Όλοι θα βρεθούμε κάποια μέρα αντιμέτωποι με τον θάνατο, αλλά ο καθένας μας τον αντιμετωπίζει διαφορετικά. Πώς μπορεί η επίγνωση της θνητότητάς μας να επηρεάσει τη στάση μας απέναντι στη ζωή; Γιατροί παρηγορητικής φροντίδας και σύμβουλοι που στηρίζουν ανθρώπους στο τέλος της ζωής μοιράζονται όσα γνωρίζουν για το τέλος και εξηγούν πώς αυτά διαμορφώνουν τον τρόπο με τον οποίο ζουν οι ίδιοι.
1. Δώστε προτεραιότητα στους ανθρώπους και όχι στα πράγματα
Η Ρέιτσελ Κλαρκ είναι γιατρός παρηγορητικής φροντίδας σε νοσοκομείο του βρετανικού Εθνικού Συστήματος Υγείας στο Οξφορντσάιρ και όπως εξήγησε στον Guardian: «Μέσα από τους ασθενείς μου έμαθα τι έχει πραγματικά σημασία όταν κάποιος πλησιάζει στο τέλος της ζωής του. Όλα τα ασήμαντα παύουν να μετρούν. Κανείς δεν νοιάζεται για το πόση εξουσία είχε, πόσο μεγάλο είναι το σπίτι του, πόσο ακριβό είναι το αυτοκίνητό του ή πόσο σημαντική θέση κατείχε στη δουλειά του. Αυτό που έχει σημασία είναι οι άνθρωποι που αγαπά».
Με λίγα λόγια: «Για να ζήσετε μια πλούσια ζωή που θα σας γεμίζει πραγματικά, χρειάζεται να δημιουργείτε ουσιαστικούς δεσμούς με τους ανθρώπους. Αυτό μετρά περισσότερο από οτιδήποτε άλλο».
Στο τέλος της ζωής, η αποκατάσταση των σχέσεων μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική, σύμφωνα με τον Ντέιβιντ Χόλαντ, γιατρό και ειδικό στην παρηγορητική φροντίδα, ο οποίος εργάζεται στο Νόρφολκ.
«Οι άνθρωποι συνήθως έχουν πράγματα που θέλουν να πουν, όπως 'Λυπάμαι', 'Σε συγχωρώ', 'Συγχώρεσέ με', 'Σε αγαπώ' ή 'Σε ευχαριστώ'. Αν αυτά τα συναισθήματα μείνουν ανείπωτα, μπορεί αργότερα να τους προκαλέσουν μεταμέλεια».
2. Μην αφήνετε τη δουλειά να καταλαμβάνει ολόκληρη τη ζωή σας
«Αν κάτι είναι σημαντικό για εσάς, αφιερώστε του όσο περισσότερο χρόνο μπορείτε», εξήγησε ο Χόλαντ. «Προσωπικά, εκτιμώ πολύ τη δουλειά που κάνω. Με βοηθά να εξελίσσομαι ως άνθρωπος, επειδή γνωρίζω ότι μπορώ να δημιουργώ σχέσεις με άλλους και να επηρεάζω θετικά τη ζωή τους. Είναι πραγματικό προνόμιο».
Ωστόσο, είναι σημαντικό να μην απορροφηθείτε υπερβολικά από την καριέρα σας, τόνισε η Ρούμπι Λαβ, σύμβουλος υποστήριξης στο τέλος της ζωής στο Μπρίστολ.
«Δεν συνάντησα ποτέ άνθρωπο στο τέλος της ζωής του που μετάνιωσε επειδή δεν εργάστηκε περισσότερο ή δεν κέρδισε περισσότερα χρήματα. Το σημαντικό, κατά τη γνώμη μου, είναι να βρούμε την ισορροπία ανάμεσα σε όσα χρειαζόμαστε για να ζήσουμε και σε όσα χρειαζόμαστε για να είμαστε ευτυχισμένοι».
3. Να θυμάστε ότι η απόλαυση δεν είναι το παν
«Η απόλαυση είναι μια πολύ επιφανειακή εμπειρία», επισήμανε η Κλαρκ. «Μπορεί να λειτουργήσει ως περισπασμός. Μπορείτε να φάτε ή να πιείτε μέχρι να μην καταλαβαίνετε τι σας γίνεται και να περάσετε υπέροχα, αλλά αυτό δεν πρόκειται να σας χαρίσει πραγματική πληρότητα».
