Με το πέρασμα των χρόνων, ο μέσος άνθρωπος παίρνει κάποια κιλά. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με τα διαθέσιμα δεδομένα, ο μέσος άνθρωπος παίρνει περίπου 4,5 με 11,3 κιλά μεταξύ της δεκαετίας των 20 και των 40 ετών. Η τάση αυτή για αύξηση του βάρους συνεχίζεται μέχρι και την ηλικία περίπου των 65 –70 ετών, οπότε και το βάρος συνήθως σταθεροποιείται ή σημειώνει μικρή μείωση.
Σύμφωνα με τους ειδικούς, η αύξηση του βάρους κατά την ενήλικη ζωή ευθύνεται κυρίως στη μειωμένη σωματική δραστηριότητα που παρατηρείται όσο κάποιος μεγαλώνει, στο στρες και τον κακό ύπνο που μπορούν να προκαλέσουν περισσότερη πείνα, καθώς και σε ορισμένες ορμονικές αλλαγές και πτώση του μεταβολισμού.
Είναι γνωστό, ότι σε γενικές γραμμές η διατήρηση ενός φυσιολογικού βάρους είναι σημαντική για την καλή υγεία και τη μακροζωία, καθώς και την αποφυγή των χρόνιων μεταβολικών νοσών όπως είναι ο διαβήτης τύπου 2, η μεταβολικά σχετιζόμενη στεατωτική νόσος του ήπατος κ.ά.
Ωστόσο, στην περίπτωση των ατόμων άνω των 60 ετών, η κατάσταση είναι πιο περίπλοκη.
«Από τη μία πλευρά, η αύξηση βάρους σχετίζεται με τη συσσώρευση λίπους, η οποία μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες για την υγεία, συμβάλλοντας σε καρδιοπάθειες, διαβήτη, αρθρίτιδα και πολλές ακόμη παθήσεις. Από την άλλη, πολλές μελέτες δείχνουν ότι ένα μικρό επιπλέον βάρος μπορεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, να λειτουργεί προστατευτικά στη μεγαλύτερη ηλικία. Σε περίπτωση πτώσης, το λίπος λειτουργεί σαν ‘μαξιλάρι’, μειώνοντας τον κίνδυνο καταγμάτων. Παράλληλα, σε σοβαρές ασθένειες, όπως ο καρκίνος ή προχωρημένες παθήσεις των νεφρών, μπορεί να αποτελέσει αποθήκη ενέργειας και να βοηθήσει τον οργανισμό να ανταποκριθεί σε απαιτητικές θεραπείες», αναφέρει σχετικό δημοσίευμα στο Scientific American.
Φυσικά, καθοριστικό ρόλο παίζει το αρχικό βάρος. Όσοι είναι ήδη παχύσαρκοι, δηλαδή έχουν δείκτη μάζας σώματος 30 ή περισσότερο, και παίρνουν επιπλέον κιλά, διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο σε σύγκριση με όσους έχουν χαμηλότερο βάρος. Επιπλέον, η γρήγορη αύξηση βάρους σε μεγαλύτερη ηλικία είναι πάντα λόγος ανησυχίας.
Πώς το σώμα αλλάζει με την ηλικία
Καθώς μεγαλώνετε, αλλάζει η σύσταση του σώματός σας. Η μυϊκή μάζα μειώνεται, μια διαδικασία που ξεκινά γύρω στα 30 και επιταχύνεται μετά τα 60, ενώ παράλληλα αυξάνεται το σωματικό λίπος. Αυτό μπορεί να συμβαίνει ακόμη και όταν το βάρος παραμένει σταθερό.
Ταυτόχρονα, μειώνεται το υποδόριο λίπος (κάτω από το δέρμα) και αυξάνεται εκείνο που συσσωρεύεται στην κοιλιακή περιοχή. Το κοιλιακό λίπος συνδέεται με φλεγμονή, αντίσταση στην ινσουλίνη και αυξημένο κίνδυνο για καρδιαγγειακά νοσήματα, διαβήτη και εγκεφαλικό, μεταξύ άλλων.
