Η υγεία και η μακροζωία δεν επηρεάζονται μόνο από τη διατροφή, τη σωματική δραστηριότητα και τα γονίδια. Οι σχέσεις που δημιουργείτε, η συμμετοχή σας στην κοινωνική ζωή και οι δυσκολίες που έχετε αντιμετωπίσει μπορεί επίσης να αφήνουν το αποτύπωμά τους στον οργανισμό.
Προηγούμενες μελέτες έχουν συνδέσει τις ισχυρές κοινωνικές σχέσεις με χαμηλότερο κίνδυνο ασθενειών και θανάτου. Παραμένει, ωστόσο, υπό διερεύνηση το πώς ακριβώς οι κοινωνικές εμπειρίες επηρεάζουν βιολογικές διαδικασίες που σχετίζονται με τη γήρανση.
Μια νέα μελέτη, με μέση περίοδο παρακολούθησης 14,7 ετών, εξέτασε αν οι θετικές κοινωνικές εμπειρίες και οι δυσκολίες της παιδικής και της ενήλικης ζωής συνδέονται με την επιγενετική γήρανση, τη λειτουργία βασικών συστημάτων του οργανισμού και τον κίνδυνο θανάτου. Τα ευρήματα, που δημοσιεύτηκαν στο επιστημονικό περιοδικό npj Aging, δείχνουν ότι οι κοινωνικές σχέσεις και ορισμένες εμπειρίες των πρώτων χρόνων της ζωής μπορεί να αφήνουν μετρήσιμα βιολογικά ίχνη, τα οποία σχετίζονται με τον ρυθμό γήρανσης και την επιβίωση.
Μια σημαντική παλαιότερη μελέτη διαπίστωσε ότι, σε διάστημα 9 ετών, τα άτομα με λιγότερες κοινωνικές επαφές και ασθενέστερους δεσμούς με την κοινότητα αντιμετώπιζαν υπερδιπλάσιο κίνδυνο θανάτου, σε σύγκριση με εκείνα που διέθεταν ευρύτερο κοινωνικό δίκτυο. Μεταγενέστερες αναλύσεις στην ίδια ομάδα έδειξαν ότι η επαφή με συγγενείς και φίλους, καθώς και η οικογενειακή κατάσταση, συνδέονταν με την επιβίωση.
Οι κοινωνικές εμπειρίες επηρεάζουν επίσης τα επιγενετικά ρολόγια, τα οποία χρησιμοποιούνται ως βιοδείκτες της γήρανσης και μπορούν να προβλέψουν με αρκετή ακρίβεια τον κίνδυνο θανάτου. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, οι θετικές κοινωνικές εμπειρίες συνδέονται με βραδύτερη επιγενετική γήρανση, ενώ οι αρνητικές με ταχύτερη γήρανση.
Ένας ακόμη σχετικός βιοδείκτης είναι το αλλοστατικό φορτίο. Ο όρος περιγράφει τη συνολική φθορά που υφίσταται ο οργανισμός όταν τα συστήματα απόκρισης στο στρες ενεργοποιούνται επανειλημμένα ή παραμένουν ενεργά για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Πώς έγινε η μελέτη
Στην παρούσα μελέτη, οι ερευνητές εξέτασαν τη σχέση ανάμεσα στις κοινωνικές εμπειρίες και στον κίνδυνο θανάτου. Οι συμμετέχοντες επισκέφθηκαν κλινικές για δύο ημέρες, όπου έδωσαν δείγματα αίματος και ούρων, υποβλήθηκαν σε σωματική εξέταση και ακολούθησαν ένα ψυχοφυσιολογικό πρωτόκολλο.
Από τα δείγματα αίματος απομονώθηκε DNA, το οποίο αναλύθηκε ως προς τη μεθυλίωσή του. Με αυτόν τον τρόπο υπολογίστηκαν δείκτες επιγενετικής γήρανσης, όπως οι PhenoAge, GrimAge2 και DunedinPACE.
Η βασική έκβαση που εξέτασαν οι ερευνητές ήταν ο θάνατος από οποιαδήποτε αιτία.
Το αλλοστατικό φορτίο είναι ένας σύνθετος δείκτης που αποτυπώνει τη σωρευτική βιολογική επιβάρυνση του οργανισμού από τη μακροχρόνια προσπάθειά του να προσαρμόζεται σε απαιτήσεις και στρεσογόνους παράγοντες. Στη συγκεκριμένη μελέτη υπολογίστηκε με βάση τη συνολική απορρύθμιση 7 βιολογικών συστημάτων: της φλεγμονώδους απόκρισης, του καρδιαγγειακού συστήματος, του μεταβολισμού των λιπιδίων, του μεταβολισμού της γλυκόζης, του συμπαθητικού νευρικού συστήματος, του παρασυμπαθητικού νευρικού συστήματος και του άξονα υποθαλάμου, υπόφυσης και επινεφριδίων. Αξιολογήθηκαν επίσης 3 δείκτες υγείας που ανέφεραν οι ίδιοι οι συμμετέχοντες: οι περιορισμοί στην καθημερινή λειτουργικότητα, οι χρόνιες παθήσεις και η προσωπική τους εκτίμηση για τη σωματική τους υγεία.
