Τα τελευταία χρόνια έχει δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στον πιθανό ρόλο της βιταμίνης D στην υγεία του εγκεφάλου, γεγονός που μπορεί να δημιουργεί την εντύπωση ότι η επιπλέον λήψη της προσφέρει μεγαλύτερη προστασία. Μια νέα μελέτη θέτει υπό αμφισβήτηση αυτή την υπόθεση: στους ηλικιωμένους που είχαν φυσιολογικά επίπεδα βιταμίνης D, η χρήση συμπληρωμάτων συνδέθηκε με ταχύτερη έκπτωση της μνήμης και άλλων νοητικών λειτουργιών.
Τα συμπληρώματα βιταμίνης D συνδέθηκαν με νοητική έκπτωση σε άτομα χωρίς έλλειψη
Η μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό BMJ Open, παρακολούθησε για έξι χρόνια 5.065 ηλικιωμένους. Οι συμμετέχοντες υποβλήθηκαν σε τεστ μνήμης και άλλων νοητικών λειτουργιών και ανέφεραν αν έπαιρναν συμπληρώματα βιταμίνης D. Σχεδόν τέσσερις στους δέκα τα έπαιρναν τακτικά. Σε όσους λάμβαναν ήδη αρκετή βιταμίνη D από τη διατροφή και την έκθεση στον ήλιο, η χρήση συμπληρωμάτων συνδέθηκε με χειρότερη μνήμη και προσοχή, καθώς και με βραδύτερη επεξεργασία πληροφοριών.
Σε σπάνιες περιπτώσεις, οι υπερβολικά υψηλές δόσεις βιταμίνης D μπορούν να αυξήσουν το ασβέστιο στο αίμα και να προκαλέσουν προβλήματα στη μνήμη και στο νευρικό σύστημα. Μελέτες σε ζώα έχουν επίσης δείξει ότι τα συμπληρώματα ενδέχεται να συμβάλλουν στον σχηματισμό πλακών στον εγκέφαλο, οι οποίες σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο νόσου Αλτσχάιμερ.
Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι η συγκεκριμένη μελέτη αποδεικνύει πως η βιταμίνη D βλάπτει τον εγκέφαλο, δήλωσε ο νευρολόγος Augusto Miravalle, επικεφαλής του τμήματος πολλαπλής σκλήρυνσης και νευροανοσολογίας στο Rush University Medical Center του Σικάγου. Πρόκειται για μελέτη παρατήρησης, η οποία δεν μπορεί να αποδείξει σχέση αιτίας και αποτελέσματος.
Επιπλέον, οι συμμετέχοντες δεν ανέφεραν τη δόση που έπαιρναν, οπότε δεν γνωρίζουμε αν υπάρχει ποσότητα πάνω από την οποία αυξάνεται ο κίνδυνος. Υπάρχει και μια άλλη πιθανή εξήγηση για τα ευρήματα: άνθρωποι που είχαν ήδη αρχίσει να αντιμετωπίζουν προβλήματα μνήμης μπορεί να στράφηκαν στα συμπληρώματα βιταμίνης D, ελπίζοντας ότι θα τους βοηθήσουν.
«Το συμπέρασμα είναι απλώς ότι τα συμπληρώματα δεν ωφελούν όσους έχουν ήδη επαρκή επίπεδα βιταμίνης D, όχι ότι τους βλάπτουν», ανέφερε στο Verywell ο Miravalle, ο οποίος δεν συμμετείχε στη μελέτη.
Σε ποιες περιπτώσεις να βοηθήσουν οι υψηλές δόσεις βιταμίνης D;
Τα νέα ευρήματα προστίθενται σε προηγούμενες έρευνες που δείχνουν ότι, όσον αφορά την υγεία του εγκεφάλου, σημασία έχει να μην έχετε έλλειψη βιταμίνης D. Η λήψη μεγαλύτερων ποσοτήτων δεν φαίνεται να προσφέρει επιπλέον προστασία.