«Η κατανομή του λίπους παίζει καθοριστικό ρόλο στο πόσο επιβαρυντικό είναι το επιπλέον βάρος», εξήγησε ο Mitchell Lazar, διευθυντής του Institute for Diabetes, Obesity and Metabolism στο Perelman School of Medicine του Πανεπιστημίου της Πενσυλβάνια. «Αυτό που μας απασχολεί περισσότερο είναι το σπλαχνικό, δηλαδή το κοιλιακό λίπος γύρω από τη μέση, και όχι το περιφερικό λίπος στους γοφούς και τους γλουτούς».
Η φυσική δραστηριότητα μειώνεται με την ηλικία
Με τα χρόνια, οι άνθρωποι τείνουν να γίνονται λιγότερο δραστήριοι. Όταν οι μεγαλύτεροι σε ηλικία ενήλικες συνεχίζουν να τρέφονται όπως πριν αλλά κινούνται λιγότερο, το αποτέλεσμα είναι συνήθως η αύξηση βάρους.
Σύμφωνα με τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων, το 27% των ατόμων ηλικίας 65 έως 74 ετών δεν έχει καθόλου φυσική δραστηριότητα εκτός εργασίας. Το ποσοστό αυτό φτάνει το 35% για άτομα 75 ετών και άνω. Οι συστάσεις του ΠΟΥ για τους μεγαλύτερους σε ηλικία ενήλικες περιλαμβάνουν τουλάχιστον 150 λεπτά μέτριας έντασης άσκησης την εβδομάδα, όπως το γρήγορο περπάτημα, καθώς και ασκήσεις ενδυνάμωσης, όπως βάρη, τουλάχιστον 3 φορές την εβδομάδα (ακόμα πιο συχνά δηλαδή από τις συστάσεις που υπάρχουν για τους ενήλικες). Ωστόσο, μόνο το 27% έως 44% ακολουθεί αυτές τις οδηγίες, σύμφωνα με έρευνες.
Η μυϊκή μάζα κάνει τη διαφορά
Οι ειδικοί ανησυχούν περισσότερο για την έλλειψη δραστηριότητας στους μεγαλύτερους σε ηλικία ενήλικες που είναι υπέρβαροι ή έχουν ήπια παχυσαρκία, παρά για τα 5-10 κιλά που μπορεί να πήραν τα τελευταία χρόνια.
Όταν η δραστηριότητα είναι ελάχιστη ή ανύπαρκτη, η μυϊκή μάζα μειώνεται και η δύναμη εξασθενεί, κάτι που «αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης αναπηρίας ή λειτουργικών περιορισμών» που επηρεάζουν την ανεξαρτησία, τόνισε ο John Batsis, ερευνητής παχυσαρκίας και αναπληρωτής καθηγητής ιατρικής στο University of North Carolina School of Medicine στο Chapel Hill.
Η απώλεια βάρους μπορεί να επιδεινώσει τη μείωση της μυϊκής μάζας, καθώς μαζί με το λίπος χάνεται και μυϊκός ιστός. Κατά μέσο όρο, από κάθε κιλό που χάνεται, περίπου το 25% είναι μυς και το 75% λίπος.
Δεδομένου ότι οι μεγαλύτεροι σε ηλικία ενήλικες έχουν ήδη λιγότερη μυϊκή μάζα, «αν θέλουν να χάσουν βάρος, πρέπει ταυτόχρονα να αυξήσουν τη φυσική δραστηριότητα», ανέφερε η Anne Newman, διευθύντρια του Center for Aging and Population Health στο University of Pittsburgh School of Public Health.
Το ιδανικό βάρος μπορεί να είναι υψηλότερο για τους μεγαλύτερους ενήλικες
Έρευνες δείχνουν ότι ο ιδανικός δείκτης μάζας σώματος μπορεί να είναι υψηλότερος για τους μεγαλύτερους σε ηλικία ενήλικες σε σύγκριση με τους νεότερους. Ο δείκτης μάζας σώματος υπολογίζεται με βάση το βάρος και το ύψος.
Μια μεγάλη μελέτη έδειξε ότι όσοι βρίσκονται στα άκρα, δηλαδή με δείκτη κάτω από 22 ή πάνω από 33, έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο πρόωρου θανάτου σε σχέση με όσους βρίσκονται στη μέση, μεταξύ 22 και 32,9.
