Πολλοί θεωρούν ότι το μέλι είναι πιο υγιεινή επιλογή από τη ζάχαρη, όμως αυτό εξαρτάται από το πώς και πόσο το χρησιμοποιείτε. Όπως και η ζάχαρη, το μέλι έχει υψηλή περιεκτικότητα σε απλούς υδατάνθρακες, μπορεί να αυξήσει τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα και αποδίδει αρκετές θερμίδες.

Διατροφική σύγκριση ανάμεσα στο μέλι και τη ζάχαρη

Το μέλι χρησιμοποιείται από την αρχαιότητα τόσο ως γλυκαντικό όσο και για τις φαρμακευτικές του ιδιότητες.

Έρευνες δείχνουν ότι η διατροφική σύσταση του μελιού διαφέρει ανάλογα με την προέλευση του νέκταρ που χρησιμοποιούν οι μέλισσες για να το παράγουν. Γενικά, περιέχει ίχνη τοπικής γύρης, καθώς και άλλες ουσίες, όπως αμινοξέα, αντιοξειδωτικά, ένζυμα, μέταλλα και βιταμίνες. Από την άλλη, η άσπρη ζάχαρη του εμπορίου δεν περιέχει πρόσθετα θρεπτικά συστατικά.

Σε γενικές γραμμές, ωστόσο, οι παραπάνω ουσίες υπάρχουν σε πολύ μικρές ποσότητες στο μέλι και καλύτερα είναι να προσλαμβάνονται από άλλες πηγές, όπως είναι τα φρούτα και τα λαχανικά. Στην πραγματικότητα, το μέλι αποτελείται κυρίως από σάκχαρα. Κατά μέσο όρο, 100γρ. μέλι περιέχουν περίπου 82γρ. σακχάρων.

Φαρμακευτικές χρήσεις του μελιού

Η έρευνα για τις φαρμακευτικές χρήσεις του μελιού συνεχίζεται. Ωστόσο, ορισμένες πιθανές χρήσεις του είναι οι εξής:

Καταστολή του βήχα: Ορισμένες έρευνες δείχνουν ότι η κατανάλωση μελιού μπορεί να είναι ένας φυσικός τρόπος για την ανακούφιση του οξέος βήχα στα παιδιά. Ωστόσο, οι ερευνητές τόνισαν επίσης ότι χρειάζονται περισσότερες και καλύτερης ποιότητας μελέτες για να αποσαφηνιστεί η αποτελεσματικότητά του.

Ανακούφιση από αλλεργίες: Ανασκόπηση ερευνών του 2020 διαπίστωσε ότι ορισμένες μελέτες δείχνουν πως το μέλι μπορεί να λειτουργεί ως αποτελεσματικός αντιαλλεργικός παράγοντας. Ωστόσο, οι συγγραφείς της ανασκόπησης υπογράμμισαν ότι υπάρχουν κενά στην έρευνα και ότι χρειάζονται περισσότερες κλινικές μελέτες για το θέμα.

Επούλωση πληγών: Ανασκόπηση ερευνών του 2021 δείχνει ότι το μέλι ιατρικής ποιότητας θα μπορούσε να αποτελέσει πιθανή εναλλακτική λύση στα αντιβιοτικά ή συμπληρωματική θεραπεία για την αντιμετώπιση τοπικά μολυσμένων πληγών.

Τα μειονεκτήματα του μελιού

Ορισμένα από τα μειονεκτήματα που συνδέονται με το μέλι είναι τα εξής:

• Υψηλή θερμιδική αξία: Μία κουταλιά της σούπας μέλι περιέχει περίπου 64 θερμίδες, δηλαδή λίγο περισσότερες από τη ζάχαρη, η οποία αποδίδει περίπου 50 θερμίδες ανά κουταλιά της σούπας. Όμως, το μέλι είναι πιο γλυκό από τη ζάχαρη, επομένως μπορεί να χρειάζεται μικρότερη ποσότητα για να πετύχετε την ίδια γλυκύτητα.
• Κίνδυνος άλλων προβλημάτων υγείας: Επειδή το μέλι περιέχει κυρίως ζάχαρη, η υπερβολική κατανάλωσή του μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο εμφάνισης παχυσαρκίας, καρδιακής νόσου και διαβήτη τύπου 2.
• Κίνδυνος βρεφικής αλλαντίασης: Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας συμβουλεύει τους γονείς να μην δίνουν μέλι σε βρέφη κάτω των 12 μηνών, λόγω του κινδύνου βρεφικής αλλαντίασης, μιας σπάνιας αλλά δυνητικά απειλητικής για τη ζωή νόσου.
• Τερηδόνα: Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, η ζάχαρη στη διατροφή συμβάλλει στην εμφάνιση οδοντικής τερηδόνας, δηλαδή κοιλοτήτων στα δόντια. Ο ΠΟΥ κατατάσσει τα σάκχαρα που υπάρχουν φυσικά στο μέλι στα ελεύθερα σάκχαρα, μαζί με τα σάκχαρα σε σιρόπια και χυμούς φρούτων.