Οι βαθύτερες εμπειρίες έχουν μεγαλύτερη σημασία, σύμφωνα με την ίδια. «Είναι οι στιγμές χαράς, δέους και θαυμασμού για τον κόσμο γύρω μας».
4. Ελάτε πιο κοντά στη φύση
Η καθημερινή επαφή με ανθρώπους που πεθαίνουν μπορεί να είναι συναισθηματικά εξαντλητική. Ο Χόλαντ βρίσκει διέξοδο καλλιεργώντας ένα κομμάτι γης.
Η Κλαρκ συμπλήρωσε: «Ο πλούτος της ζωής βρίσκεται στις σχέσεις μας με τα άλλα ζωντανά πλάσματα, είτε πρόκειται για ανθρώπους είτε όχι. Μπορεί να είναι ζώα, πουλιά ή φυτά. Οι δεσμοί που δημιουργούμε με τον κόσμο γύρω μας είναι αυτοί που δίνουν νόημα στη ζωή. Όσο περισσότερο επενδύετε σε αυτούς τους δεσμούς, τόσο πιθανότερο είναι να αισθανθείτε βαθιά ικανοποίηση και ευτυχία».
5. Ζήστε με επίγνωση και σκοπό
«Το μεγαλύτερο μέρος της ζωής μου προσπαθούσα να ζω χωρίς να μετανιώνω για τίποτα», ανέφερεεξ η Ταν Μινγκ Λι, σύμβουλος υποστήριξης στο τέλος της ζωής στη Σιγκαπούρη και ιδρύτρια της φιλανθρωπικής οργάνωσης Life Review.
Μια μέρα, όμως, κάποιος της είπε: «Αν δεν μετανιώνετε για τίποτα, ίσως δεν ζείτε αρκετά. Δεν τολμάτε να δοκιμάσετε πράγματα και απλώς παραμένετε μέσα στην ασφάλειά σας».
Η φράση αυτή έκανε την Ταν να αναθεωρήσει. «Τώρα, η φιλοσοφία μου είναι να ζω περισσότερο με επίγνωση και σκοπό. Όταν με προσκαλούν κάπου, αναρωτιέμαι αν θέλω πραγματικά να πάω. Αν αύριο ήταν η τελευταία μου μέρα, πώς θα ήθελα να την περάσω;».
6. Δώστε σημασία στις μικρές στιγμές
Το μυστικό μιας γεμάτης ζωής «δεν είναι μόνο η χαρά, αλλά και όσα σας γεμίζουν ενθουσιασμό και πάθος», σύμφωνα με την Ταν.
«Έχω έναν σκύλο και μου αρέσει να τον περιποιούμαι», αποκάλυψε. «Δεν είναι εύκολο και χρειάζονται αρκετές ώρες. Θα μπορούσα να είχα αφιερώσει αυτόν τον χρόνο σε άλλα πράγματα, τα οποία η κοινωνία θα θεωρούσε πιο παραγωγικά; Φυσικά».
Η ίδια, όμως, εκτιμά τον χρόνο που περνά με τον σκύλο της και δεν θα ανέθετε ποτέ την περιποίησή του σε κάποιον επαγγελματία.
«Να εκτιμάτε αυτές τις μικρές στιγμές, όπως όταν εμφανίζονται τα πρώτα φύλλα στα δέντρα την άνοιξη ή όταν απολαμβάνετε ένα πραγματικά καλό φλιτζάνι τσάι», συμπλήρωσε η Λαβ. «Τα μεγάλα πράγματα είναι υπέροχα, αλλά το μεγαλύτερο μέρος της ζωής μας αποτελείται από μικρές στιγμές. Προσπαθήστε, λοιπόν, να τις απολαμβάνετε».
7. Κλείστε τις εκκρεμότητές σας
Στο τέλος της ζωής τους, οι άνθρωποι συχνά σκέφτονται τι θα αφήσουν πίσω τους, σύμφωνα με το Χόλαντ.
«Συνάντησα ανθρώπους που ήθελαν να παραδώσουν κάτι σημαντικό σε κάποιον άλλον. Θα μπορούσε να είναι μια επιχείρηση, αναμνήσεις ή ακόμη και η ολοκλήρωση της κατασκευής ενός σπιτιού».