Οι μεγαλύτεροι σε ηλικία ενήλικες με τον χαμηλότερο κίνδυνο είχαν δείκτη από 27 έως 27,9. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, αυτό αντιστοιχεί στην κατηγορία «υπέρβαροι», που είναι από 25 έως 29,9, και βρίσκεται πάνω από το εύρος «υγιούς βάρους», που είναι από 18,5 έως 24,9. Επιπλέον, πολλοί από όσους είχαν τον υψηλότερο κίνδυνο θνησιμότητας, δηλαδή όσοι είχαν δείκτη κάτω από 22, θεωρούνται «φυσιολογικού βάρους» με βάση τα ίδια κριτήρια.
Το συμπέρασμα ήταν ότι το εύρος «υγιούς βάρους» του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας ενδέχεται να μην είναι κατάλληλο για τους μεγαλύτερους σε ηλικία ενήλικες. Αντίθετα, ένα ελαφρώς αυξημένο βάρος μπορεί να είναι ωφέλιμο, ενώ το πολύ χαμηλό βάρος μπορεί να αυξάνει τον κίνδυνο ευθραυστότητας.
Σύμφωνα με τον Carl Lavie, ερευνητή παχυσαρκίας, ένα ιδανικό εύρος δείκτη μάζας σώματος για τους μεγαλύτερους σε ηλικία ενήλικες μπορεί να είναι μεταξύ 24 και 29. Ο Lavie είναι ιατρικός διευθυντής καρδιακής αποκατάστασης και πρόληψης στο Ochsner Health.
Οι συστάσεις των ειδικών
Οι ειδικοί διατυπώνουν ορισμένες βασικές συστάσεις:
Η διατήρηση της φυσικής κατάστασης και της μυϊκής μάζας είναι πιο σημαντική από την απώλεια βάρους για τους μεγαλύτερους σε ηλικία ενήλικες που είναι υπέρβαροι. «Θα μπορούσε να βελτιώσει σημαντικά την υγεία των ηλικιωμένων η απώλεια λίγων κιλών; Τα δεδομένα δεν δείχνουν κάτι τέτοιο», ανέφερε ο Lavie.
Η ακούσια απώλεια βάρους αποτελεί προειδοποιητικό σημάδι και μπορεί να συνδέεται με σοβαρές παθήσεις. «Απευθυνθείτε στον γιατρό σας αν χάνετε βάρος χωρίς να το επιδιώκετε», επισήμανε η Anne Newman, η οποία είναι εκ των συγγραφέων μελέτης που έδειξε ότι «η μη αναμενόμενη απώλεια βάρους, ακόμη και σε άτομα με παχυσαρκία, συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο θνησιμότητας».
Η ποιότητα της διατροφής είναι κρίσιμη. «Οι μεγαλύτεροι σε ηλικία ενήλικες κινδυνεύουν από ελλείψεις σε βιταμίνες και άλλα θρεπτικά συστατικά, και η ανεπαρκής πρόσληψη πρωτεΐνης αποτελεί πρόβλημα», εξήγησε ο John Batsis. «Συστήνω σε όλους τους μεγαλύτερους σε ηλικία ασθενείς μου να λαμβάνουν πολυβιταμίνη», ανέφερε ο Dinesh Edem, διευθυντής προγράμματος διαχείρισης βάρους.
Η απώλεια βάρους είναι πιο σημαντική για όσους έχουν αυξημένο λίπος στην κοιλιακή περιοχή σε σχέση με όσους συγκεντρώνουν βάρος χαμηλότερα στο σώμα. «Για ασθενείς με αυξημένη περίμετρο μέσης, είμαστε πιο επιθετικοί στη μείωση θερμίδων ή στην αύξηση της άσκησης», εξήγησε ο Dennis Kerrigan.
Η διατήρηση σταθερού βάρους αποτελεί ρεαλιστικό στόχο για υγιείς μεγαλύτερους σε ηλικία ενήλικες με κάποιο επιπλέον βάρος, οι οποίοι δεν έχουν μέτρια ή σοβαρή παχυσαρκία. «Ούτε μεγάλες αυξήσεις ούτε μεγάλες μειώσεις. Αυτό προτείνω», ανέφερε η Katie Dodd, διαιτολόγος με εξειδίκευση στη γηριατρική.
