Μπορούν οι ουσίες που περιέχονται σε φυτικές τροφές να σχετίζονται με την υγεία του εγκεφάλου; Ερευνητές εξέτασαν τι έτρωγαν ηλικιωμένοι που είχαν απευθυνθεί σε ιατρείο μνήμης και συνέκριναν την πρόσληψη πολυφαινολών με τις επιδόσεις τους σε τεστ μνήμης και με δείκτες φλεγμονής στο αίμα τους.
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Antioxidants, διερεύνησε τη σχέση ανάμεσα στη συνήθη πρόσληψη πολυφαινολών, τη γνωστική κατάσταση και τους δείκτες φλεγμονής σε ηλικιωμένους στην Ιταλία.
Σημειώνουμε ότι πολυφαινόλες είναι μια μεγάλη ομάδα ουσιών που παράγουν τα φυτά. Τις βρίσκουμε σε τρόφιμα και ροφήματα όπως τα φρούτα, τα λαχανικά, οι σπόροι, το ελαιόλαδο, το τσάι και ο καφές. Δεν πρόκειται για μία συγκεκριμένη ουσία: στην ομάδα αυτή ανήκουν πολλές διαφορετικές ενώσεις, όπως τα φλαβονοειδή και οι λιγνάνες. Η νέα μελέτη εξέτασε τόσο τη συνολική πρόσληψη πολυφαινολών όσο και ορισμένες από αυτές τις επιμέρους ενώσεις.
Τι γνωρίζουμε για τη διατροφή και την υγεία του εγκεφάλου
Μέχρι το 2050, περισσότεροι από 2,1 δισεκατομμύρια άνθρωποι (πάνω από το 21% του παγκόσμιου πληθυσμού) θα είναι 60 ετών και άνω. Η αύξηση του προσδόκιμου ζωής και η μείωση των γεννήσεων αλλάζουν τη σύνθεση του πληθυσμού. Παράλληλα, ο αριθμός των ανθρώπων που ζουν με άνοια, σήμερα περίπου 55 εκατομμύρια παγκοσμίως, αναμένεται να φτάσει τα 78 εκατομμύρια το 2030 και τα 139 εκατομμύρια το 2050. Αυτό σημαίνει ότι θα αυξηθούν και οι ανάγκες για φροντίδα.
Τα προβλήματα μνήμης και σκέψης στους ηλικιωμένους μπορεί να οφείλονται σε διαφορετικές αιτίες. Η νόσος Αλτσχάιμερ και οι αγγειακές βλάβες του εγκεφάλου είναι από τις κυριότερες και μπορεί να συνυπάρχουν. Η ήπια γνωστική διαταραχή εκτιμάται ότι αφορά περίπου το 15% των ανθρώπων ηλικίας 50 ετών και άνω που ζουν εκτός δομών φροντίδας. Καθώς ο πληθυσμός γερνά, αναμένεται να αυξηθούν τόσο τα περιστατικά άνοιας όσο και οι ανάγκες φροντίδας, ιδιαίτερα στις χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος.
Η διατροφή είναι ένας από τους παράγοντες της καθημερινότητας που μπορεί να επηρεάζουν τον κίνδυνο γνωστικής έκπτωσης. Διατροφικά πρότυπα πλούσια σε φρούτα και λαχανικά, όπως η μεσογειακή διατροφή, έχουν συνδεθεί με μικρότερο κίνδυνο άνοιας και βραδύτερη επιδείνωση της μνήμης και της σκέψης. Τα ευρήματα των μελετών παρατήρησης είναι γενικά θετικά, αλλά οι τυχαιοποιημένες κλινικές δοκιμές παρέχουν προς το παρόν περιορισμένα στοιχεία. Επίσης, όταν η διατροφή αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης παρέμβασης, είναι δύσκολο να ξεχωρίσει η δική της επίδραση.
Ένας πιθανός λόγος που οι φυτικές τροφές ωφελούν τον εγκέφαλο είναι οι πολυφαινόλες: ουσίες με πιθανή αντιφλεγμονώδη και προστατευτική δράση στα νευρικά κύτταρα. Η μεγαλύτερη πρόσληψη πολυφαινολών και φλαβονοειδών έχει συνδεθεί με μικρότερο κίνδυνο χρόνιων νοσημάτων και γνωστικής έκπτωσης. Σε προκλινικές μελέτες, οι πολυφαινόλες φαίνεται να επηρεάζουν τη φλεγμονή στον εγκέφαλο, τη λειτουργία των μιτοχονδρίων, τη ροή του αίματος, τη δημιουργία νέων νευρικών κυττάρων και τις συνδέσεις μεταξύ τους.
Δεν γνωρίζουμε, ωστόσο, αρκετά για τη σχέση τους ειδικά με την ήπια γνωστική διαταραχή. Οι περισσότερες έρευνες έχουν εξετάσει την άνοια ή τη γνωστική έκπτωση γενικότερα. Γι’ αυτό χρειάζονται περισσότερα στοιχεία για το αν η συνηθισμένη πρόσληψη πολυφαινολών σχετίζεται και με τα πρώιμα στάδια των προβλημάτων μνήμης.
Πώς έγινε η μελέτη
Στην έρευνα συμμετείχαν 92 άνθρωποι ηλικίας 65 ετών και άνω, οι οποίοι είχαν απευθυνθεί σε ιατρείο μνήμης στην Τρόινα της Ιταλίας. Ήταν αυτοεξυπηρετούμενοι και ανέφεραν προβλήματα μνήμης, αλλά κανείς τους δεν είχε άνοια.