Ολοκληρώστε, λοιπόν, εκείνο το μυθιστόρημα, τακτοποιήστε τα οικογενειακά σας άλμπουμ και φροντίστε τις υποθέσεις σας.
Φέτος, η Λαβ διοργάνωσε μια έκθεση για μια πελάτισσά της που εργαζόταν παλαιότερα ως φωτογράφος. «Ήταν μια πολύ μικρή και διακριτική έκθεση, αλλά ήταν κάτι που εκείνη ήθελε πραγματικά να κάνει».
8. Δημιουργήστε δεσμούς με τους άλλους
Η Κλαρκ συμβουλεύει να αναρωτηθείτε αν συμμετέχετε σε κάτι που σας φέρνει πιο κοντά στους ανθρώπους γύρω σας.
«Αυτό μπορεί να συμβαίνει μέσα από φιλανθρωπική δράση, μέσα από τη δουλειά σας ως εκπαιδευτικός ή επειδή είστε ένα στοργικό πρόσωπο που κρατά ενωμένη την οικογένειά σας. Μπορεί να συμβαίνει μέσα από κάποια καλλιτεχνική ή δημιουργική δραστηριότητα. Μπορεί ακόμη να είναι μια χειροτεχνία που σας αρέσει να φτιάχνετε και να χαρίζετε στους φίλους σας».
9. Μην ανησυχείτε για τα σημάδια του χρόνου
«Οι ρυτίδες, τα γκρίζα μαλλιά και οι αλλαγές που έφερε η εμμηνόπαυση στο σώμα μου είναι όλα πράγματα για τα οποία η κοινωνία θέλει να μας κάνει να νιώθουμε άσχημα, ώστε να κερδίζει χρήματα πουλώντας μας προϊόντα που υποτίθεται ότι θα διορθώσουν το πρόβλημα», εξήγησε η Κλαρκ.
«Όλα αυτά τα χαρακτηριστικά που στιγματίζονται επειδή συνδέονται με τη γήρανση είναι στην πραγματικότητα ευλογία και προνόμιο. Όποιος έχει μεγαλώσει αρκετά ώστε να ανησυχεί για αυτά θα πρέπει να λέει: 'Είμαι πολύ τυχερός. Έζησα αρκετά ώστε να τρίζουν τα κόκαλά μου όταν σηκώνομαι από το κρεβάτι το πρωί'. Πάρα πολλοί άνθρωποι δεν έχουν την τύχη να φτάσουν σε αυτή την ηλικία».
10. Προσπαθήστε να παραμείνετε υγιείς, αλλά μην αφήνετε την υγεία να περιορίζει τη ζωή σας
«Ως γιατρός, θέλω να φροντίζω τον εαυτό μου», τόνισε ο Χόλαντ. «Ταυτόχρονα, όμως, βλέπω πολλούς ασθενείς που αντιμετωπίζουν προβλήματα υγείας χωρίς να μπορούμε να εντοπίσουμε κάποια αιτία. Γι’ αυτό είναι σημαντικό να μην αποκτάτε εμμονή με αυτά τα ζητήματα και να θυμάστε ότι η ζωή είναι για να τη ζείτε. Ο χρόνος είναι πολύτιμος».
Η Κλαρκ επισήμανε: «Είναι εξαιρετικά σημαντικό να προσπαθούμε να ζούμε υγιεινά, ώστε το σώμα μας να λειτουργεί όσο το δυνατόν καλύτερα για όσο το δυνατόν περισσότερο. Από την άλλη πλευρά, μια ασκητική ζωή είναι δύσκολη και γεμάτη περιορισμούς. Αυτό είναι το αντίθετο της ζωής. Τη ζωή πρέπει να τη γευόμαστε.
»Προσπαθήστε, λοιπόν, να είστε υγιείς, αλλά μην κατηγορείτε τον εαυτό σας για όσα συχνά παρουσιάζονται ως μικρές αμαρτίες, όπως το να τρώτε νόστιμο φαγητό και να πίνετε καλό κρασί. Αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο μέσα από τις αισθήσεις μας και το να το απολαμβάνουμε αυτό αποτελεί μέρος μιας γεμάτης ζωής.
»Αντιλαμβάνομαι την υγεία με την ευρύτερη δυνατή έννοια. Υγεία σημαίνει και να απολαμβάνετε τη ζωή, όχι απλώς να προσπαθείτε να την παρατείνετε όσο περισσότερο γίνεται».