Οι αρνητικές κοινωνικές εμπειρίες αξιολογήθηκαν μέσα από 25 ερωτήματα σχετικά με στρεσογόνα γεγονότα της ζωής. Στη συνέχεια, οι ερευνητές δημιούργησαν συνολικούς δείκτες για τις δυσκολίες που είχαν αντιμετωπίσει οι συμμετέχοντες στην παιδική και στην ενήλικη ζωή τους.
Για την αξιολόγηση των θετικών κοινωνικών εμπειριών εξετάστηκαν γεγονότα και δραστηριότητες που ενισχύουν την κοινωνική επαφή και τη δημιουργία σχέσεων. Σε αυτά περιλαμβάνονταν ο γάμος, η ανατροφή παιδιών, ο εθελοντισμός, η συμμετοχή σε συναντήσεις συνδικαλιστικών, επαγγελματικών, αθλητικών ή άλλων κοινωνικών ομάδων και η παροχή βοήθειας σε άλλους χωρίς αμοιβή.
Τι ανακάλυψαν οι ερευνητές
Στη μελέτη συμμετείχαν 1.309 άτομα, με μέση ηλικία τα 51 έτη κατά τη διεξαγωγή της έρευνας. Κατά τη μέση περίοδο παρακολούθησης των 14,7 ετών, πέθαναν 150 συμμετέχοντες.
Σε σύγκριση με όσους παρέμειναν εν ζωή, τα άτομα που πέθαναν είχαν υψηλότερο αλλοστατικό φορτίο (βιολογική επιβάρυνση), περισσότερους περιορισμούς στην καθημερινή λειτουργικότητα και περισσότερες χρόνιες παθήσεις. Παράλληλα, αξιολογούσαν χειρότερα τη σωματική τους υγεία, είχαν λιγότερες θετικές κοινωνικές εμπειρίες και είχαν βιώσει περισσότερες αρνητικές κοινωνικές εμπειρίες.
Και οι 3 δείκτες επιγενετικής γήρανσης συσχετίστηκαν με τις δυσκολίες της παιδικής και της ενήλικης ζωής. Οι περισσότερες θετικές κοινωνικές εμπειρίες συνδέθηκαν με χαμηλότερο αλλοστατικό φορτίο, ενώ οι περισσότερες αρνητικές εμπειρίες συνδέθηκαν με υψηλότερο αλλοστατικό φορτίο.
Ο γάμος συνδέθηκε επίσης με χαμηλότερο κίνδυνο θανάτου.
Ορισμένες δυσκολίες της παιδικής ηλικίας, όπως η εγκατάλειψη του σχολείου, συνδέθηκαν με υψηλότερο κίνδυνο θανάτου και ταχύτερη επιγενετική γήρανση. Τα προβλήματα χρήσης ναρκωτικών ουσιών από τους γονείς συνδέθηκαν με επιτάχυνση της γήρανσης, καθώς και με υψηλότερο αλλοστατικό φορτίο. Οι θετικές κοινωνικές εμπειρίες, ωστόσο, δεν παρουσίασαν ουσιαστική σχέση με τα επιμέρους βιολογικά συστήματα που συνθέτουν το αλλοστατικό φορτίο.
Οι δυσκολίες τόσο της παιδικής όσο και της ενήλικης ζωής συνδέθηκαν με τη φλεγμονή. Επιπλέον, οι δυσκολίες της ενήλικης ζωής συνδέθηκαν με μεγαλύτερη απορρύθμιση του καρδιαγγειακού συστήματος, του μεταβολισμού των λιπιδίων και του μεταβολισμού της γλυκόζης. Ωστόσο, μετά την προσαρμογή για άλλους παράγοντες που θα μπορούσαν να επηρεάσουν τα αποτελέσματα, οι δυσκολίες της ενήλικης ζωής δεν παρουσίασαν ανεξάρτητη σχέση με τον κίνδυνο θανάτου.
Τα αποτελέσματα για τους δείκτες επιγενετικής γήρανσης έδειξαν ότι η επιγενετική γήρανση ενδέχεται να εξηγεί εν μέρει τη σχέση ανάμεσα στις κοινωνικές εμπειρίες και στη θνησιμότητα.
Συνολικά, τόσο οι θετικές κοινωνικές εμπειρίες όσο και οι δυσκολίες της παιδικής ηλικίας συνδέθηκαν με την επιβίωση. Οι αρνητικές κοινωνικές εμπειρίες κατά την παιδική ηλικία συνδέθηκαν με μικρότερη διάρκεια ζωής. Αντίθετα, οι αρνητικές εμπειρίες της ενήλικης ζωής δεν παρουσίασαν ανεξάρτητη σχέση με τον κίνδυνο θανάτου μετά την προσαρμογή για άλλους παράγοντες. Οι θετικές κοινωνικές εμπειρίες συνδέθηκαν με μεγαλύτερη διάρκεια ζωής.