Οι συμμετέχοντες απάντησαν σε αναλυτικό ερωτηματολόγιο για τις συνήθεις διατροφικές τους επιλογές. Με βάση τις απαντήσεις τους, οι ερευνητές υπολόγισαν πόσες πολυφαινόλες κατανάλωναν και συνέκριναν τα αποτελέσματα με τη διάγνωσή τους και τις επιδόσεις τους σε τεστ μνήμης και σκέψης. Μέτρησαν επίσης στο αίμα τους δείκτες που σχετίζονται με τη φλεγμονή.
Τι έδειξαν τα αποτελέσματα
Οι συμμετέχοντες χωρίς ήπια γνωστική διαταραχή κατανάλωναν, σύμφωνα με τις απαντήσεις τους, περισσότερες πολυφαινόλες συνολικά από εκείνους που είχαν διαγνωστεί με τη διαταραχή. Υψηλότερη ήταν και η πρόσληψη ορισμένων κατηγοριών πολυφαινολών: ανθοκυανινών (βρίσκονται σε: μύρτιλα, σκουρόχρωμα σταφύλια), φλαβανονών (βρίσκονται σε: πορτοκάλια, γκρέιπφρουτ), φλαβονών (βρίσκονται σε: μαϊντανός, σέλινο), υδροξυκινναμικών οξέων (βρίσκονται σε: καφές, μήλα) και λιγνανών (βρίσκονται σε: λιναρόσπορος, σουσάμι).
Οι ερευνητές εξέτασαν και μεμονωμένες ενώσεις. Όσοι δεν είχαν ήπια γνωστική διαταραχή ανέφεραν υψηλότερη πρόσληψη εσπερετίνης (βρίσκονται σε: πορτοκάλια), ναρινγενίνης (βρίσκονται σε: γκρέιπφρουτ, πορτοκάλια) και κερκετίνης (βρίσκονται σε: κρεμμύδια, φλούδα μήλου).
Η πρόσληψη ορισμένων από αυτές τις ουσίες συνδέθηκε επίσης με ελαφρώς καλύτερες επιδόσεις στα τεστ μνήμης και σκέψης. Οι συσχετίσεις, όμως, ήταν μικρές. Επιπλέον, όταν οι ερευνητές εξέτασαν όλες τις πολυφαινόλες μαζί, η συνολική πρόσληψη δεν συνδέθηκε σημαντικά με τη βαθμολογία στα τεστ.
Όσοι κατανάλωναν τις περισσότερες πολυφαινόλες συνολικά είχαν μικρότερη πιθανότητα να έχουν ήπια γνωστική διαταραχή σε σύγκριση με όσους κατανάλωναν τις λιγότερες. Η σχέση παρέμεινε ακόμη και όταν οι ερευνητές έλαβαν υπόψη την ηλικία, το φύλο, το μορφωτικό επίπεδο, το κάπνισμα και τις συνολικές θερμίδες που κατανάλωναν.
Οι μετρήσεις στο αίμα δεν έδωσαν σαφή εξήγηση για αυτά τα ευρήματα. Η συνολική πρόσληψη πολυφαινολών δεν συνδέθηκε σημαντικά με τους δείκτες φλεγμονής. Βρέθηκαν μόνο λίγες, ασθενείς συσχετίσεις για ορισμένες επιμέρους ουσίες, οι οποίες δεν αρκούν για να συμπεράνουμε ότι μια πιθανή επίδραση στη μνήμη οφείλεται στη μείωση της φλεγμονής.
Τι σημαίνουν τα παραπάνω
Τα αποτελέσματα δείχνουν μια σχέση ανάμεσα στη διατροφή που περιέχει περισσότερες πολυφαινόλες και στη μικρότερη πιθανότητα ήπιας γνωστικής διαταραχής. Δεν δείχνουν, όμως, ότι η κατανάλωση ενός συγκεκριμένου τροφίμου (για παράδειγμα, πορτοκαλιών ή ελαιόλαδου) προλαμβάνει τα προβλήματα μνήμης. Τα τρόφιμα που αναφέρονται παραπάνω είναι παραδείγματα πηγών των ουσιών, όχι τρόφιμα των οποίων η επίδραση εξετάστηκε ξεχωριστά στη μελέτη.
Οι ερευνητές επισήμαναν ότι η μελέτη ήταν μικρή και κατέγραψε τη διατροφή και τη γνωστική κατάσταση των συμμετεχόντων σε μία μόνο χρονική στιγμή. Δεν μπορεί επομένως να δείξει αν η μεγαλύτερη πρόσληψη πολυφαινολών προηγήθηκε των διαφορών στη μνήμη ή αν τα προβλήματα μνήμης επηρέασαν τις διατροφικές συνήθειες. Οι απαντήσεις για τη διατροφή μπορεί επίσης να περιείχαν λάθη, ενώ άλλοι παράγοντες ενδέχεται να επηρέασαν τα αποτελέσματα. Επειδή έγιναν πολλές συγκρίσεις, ορισμένες συσχετίσεις θα μπορούσαν να έχουν προκύψει και τυχαία.
Χρειάζονται μεγαλύτερες μελέτες που θα παρακολουθούν τους ανθρώπους για χρόνια, καθώς και κλινικές δοκιμές, για να διαπιστωθεί αν η αλλαγή στην πρόσληψη πολυφαινολών μπορεί πράγματι να επηρεάσει τη μνήμη και τις άλλες γνωστικές λειτουργίες