Είναι τελικά το μέλι πιο υγιεινό από τη ζάχαρη;

Το μέλι μπορεί να θεωρηθεί ελαφρώς καλύτερη επιλογή από τη λευκή ζάχαρη, αλλά όχι σε βαθμό που να αλλάζει ο βασικός κανόνας: πρέπει να καταναλώνεται με μέτρο. Η βασική διαφορά είναι ότι η λευκή ζάχαρη αποτελείται σχεδόν αποκλειστικά από σακχαρόζη, ενώ το μέλι περιέχει κυρίως φρουκτόζη και γλυκόζη, μαζί με νερό και μικρές ποσότητες βιοδραστικών ουσιών, όπως φαινολικές ενώσεις, ένζυμα και οργανικά οξέα. Ωστόσο, το μεγαλύτερο μέρος του μελιού παραμένει σάκχαρα. Σύμφωνα με τη βάση FoodData Central του USDA, το μέλι περιέχει περίπου 82 γρ. σάκχαρα ανά 100 γρ.

Αυτό σημαίνει ότι το μέλι δεν είναι «υγιεινή» τροφή με την έννοια της ελεύθερης κατανάλωσης. Έχει θερμίδες και σάκχαρα, μπορεί να αυξήσει το σάκχαρο στο αίμα και, όταν καταναλώνεται συχνά ή σε μεγάλες ποσότητες, μετράει κανονικά στη συνολική πρόσληψη ελεύθερων σακχάρων. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας αναφέρει ότι η κατανάλωση ελεύθερων σακχάρων είναι ο συχνότερος διατροφικός παράγοντας κινδύνου για την τερηδόνα και συνιστά περιορισμό τους κάτω από το 10% της ημερήσιας ενεργειακής πρόσληψης, ιδανικά κάτω από το 5%. Το μέλι περιλαμβάνεται στις κοινές πηγές ελεύθερων σακχάρων.

Υπάρχουν, πάντως, ορισμένα στοιχεία που δείχνουν πιθανό μικρό πλεονέκτημα του μελιού έναντι της ζάχαρης. Συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση ελεγχόμενων δοκιμών βρήκε ότι η κατανάλωση μελιού συσχετίστηκε με μικρές αλλά υπαρκτές βελτιώσεις σε ορισμένους δείκτες όπως η γλυκόζη νηστείας, η ολική χοληστερίνη, η LDL χοληστερίνη και τα τριγλυκερίδια, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις ωμού ή μονοανθικού μελιού.

Από την άλλη, η εικόνα δεν είναι απόλυτα σταθερή στη βιβλιογραφία. Άλλη μετα-ανάλυση, που εξέτασε την επίδραση του μελιού στα λιπίδια του αίματος, δεν βρήκε σημαντική επίδραση στην ολική χοληστερίνη, τα τριγλυκερίδια, την LDL ή την HDL χοληστερίνη. Αυτό δείχνει ότι τα πιθανά οφέλη του μελιού υπάρχουν ως ένδειξη, αλλά δεν είναι αρκετά ισχυρά ώστε να παρουσιάζονται ως δεδομένο θεραπευτικό ή μεταβολικό πλεονέκτημα.

Στην πράξη, λοιπόν, το μέλι μπορεί να έχει ένα μικρό διατροφικό πλεονέκτημα σε σχέση με τη λευκή ζάχαρη, επειδή έχει διαφορετική σύσταση και περιέχει μικρές ποσότητες βιοδραστικών ενώσεων. Όμως η διαφορά αυτή δεν είναι αρκετά μεγάλη ώστε να αναιρεί το βασικό δεδομένο: το μέλι παραμένει τρόφιμο με υψηλή περιεκτικότητα σε σάκχαρα και θερμίδες. Αν χρησιμοποιείται σε μικρή ποσότητα αντί για ζάχαρη, μπορεί να είναι μια ελαφρώς καλύτερη επιλογή. Αν όμως καταναλώνεται σε μεγάλες ποσότητες επειδή θεωρείται «φυσικό», τότε το πλεονέκτημα πρακτικά χάνεται.