακοπούν», προειδοποίησε ο Mark Horowitz.
Σε κάθε περίπτωση, εάν σκέφτεστε να διακόψετε ή ακόμα και να μειώσετε τη δόση της αντικαταθλιπτικής αγωγής σας, θα πρέπει οπωσδήποτε να μιλήσετε πρώτα με το γιατρό που σας παρακολουθεί, έτσι ώστε η διακοπή να γίνει με ασφάλεια.