Στον εγκέφαλο υπάρχουν υποδοχείς της βιταμίνης D, επομένως είναι πιθανό να επηρεάζει τη λειτουργία των νευρικών κυττάρων και τη φλεγμονή. Μέχρι στιγμής, όμως, δεν έχει αποδειχθεί ότι οι υψηλές δόσεις ωφελούν ή βλάπτουν τον εγκέφαλο, σύμφωνα με την Jayne Ward, καθηγήτρια και πρόεδρο του Τμήματος Νευρολογίας και Οφθαλμολογίας στο Michigan State University.
Η VITAL, μία από τις μεγαλύτερες μελέτες για τα συμπληρώματα βιταμίνης D και ωμέγα-3 λιπαρών, έδειξε ότι η λήψη 2.000 διεθνών μονάδων (IU) βιταμίνης D3 την ημέρα (περίπου 2,5 φορές πάνω από τη συνιστώμενη ημερήσια ποσότητα) δεν επιβράδυνε την απώλεια μνήμης στους περισσότερους ενήλικες με φυσιολογικά επίπεδα βιταμίνης D. Αντίστοιχα , μια τυχαιοποιημένη ελεγχόμενη μελέτη που δημοσιεύτηκε το 2025, διαπίστωσε ότι ούτε οι 1.600 ούτε οι 3.200 IU την ημέρα επηρέασαν τον κίνδυνο άνοιας σε ανθρώπους που είχαν ήδη επαρκή επίπεδα βιταμίνης D.
«Πολλές μελέτες παρατήρησης έχουν συνδέσει την έλλειψη βιταμίνης D με χειρότερη υγεία και χαμηλότερες νοητικές επιδόσεις. Όμως, η χορήγηση βιταμίνης D σε όλους δεν φαίνεται να προλαμβάνει τη νοητική έκπτωση», τόνισε η Ward.
Πόση βιταμίνη D χρειάζεστε;
Τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι το ζητούμενο είναι να καλύπτετε τις ανάγκες σας σε βιταμίνη D, όχι να παίρνετε όσο το δυνατόν περισσότερη. Οι περισσότεροι ενήλικες χρειάζονται 600 έως 800 IU την ημέρα. Η διατήρηση επαρκών επιπέδων ενδέχεται να συμβάλλει στην υγεία του εγκεφάλου.
Αν ανησυχείτε ότι έχετε έλλειψη, μπορείτε να ζητήσετε να ελεγχθούν τα επίπεδά σας. Η εξέταση βιταμίνης D δεν περιλαμβάνεται πάντα στις εξετάσεις αίματος ρουτίνας.
Οι ηλικιωμένοι, οι άνθρωποι με πιο σκούρο δέρμα και όσοι περνούν το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας σε εσωτερικούς χώρους συνήθως παράγουν λιγότερη βιταμίνη D και μπορεί να χρειάζονται συχνότερο έλεγχο. Αν διαπιστωθεί έλλειψη, ο γιατρός σας ενδέχεται να σας χορηγήσει για περιορισμένο διάστημα μία δόση 50.000 IU την εβδομάδα.
Χωρίς σχετική οδηγία από γιατρό, δεν είναι καλή ιδέα να παίρνετε περισσότερες από 10.000 IU την ημέρα. Ακόμη κι αν μια τόσο υψηλή δόση δεν επηρεάσει τη μνήμη σας, μπορεί να προκαλέσει κόπωση, δυσκοιλιότητα, εμετό, ευερεθιστότητα, μυϊκή αδυναμία και υψηλή αρτηριακή πίεση.
Η Ward επισήμανε ότι η βιταμίνη D από μόνη της δεν προλαμβάνει τη νόσο Αλτσχάιμερ και ότι δεν χρειάζονται όλοι συμπληρώματα.
Με βάση τα σημερινά δεδομένα, είναι προτιμότερο να φροντίζετε να λαμβάνετε αρκετή βιταμίνη D μέσω της διατροφής και της έκθεσης στον ήλιο, αντί να παίρνετε μεγάλες δόσεις συμπληρωμάτων. Μια μερίδα σολομού περίπου 85 γραμμαρίων περιέχει 383 έως 570 IU βιταμίνης D, ενώ το εμπλουτισμένο γάλα περιέχει περίπου 95 έως 120 IU.
